{"id":238167,"date":"2026-06-28T10:39:49","date_gmt":"2026-06-28T08:39:49","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=238167"},"modified":"2026-06-28T10:39:49","modified_gmt":"2026-06-28T08:39:49","slug":"komara-agiriye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=238167","title":{"rendered":"Komara Agiriy\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ji P\u00eanusa jin\u00ean l\u00eakol\u00eenvan<\/strong><\/p>\n<p>Komara Agiriy\u00ea yan Komara Ararat\u00ea (1927-1931) yek ji dewlet\u00ean Kurd \u00ean d\u00eerok\u00ee ye. Di p\u00eavajoya Serhildana Agiriy\u00ea de ji aliy\u00ea tevgera Kurd ve hatiye \u00eelan kirin. Gel\u00ea Kurd pi\u015ft\u00ee t\u00eak\u00e7\u00fby\u00eena Osman\u00ee wek\u00ee gel\u00ean din li azadiya xwe digere. Gor\u00ee peymana Sevr\u00ea maf\u00ea Kurd \u00fb Ermeniyan \u00ean dewletb\u00fbn\u00ea ji aliy\u00ea Osmaniyan ve hatib\u00fb pejirandin. L\u00ea di prakt\u00eek\u00ea de Tirkan nedixwastin Kurd bibin xwed\u00ee dewlet \u00fb ji bo w\u00ea j\u00ee \u00e7i ji dest\u00ea wan bihata dikirin. Bi \u015fikestina tevgera di bin p\u00ea\u015fengtiya \u015e\u00eax Se\u00eed de, navenda doza azadiya Kurdistan\u00ea b\u00fb Agir\u00ee. Serok\u00ea Kurd \u00cehsan N\u00fbr\u00ee Pa\u015fa tevger \u00fb \u015fereke n\u00fbjen dida \u00fb roj bi roj Kurd ber\u00ee bi serkeftin\u00ea di\u00e7\u00fbn. T\u00ea zan\u00een ku r\u00eaxistina Xoyb\u00fbn\u00ea serhildan bir\u00eavedibir. Xoyb\u00fbn \u00eelan kirina Komara Agiriy\u00ea (li Ewropa Komara Ararat\u00ea dihate binavkirin \u00fb pirran\u00ee wisa t\u00ea zan\u00een) bi ferm\u00ee kir. Komar d\u00ea saz\u00fbmaniyeke demokrat\u00eek avabikira \u00fb Kurd \u00fb Ermen\u00ee di nava dostan\u00ee \u00fb t\u00eakildariy\u00ea de bijiyan.<\/p>\n<p>Bro Hesk\u00ee T\u00eal\u00ee (\u00cebrah\u00eem Hesk\u00ee) b\u00fb serok\u00ea bir\u00eavebiriya avakirina hik\u00fbmet\u00ea \u00fb kar\u00ean s\u00eev\u00eel. Herwek\u00ee Temir Axa wek\u00ee serok\u00ea art\u00ea\u015f\u00ea \u00fb berpirsiyar\u00ea bir\u00eavebiriya avakirina kar\u00ean le\u015fker\u00ee hate peywirdar kirin. Bi al\u00eekariya YKSS, Br\u00eetanya \u00fb \u00ceran\u00ea h\u00eaza Kurdan hate \u015fikestin \u00fb serhildan t\u00eak\u00e7\u00fb. L\u00ea heya sala 1931&#8242; j\u00ee ala Komara Agiriy\u00ea her dihate p\u00ealdan. Komara Kurdistan\u00ea ya Mehabad\u00ea. Ala Komara Mehabad\u00ea Di nava sedsala 20 an de, pi\u015ft\u00ee hukumeta Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea ku \u015f\u00eax Mehm\u00fbd Berzenc\u00ee li Sil\u00eamaniy\u00ea \u00eelan kir, Komara Kurdistan\u00ea ya Mehabad\u00ea, di war\u00ea dewletb\u00fbyin\u00ea de, ji bo Kurdan b\u00fb tecr\u00fbbeyek duyem. L\u00ea bel\u00ea, hin welat ji bo berjewendiy\u00ean xwe, Komara Mehabad\u00ea, feda kirin. Di 22&#8217;\u00ea \u00e7ileya sala 1946&#8217;an de, ber\u00ee 53 salan weke \u00eero, bi al\u00eekariya Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea, li Meydana \u00c7ar\u00e7ira ya Mehabad, Komara Mehabad\u00ea ji aliy\u00ea Qaz\u00ee Mihemed ve hate \u00eelankirin. 13 wez\u00eer\u00ean ku di komara Mehabad\u00ea de cih girtin, pi\u015ft\u00ee demek\u00ea Desturabingeh\u00een a komar\u00ea zelal kirin.<\/p>\n<p>Komara Mehabad\u00ea, her \u00e7iqas heta demek kin berdewam kir-j\u00ee di w\u00ea dem\u00ea de, b\u00fb navenda siyaset \u00fb ronahiy\u00ea. Komara ku li Mahabad\u00ea hate sazkirin, ala netew\u00ee ya Kurdistan\u00ea hilda \u00fb Gel-j\u00ee, art\u00ea\u015fa wel\u00eat sazkir. Hukumeta Komar\u00ea, herwiha r\u00eaxistin\u00ean abor\u00ee, civak\u00ee, edeb\u00ee, huner\u00ee \u00fb r\u00eaxistin\u00ean le\u00fbker\u00ee-j\u00ee saz kir. Rojname \u00fb kovar derketin. Sistema bir\u00eavebir ya Komar\u00ea-j\u00ee hate sazkirin. Hewl hate day\u00een ku sistema perwerde \u00fb ziman were p\u00ea\u015fxistin. Ziman\u00ea Kurd\u00ee bi ferm\u00ee hate qebulkirin. \u015eanoya Kurd hate sazkirin. Ji bo jin di aliy\u00ea siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee de p\u00ea\u015fbikevin, di 14 \u00ea Adar\u00ea de, Yek\u00eetiya Jin\u00ean Kurdistan hate sazkirin. Jina Qaz\u00ee Mihemed, Mine Xanim, di xebat\u00ean jinan de, roleke aktif leyist. Herwiha hewl hate day\u00een ku t\u00eakiliy\u00ean diplomas\u00ee-j\u00ee werin xurtkirin. Bi kurtah\u00ee, her\u00e7end temen\u00ea Komara Mehabad\u00ea kin be-j\u00ee, Mehabad di v\u00ea dem\u00ea de b\u00fb navenda siyaset \u00fb rew\u015fenbiriy\u00ea. Pi\u015ft\u00ee \u00eelankirina Komar\u00ea, Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea desteka ku dida Qaz\u00ee Mihemed, pa\u015fve ki\u015fand \u00fb di 16&#8217;\u00ea Mijdara sala 1946&#8217;an de, h\u00eaz\u00ean Art\u00ea\u015fa \u00ceran\u00ea Paytexta Azerbaycan\u00ea bi destxistin \u00fb ber bi Mehabad\u00ea ve me\u015fiyan.<\/p>\n<p>H\u00eaz\u00ean Rej\u00eema \u00ceran\u00ea, bi desteka Br\u00eetanya, di 17&#8217;\u00ea Kanuna sal 1946&#8217;an de, Komara Kurdistan\u00ea ya li Mehabad\u00ea hilwe\u015fand. Li Mehabad\u00ea di meras\u00eema sazkirina Komara Kurdistan\u00ea de, Qaz\u00ee Mihemed wiha sond xwarib\u00fb: &#8220;Bi mezinahiya Xwed\u00ea, Rumetiya Kurana Ker\u00eem, li ser Welat \u00fb ala min, ez sond diwxim, heta dilopa daw\u00ee ya xw\u00eena min \u00fb nefesa min a daw\u00ee, bi can \u00fb Mal\u00ea xwe, di r\u00eaya azadiy\u00ea de, ji bo al\u00ean me li azamanan p\u00eal bidin, ez\u00ea t\u00eabiko\u015fim&#8221; Qaz\u00ee Mihemed, Wez\u00eer\u00ea Parastin\u00ea Seyf\u00ee Qaz\u00ee \u00fb biray\u00ea w\u00ee Sadr\u00ee Qaz\u00ee, li Meydana \u00c7ar\u00e7ira ya ku Komara Mehabad\u00ea hatib\u00fb \u00eelan kirin, di 31&#8217;\u00ea Adara sala 1947&#8217;an de, hatin dardekirin. Her \u00e7iqas\u00ee qalkirina wan d\u00eerokan zor \u00fb zehmet be j\u00ee l\u00ea tekez gerek were gotin, nivisandin \u00fb xwendin, ji bo ku zarok \u00fb neviy\u00ean Kurdan w\u00ea rastiy\u00ea fambikin \u00fb bi rengek\u00ee rast \u00fb siyaseteke xurt \u00fb encamp gir; berdewam bikin tekez em Kurd\u00ean \u00e7axda\u015f ti dewlet\u00ea weke desthilatdar naxwazin. Ten\u00ea \u00fb ten\u00ea em azad\u00ee, demokras\u00ee \u00fb wekheviy\u00ea dixwazin ji berk u ti gel\u00ea feyde ji dewletan nekiriye \u00fb dewlet her b\u00fbne sedema \u015fer, ku\u015ftin \u00fb talan\u00ea.<\/p>\n<p>Em j\u00ee weke zarok \u00fb neviy\u00ean wan mirov\u00ean mezin, zana \u00fb fehman dib\u00eajin li ser ezm\u00fbna p\u00ea\u015fiy\u00ean xwe j\u00ee em\u00ea rastiy\u00ea bi \u015fop\u00eenin \u00fb ji bo pergaleke democrat t\u00eako\u015f\u00een bikin; ji xwe R\u00eaber Apo ew hem\u00fb serhildan\u00ean Kurdan \u015fopandin \u00fb l\u00eakol\u00een kirin \u00fb giha\u015fte rastiya b\u00eaka \u00e7ima, gel\u00ea Kurd her tim binkeft\u00ee b\u00fb \u00fb li ser w\u00ea bingeh\u00ee ji merep\u00eavajoya \u00e7areseriya a\u015f\u00eet\u00ee \u00fb civaka demokrat\u00eek destp\u00ea kir. Em j\u00ee bi zaneb\u00fbn \u00fb felsefa Apoger\u00ee t\u00eako\u015f\u00een dikin \u00fb \u00e7are j\u00ee xelas nabin \u00fb em\u00ea j\u00ee li pey wan dewlet\u00ean li ser, xala Kurdistan\u00ea bin \u00fb her em\u00ea b\u00ea\u015fer\u00ee \u00fb b\u00ea ku\u015ftin\u00ea ferz bikin \u00fb ger hate xwestin em\u00ea: \u015fer j\u00ee bikin l\u00ea hedefa me demokras\u00ee, wekhev\u00ee \u00fb azadiye.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ji P\u00eanusa jin\u00ean l\u00eakol\u00eenvan Komara Agiriy\u00ea yan Komara Ararat\u00ea (1927-1931) yek ji dewlet\u00ean Kurd \u00ean d\u00eerok\u00ee ye. Di p\u00eavajoya Serhildana Agiriy\u00ea de ji aliy\u00ea tevgera Kurd ve hatiye \u00eelan kirin. Gel\u00ea Kurd pi\u015ft\u00ee t\u00eak\u00e7\u00fby\u00eena Osman\u00ee wek\u00ee gel\u00ean din li azadiya xwe digere. Gor\u00ee peymana Sevr\u00ea maf\u00ea Kurd \u00fb Ermeniyan \u00ean dewletb\u00fbn\u00ea ji aliy\u00ea Osmaniyan ve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":226214,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-238167","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238167","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=238167"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":238168,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238167\/revisions\/238168"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/226214"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=238167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=238167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=238167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}