{"id":238378,"date":"2026-07-07T13:25:09","date_gmt":"2026-07-07T11:25:09","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=238378"},"modified":"2026-07-07T13:25:09","modified_gmt":"2026-07-07T11:25:09","slug":"nato-ji-avabune-heta-lutkeya-enqeraye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=238378","title":{"rendered":"\u00a0NATO, ji avab\u00fbn\u00ea heta l\u00fbtkeya Enqeray\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u015eaho Xanim\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Di demek\u00ea de ku kir\u00eez\u00ean c\u00eehan\u00ea giha\u015ftine l\u00fbtkey\u00ea \u00fb t\u00eakiliy\u00ean endam\u00ean NATO\u2019y\u00ea di qonaxeke hestyar re derbas dibe, L\u00fbtkeya NATO\u2019y\u00ea li Tirkiy\u00ea t\u00ea lidarxistin. Tirkiy\u00ea j\u00ee her dem endamtiya xwe ya NATO\u2019y\u00ea ji bo berjewendiy\u00ean xwe y\u00ean le\u015fker\u00ee, abor\u00ee \u00fb dijberiya li hember\u00ee destkeftiy\u00ean Kurdan bi kar t\u00eene<\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n<p>Peymana Atlant\u00eeka Bakur (NATO), hevbendiyeke le\u015fker\u00ee \u00fb siyas\u00ee ya navnetewey\u00ee ye ku di 4&#8217;N\u00eesana 1949&#8217;an de li Washingtonji aliy\u00ea 12 welat\u00ean damezr\u00eener ve hate avakirin. Armanca w\u00ea ya bingeh\u00een parastina hevpar a li dij\u00ee ge\u015fb\u00fbna Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea yaw \u00ea dem\u00ea \u00fb parastina ewlehiya her\u00eama Euro-Atlant\u00eek\u00ea b\u00fb \u00fb heta sala 2026&#8217;an, hejmara endam\u00ean NATOy\u00ea gih\u00ee\u015ftiye 32 welatan.<\/p>\n<p><strong>Bingeh \u00fb Avab\u00fbna NATOy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 1949\u2019an de pi\u015ft\u00ee \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Duyem, Ewropa di aliy\u00ea abor\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee de w\u00earan bib\u00fb. Ew ditirsiya ku Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea ya w\u00ea dem\u00ea kontrola xwe li seranser\u00ee parzem\u00eena Ewrpoay\u00ea \u00a0berfireh bike.<\/p>\n<p>Ji bo bersivdana v\u00ea metrsiy\u00ea, di sala 1948&#8217;an de Peymana Bruksel\u00ea di navbera 5 welat\u00ean Ewrop\u00ee de hate \u00eemzekirin, ku ev yek bingeha NATOy\u00ea ava kir.<\/p>\n<p>Di 4&#8217;\u00ea N\u00eesana 1949&#8217;an de, 12 welat hatin bahev \u00fb Peymana Atlant\u00eeka Bakur (Peymana Washington\u00ea) \u00eemze kirin. Welat\u00ean damezr\u00eener ev b\u00fbn: ( Dewlet\u00ean Yekb\u00fby\u00ee y\u00ean Amer\u00eekay\u00ea, Br\u00eetanya, Fransa, Kanada, \u00cetalya, Bel\u00e7\u00eeka, Holanda, Luksemb\u00fbrg, Norw\u00eac, Dan\u00eemarka, \u00cezlanda \u00fb Port\u00fbgal).<\/p>\n<p><strong>Xala 5&#8217;an<\/strong><\/p>\n<p>Benda her\u00ee gir\u00eeng a peymana di navbera endam\u00ean Natoy\u00ea de Xala 5&#8217;an e. Li gor\u00ee v\u00ea xal\u00ea, &#8220;\u00ear\u00ee\u015feke \u00e7ekdar\u00ee ya li ser endamek\u00ee NATO, wek\u00ee \u00ear\u00ee\u015feke li ser hem\u00fb endam\u00ean w\u00ea t\u00ea hesibandin&#8221; \u00fb maf\u00ea parastina hevpar dide welat\u00ean endam.<\/p>\n<p>Di d\u00eeroka NATOy\u00ea de Xala 5&#8217;an ten\u00ea yek car\u00ea hate xebitandin, ew j\u00ee pi\u015ft\u00ee \u00ear\u00ee\u015f\u00ean 11&#8217;\u00ea \u00celon\u00ea ya sala 2001&#8217;an li ser Dewlet\u00ean Yekb\u00fby\u00ee y\u00ean Amer\u00eekay\u00ea. Ev b\u00fb sedem ku NATO operasyon\u00ean le\u015fker\u00ee li Afganistan\u00ea bide destp\u00eakirin.<\/p>\n<p><strong>Firehb\u00fbna NATO\u2019y\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di serdema \u015eer\u00ea Sar de ku ji sala 1949 heta 1991\u2019an dewam kir, NATO wek\u00ee mertalek\u00ee li dij\u00ee Bloka Rojhilat\u00ea ya di bin serk\u00ea\u015fiya Sovyet\u00ea de b\u00fb, xebit\u00ee. Ji bo bersivdana NATOy\u00ea, Sovyet\u00ea di sala 1955&#8217;an de Peymana Var\u015fovay\u00ea bi welat\u00ean komun\u00eest re ava kir.<\/p>\n<p>Di dema \u015eer\u00ea Sar de, s\u00ea p\u00eal\u00ean berfirehb\u00fbn\u00ea y\u00ea NATO\u2019y\u00ea \u00e7\u00eab\u00fbn. Di sala 1952\u2019an de, Tirkiye \u00fb Yewnan\u00eestan b\u00fbn endam\u00ea w\u00ea. Di sala 1955\u2019an de Almanya \u00fb di 1982 \u00cespanyay\u00ea, tevl\u00ee w\u00ea b\u00fbn.<\/p>\n<p>Navenda NATOy\u00ea ya yekem li n\u00eaz\u00ee Par\u00ees\u00ea (Fransa) b\u00fb, l\u00ea pi\u015ft\u00ee ku Fransa di sala 1966&#8217;an de ji bin fermandariya le\u015fker\u00ee ya yekb\u00fby\u00ee derket, navend birin paytexta Bel\u00e7\u00eekay\u00ea, Bruksel\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Pi\u015ft\u00ee hilwe\u015f\u00eena Yek\u00eetiya Sovy\u00eat\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Bi hilwe\u015f\u00eena Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea di sala 1991&#8217;an de, rola NATOy\u00ea guher\u00ee. Hevbend\u00ee ji pol\u00eet\u00eekayeke ten\u00ea ya parastin\u00ea, ber bi destwerdan\u00ean kr\u00eez\u00ea ve \u00e7\u00fb. Gelek welat\u00ean ku ber\u00ea endam\u00ean Peymana Var\u015fovay\u00ea an j\u00ee komar\u00ean Sovyet\u00ea b\u00fbn, ber\u00ea xwe dan NATOy\u00ea.<\/p>\n<p>Di sala 1999\u2019an de Komara \u00c7\u00eek, Macaristan \u00fb Polonya tevl\u00ee NATO b\u00fbn, di sala 2004\u2019an de Estonya, Letonya, L\u00eetvanya, Bulgaristan, Romanya, Slovakya \u00fb Sloven\u00eeya tevl\u00ee NATO b\u00fbn. Di sala 2009\u2019an de Albanya \u00fb Kroatya tevl\u00ee b\u00fbn. Di sala 2017 Montenegro \u00fb di 2020\u2019\u00ee de \u00a0Makedonyaya Bakur tevl\u00ee NATO b\u00fbn.<\/p>\n<p><strong>Pi\u015ft\u00ee \u00eari\u015f\u00ean R\u00fbsya li ser Ukraynay\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>\u00car\u00ee\u015fa R\u00fbsyay\u00ea ya li ser \u00dbkraynay\u00ea di Sibata 2022&#8217;an de, haw\u00eerdora ewlehiy\u00ea ya Ewropay\u00ea bi temam\u00ee guherand \u00fb gir\u00eengiya parastina her\u00eam\u00ee ya NATOy\u00ea d\u00eesa xist rojev\u00ea. Ev \u015fer b\u00fb sedem ku welat\u00ean F\u00eenlenda \u00fb Sw\u00ead\u00ea ku bi salan b\u00eaal\u00ee b\u00fbn, daxwaza endamtiy\u00ea bikin. Di N\u00eesana 2023\u2019an de F\u00eenlenda bi ferm\u00ee b\u00fb endam\u00ea 31&#8217;\u00ea y\u00ea NATOy\u00ea. Di Adara 2024 de pi\u015ft\u00ee pejirandina hem\u00fb welatan Siw\u00ead j\u00ee b\u00fb endam\u00ea 32&#8217;an.<\/p>\n<p><strong>Tiriky\u00ea \u00fb NATO<\/strong><\/p>\n<p>Tirkiye wek\u00ee yek ji endam\u00ean her\u00ee kevn ji sala 1952&#8217;an ve \u00fb xwediy\u00ea art\u00ea\u015fa duyem a her\u00ee mezin a NATOy\u00ea, endamtiya xwe ya di v\u00ea peyman\u00ea de ji bo parastina berjewendiy\u00ean xwe y\u00ean desthilatdar\u00ee bi kar t\u00eene. \u00a0Ew ji bo berjewendiy\u00ean siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee daxwaz\u00ean endamtiy\u00ea y\u00ean welat\u00ean n\u00fb yan j\u00ee biryar\u00ean gir\u00eeng \u00ean peyman\u00ea asteng dike an j\u00ee dereng dixe da ku tawizan ji welat\u00ean rojavay\u00ee bigire. Di dema daxwaza endamtiya Sw\u00ead \u00fb F\u00eenlenday\u00ea (2022-2024) de, Enqerey\u00ea maf\u00ea xwe y\u00ea v\u00eetoy\u00ea bi kar an\u00ee. Bi v\u00ea gav\u00ea, zext\u00ea li ser wan welatan kir da ku qan\u00fbn\u00ean xwe y\u00ean li dij\u00ee tevger\u00ean Kurd\u00ee hi\u015fk bikin, ambargoy\u00ean \u00e7ekan \u00ean li ser Tirkiyey\u00ea rakin, \u00fb firotina firokey\u00ean F-16 ji aliy\u00ea DYAy\u00ea ve misoger bike. Di heman dem\u00ea de, ji bo hilbijartina sekreter\u00ean gi\u015ft\u00ee y\u00ean NATOy\u00ea, merc\u00ean xwe ferz dike. Herwiha bi r\u00eaya endamtiya xwe ji NATO re hewil dida ku \u00eari\u015f\u00ean xwe y\u00ean li S\u00fbriy\u00ea \u00fb Iraq\u00ea di \u015fer\u00ea li dij\u00ee gel\u00ea Kurd rewa bike. Tirkiye bi domdar\u00ee hewl dide ku kerta &#8220;ewlehiya netewey\u00ee&#8221; bixe nav rojeva NATOy\u00ea.<\/p>\n<p>Li aliyek\u00ee din Tirkiy\u00ea di bin s\u00eewana NATOy\u00ea de p\u00ee\u015fesaziya xwe ya le\u015fker\u00ee p\u00ea\u015f xistiye. Di seranser\u00ea salan de, bi r\u00eaya transferkirina teknolojiy\u00ea \u00fb bernamey\u00ean hevpar \u00ean NATOy\u00ea, bingeha p\u00ee\u015fesaziya xwe ya \u00e7ekan ava kir.Ev yek r\u00ea dide ku Tirkiye \u00e7ek\u00ean xwe bifro\u015fe welat\u00ean din \u00ean NATOy\u00ea an j\u00ee hevalbend\u00ean derve \u00fb aboriya xwe xurt bike<\/p>\n<p>Tirkiye p\u00eageha xwe ya di NATOy\u00ea de bi kar t\u00eene da ku di navbera R\u00fbsya \u00fb Bloka Rojavay\u00ee de rola navbeynkariy\u00ea bil\u00eeze. Tev\u00ee ku endam\u00ea NATOy\u00ea ye, s\u00eestema parastina esm\u00ean a S-400 ji R\u00fbsyay\u00ea kir\u00ee. Gava ku NATOy\u00ea bertek n\u00ee\u015fan da, Enqerey\u00ea jeopol\u00eet\u00eeka xwe wek\u00ee mertal bi kar an\u00ee da ku ji derbkirina potansiyel a peyman\u00ea d\u00fbr bikeve. Di \u015fer\u00ea R\u00fbsya \u00fb \u00dbkraynay\u00ea de, wek\u00ee &#8220;endam\u00ea taybet \u00ea NATOy\u00ea&#8221; peymana genim a Deryaya Re\u015f \u00eemze kir \u00fb t\u00eakiliy\u00ean abor\u00ee \u00fb enerjiy\u00ea bi Moskovay\u00ea re nebirr\u00ee. Tirkiye s\u00eestema parastina hevpar a NATOy\u00ea ji bo ewlehiya s\u00eenor\u00ean xwe y\u00ean bi S\u00fbriye \u00fb Iraq\u00ea re bi kar t\u00eene. Di dema \u015fer\u00ea S\u00fbriy\u00ea de, Tirkiy\u00ea daxwaza al\u00eekariy\u00ea ji NATOy\u00ea kir \u00fb s\u00eestem\u00ean mo\u015fek\u00ee y\u00ean Patriot li ser s\u00eenor\u00ean Tirkiyey\u00ea hatin bicihkirin da ku asmana w\u00ea bipar\u00eazin. Ev yek n\u00ee\u015fan dide ku Tirkiye gava hewce bike, l\u00ea\u00e7\u00fbna ewlehiya xwe dixe ser mil\u00ea hevalbend\u00ean xwe. Bi kurtas\u00ee, Tirkiye NATOy\u00ea ne ten\u00ea wek\u00ee \u00eettifaqeke dilsoz, l\u00ea wek\u00ee &#8220;maseya dan\u00fbstandin\u00ea ya fersendperest&#8221; dib\u00eene ku her car\u00ea ji bo berjewendiy\u00ean xwe y\u00ean le\u015fker\u00ee, abor\u00ee \u00fb dijberiya li hember\u00ee destkeftiy\u00ean Kurdan bi kar t\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Gef\u00ean Donald Trump li hember\u00ee NATOy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Gef\u00ean Donald Trump li hember\u00ee NATOy\u00ea bi giran\u00ee li ser k\u00eamkirina pi\u015ftgiriya abor\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee ya Amer\u00eekay\u00ea \u00fb gefa veki\u015f\u00eena ji tifaq\u00ea ne, bi taybet\u00ee zext\u00ea li endaman dike ku budceya parastin\u00ea z\u00eade bikin. Ew van welatan rexne dike ku erka xwe ya parastin\u00ea bi cih naynin \u00fb di aloziy\u00ean her\u00eam\u00ee de pi\u015ftgiriya Washington\u00ea nakin.\u202b<\/p>\n<p>Trump armanca ber\u00ea ya xerc\u00ean le\u015fker\u00ee ku ji sed\u00ee 2 ji Dahata Netewey\u00ee ya Sereke (GDP) b\u00fb, bilind kiriye \u00fb daxwaza ji sed\u00ee 5 dike. Hevalbend\u00ean w\u00ee y\u00ean m\u00eena Almanya, Kanada \u00fb Spanyay\u00ea ku h\u00een nagih\u00eejin v\u00ea ast\u00ea, r\u00fbbir\u00fby\u00ea gef\u00ean tund dibin. Pentagon\u00ea hi\u015fyar\u00ee daye ku eger welat bud\u00e7ey\u00ean xwe z\u00eade nekin, d\u00ea le\u015fker\u00ean Amer\u00eek\u00ee ji wan welatan m\u00eena Almanya \u00fb her\u00eam\u00ean din \u00ean Ewropay\u00ea werin veki\u015fandin.<\/p>\n<p>Trump her\u00ee daw\u00ee diyar kir ku ji bo Amer\u00eekay\u00ea ne mentiq\u00ee ye ku tr\u00eelyon dolaran xerc bike b\u00eay\u00ee ku s\u00fbdek\u00ea wergire. Li aliy\u00ea din Washington neraz\u00ee ye ku welat\u00ean Ewrop\u00ee di \u015fer \u00fb aloziy\u00ean Rojhilata Nav\u00een de pi\u015ftgiriya le\u015fker\u00ee nedan Amer\u00eekay\u00ea \u00fb r\u00ea nedan ku baregeh\u00ean hevpar werin bikaran\u00een. Trump rasterast gef\u00ea dixwe ku heke welatek erka xwe ya abor\u00ee bi cih neyne, Amer\u00eeka d\u00ea di dema \u00ear\u00ee\u015fek\u00ea de parastina w\u00ee welat neke. Herwiha Trump daxwaz dike ku NATO di destxistina girava Gronland\u00ea de rola r\u00eaberiy\u00ea biley\u00eeze.<\/p>\n<p><strong>L\u00fbtkeya NATO ya Enqeray\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee ge\u015fedan\u00ean her\u00ee daw\u00ee y\u00ean sala 2026&#8217;an, NATO di l\u00fbtkeya xwe ya b\u00ea de ku w\u00ea 7 T\u00eermeh\u00ea\u00a0 b\u00ea lidarketin, giran\u00ee bide ser z\u00eadekirina bud\u00e7eya parastin\u00ea ya welat\u00ean endam, xurtkirina s\u00eestema parastina esm\u00ean \u00fb pi\u015ftgiriya domdar a ji bo Ukraynay\u00ea.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eaho Xanim\/Qami\u015flo Di demek\u00ea de ku kir\u00eez\u00ean c\u00eehan\u00ea giha\u015ftine l\u00fbtkey\u00ea \u00fb t\u00eakiliy\u00ean endam\u00ean NATO\u2019y\u00ea di qonaxeke hestyar re derbas dibe, L\u00fbtkeya NATO\u2019y\u00ea li Tirkiy\u00ea t\u00ea lidarxistin. Tirkiy\u00ea j\u00ee her dem endamtiya xwe ya NATO\u2019y\u00ea ji bo berjewendiy\u00ean xwe y\u00ean le\u015fker\u00ee, abor\u00ee \u00fb dijberiya li hember\u00ee destkeftiy\u00ean Kurdan bi kar t\u00eene. Peymana Atlant\u00eeka Bakur (NATO), hevbendiyeke [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":238379,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-238378","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nuce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=238378"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238378\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":238380,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238378\/revisions\/238380"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/238379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=238378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=238378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=238378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}