{"id":238031,"date":"2026-06-24T07:56:48","date_gmt":"2026-06-24T05:56:48","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=238031"},"modified":"2026-06-24T07:56:48","modified_gmt":"2026-06-24T05:56:48","slug":"13-welat-ji-ber-siyaseta-bircikirine-li-heberi-qeyraneke-mezin-in","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=238031","title":{"rendered":"13 welat ji ber siyaseta bir\u00e7\u00eekirin\u00ea li heber\u00ee qeyraneke mezin in"},"content":{"rendered":"<p><strong>Hemza S\u00eavo\/ Qami\u015flo <\/strong><\/p>\n<p><strong>Ji serdem\u00ean kevin ve \u00fb heya roja \u00eero, h\u00eaz\u00ean desthilatdar li seranser\u00ee c\u00eehan ji bo berjewendiy\u00ean xwe p\u00eakb\u00eenin bi melyonan mirov dane ber qeyran\u00ean k\u00fbr. Di dema hey\u00ee de j\u00ee 13 welat ji ber siyaseta bir\u00e7\u00eekirin\u00ea, pirsgir\u00eak\u00ean abor\u00ee \u00fb \u015feran rast\u00ee qeyraneke mirov\u00ee t\u00ean.<\/strong><\/p>\n<p>Di serdema hey\u00ee de bir\u00e7\u00eekirin b\u00fbye yek ji r\u00eabaz\u00ean ferzkirina siyaseta h\u00eaz\u00ean desthilatdar \u00fb p\u00eakan\u00eena berjewndiy\u00ean wan. H\u00eaz\u00ean desthilatdar di gelek dem \u00fb deveran de bir\u00e7\u00eekirin wek\u00ee r\u00eabazek\u00ee ji bo bindestkirina gelan, \u015fikandina berxwedan\u00ea \u00fb p\u00eakan\u00eena armanc\u00ean xwe y\u00ean siyas\u00ee bi kar an\u00eene. Ev siyaset bi awayek\u00ee rasterast an j\u00ee nerasterast li ser civakan t\u00ea me\u015fandin \u00fb encam\u00ean w\u00ea gelek caran rew\u015feke giran li ser jiyana milyonan kesan hi\u015ftiye. Bir\u00e7\u00eekirin wek\u00ee am\u00fbrek siyas\u00ee dema ku h\u00eazek r\u00ea li ber gih\u00ee\u015ftina xwarin, av, derman \u00fb al\u00eekariy\u00ean mirov\u00ee digire derdikeve hol\u00ea. Armanca sereke ew e ku civakek an komkek mirov di rew\u015feke lawaz \u00fb b\u00eah\u00eaziy\u00ea de bim\u00eene da ku nikaribe li hember desthilatdaran berxwedan\u00ea bike.<\/p>\n<p>Di gelek \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbnan de, dorp\u00ea\u00e7kirina bajar \u00fb gundan, girtina r\u00eay\u00ean bazirganiy\u00ea \u00fb astengkirina al\u00eekariy\u00ean mirov\u00ee wek\u00ee be\u015fek ji v\u00ea siyaset\u00ea hatine bikaran\u00een. Bir\u00e7\u00eekirin ne ten\u00ea pirsgir\u00eakek abor\u00ee ye, l\u00ea pirsgir\u00eakek maf\u00ee \u00fb exlaq\u00ee ye. Dema ku gelan ji maf\u00ea xwarina t\u00ear \u00fb ewle b\u00eapar dibin, maf\u00ean bingeh\u00een \u00ean mirovan t\u00eane binp\u00eakirin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, gelek saziy\u00ean navnetewey\u00ee wek\u00ee Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee diyar dikin ku bikaran\u00eena bir\u00e7\u00eet\u00ee wek\u00ee \u00e7ekek \u015fer\u00ea dikare bibe s\u00fbcek li dij\u00ee mirovahiy\u00ea.<\/p>\n<p>Di serdema hey\u00ee de, bir\u00e7\u00eekirin ten\u00ea bi dorp\u00ea\u00e7kirina le\u015fker\u00ee nay\u00ea me\u015fandin. H\u00eaz\u00ean serwer \u00fb h\u00eaz\u00ean kap\u00eetal\u00eesta n\u00fbjen bi cezay\u00ean abor\u00ee, fetisandina bazaran, astengkirina al\u00eekariy\u00ean mirov\u00ee an j\u00ee bi r\u00eaya hilwe\u015fandina qada \u00e7andiniy\u00ea bir\u00e7\u00eekirina kom\u00ee p\u00eakb\u00eenin. Ev away\u00ean n\u00fb y\u00ean kontrol\u00ea gelek caran ji bo gelan ne h\u00easan t\u00eane d\u00eetin, l\u00ea bandora wan li ser jiyana rojane ya gelan gelek mezin e.<\/p>\n<p>Her \u00e7end h\u00eaz\u00ean desthilatdar gelek caran van kiryaran bi nav\u00ea ewlehiy\u00ea, \u015fer\u00ea li dij\u00ee dijminan an parastina berjewendiy\u00ean netewey\u00ee rewa dikin, l\u00ea gelek caran qurbaniy\u00ean v\u00ea siyaseta qir\u00eaj siv\u00eel\u00ean b\u00eaguneh in. Zarok, p\u00eer \u00fb kes\u00ean nexwe\u015f di rew\u015f\u00ean bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea de zirer\u00ea dib\u00eenin. K\u00eamxwarin, nexwe\u015f\u00ee, ko\u00e7ber\u00ee \u00fb mirin ji encam\u00ean sereke y\u00ean v\u00ea siyaseta dermirov\u00ee ya ku h\u00eaz\u00ean hegemon didin me\u015fandin der t\u00ean. Li \u00e7araliy\u00ea c\u00eehan\u00ea tev\u00ee pirb\u00fbna xwarin\u00ea \u00eero \u00fb p\u00ea\u015fketin\u00ean mezin di sektora hilber\u00eena xwarin\u00ea de, h\u00een j\u00ee n\u00eaz\u00eek\u00ee 800 milyon mirov ji k\u00eamb\u00fbna xwarin\u00ea cefay\u00ea diki\u015f\u00eenin, \u00fb bir\u00e7\u00eeb\u00fbn h\u00een j\u00ee \u00e7ekek e ku di gelek \u015fer\u00ean li \u00e7araliy\u00ea c\u00eehan\u00ea de t\u00ea bikaran\u00een.<\/p>\n<p><strong>Hin nim\u00fbney\u00ean bir\u00e7\u00eekirina kom\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Di serdema n\u00fbjen de ango pi\u015ft\u00ee sedsala 19\u2019an yekem bir\u00e7\u00eeb\u00fbna kom\u00ee ji sala 1845\u2019an heya 1847\u2019an ku li \u00cerlenda hat p\u00eakan\u00een, ev yek bi dest\u00ea Bir\u00eetaniya hat kirin, di encam\u00ea de melyon \u00fb n\u00eev kes\u00ean \u00cerlend\u00ee b\u00fbn qurban\u00ee. Di destp\u00eaka sedsala 20\u2019an j\u00ee weke yekem bir\u00e7\u00eekirina kom\u00ee ku li R\u00fbsyay\u00ea di navbera sala 1921-1922\u2019yan de ji ber \u015fer\u00ean navxwey\u00ee \u00e7\u00eab\u00fb, di encam\u00ea de ji 5 heya 6 milyon kes b\u00fbn qurbaniy\u00ean w\u00ea. Herwiha di sala 1959\u2019an heya 1961\u2019\u00ea de bir\u00e7\u00eeb\u00fbna kom\u00ee li \u00c7\u00een\u00ea \u00e7\u00eab\u00fb ew bi nav\u00ea Bir\u00e7\u00eeb\u00fbna \u00c7\u00een\u00ea ya Mezin t\u00ea naskirin, di encam\u00ea de ji 20 melyon heya 30 melyon kes b\u00fbn qurban\u00ee. Sedem ew b\u00fb ku Partiya Kom\u00een\u00eest ya serwer \u00fb siyaseta w\u00ea b\u00fb, w\u00ea plana abor\u00ee, dest p\u00ea kir, ev plan j\u00ee armanca w\u00ea p\u00ea\u015fxistina qada p\u00ee\u015fesaz\u00ee li ser hesab\u00ea qada \u00e7andiniy\u00ea b\u00fb.<\/p>\n<p><strong>Di dema hey\u00ee de 13 welat di kir\u00eeza bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea de dij\u00een<\/strong><\/p>\n<p>Raporeke n\u00fb ya netewey\u00ee hi\u015fyar\u00ee day ku di Hez\u00eerana 2026\u2019an de, 13 welat rast\u00ee r\u00eajeyeke bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea ya binlind hatine, ev yek j\u00ee w\u00ea heya Mijdara heman sal\u00ea berdewam bike, sedema bilindb\u00fbna r\u00eajeya bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea j\u00ee ew e ku s\u00eestema xwarin\u00ea di kir\u00eezek\u00ea de ye, ji ber v\u00ea j\u00ee rew\u015fa bi m\u00eelyonan kes d\u00ea xerabtir bibe. Rapora bi nav\u00ea \u2018J\u00eader\u00ean Bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea\u2019 sal\u00ea du caran ji aliy\u00ea R\u00eaxistina Xwarin \u00fb \u00c7andiniy\u00ea (FAO) \u00fb Bernameya Xwarin\u00ea ya C\u00eehan\u00ea ve t\u00ea amadekirin. Rapora her\u00ee daw\u00ee S\u00fbdan, Ba\u015f\u00fbr\u00ea S\u00fbdan, Yemen \u00fb Filist\u00een wek\u00ee dever\u00ean bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea y\u00ean her\u00ee giran \u00fb berbelav \u00ean c\u00eehan\u00ea destn\u00ee\u015fan dike.<\/p>\n<p><strong>S\u00fbdan,<\/strong><strong> Yemen \u00fb Xeza di asta yekem de ne<\/strong><\/p>\n<p>Di rapora navnetew\u00ee de hat diyarkirin ku heta \u00celona 2026\u2019an metirsiya bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea li 14 dever\u00ean S\u00fbdan\u00ea, li seranser\u00ea Darf\u00fbra Bakur, Darf\u00fbra Ba\u015f\u00fbr \u00fb Kordofana Ba\u015f\u00fbr hatiye destn\u00ee\u015fankirin \u00fb t\u00ea pay\u00eenkirin ku ev rew\u015f di 13 dever\u00ean din de w\u00ea di demsala \u00e7in\u00een\u00ea \u00fb heta \u00c7ileya 2027\u2019an de berdewam bike. Li Yemen\u00ea t\u00ea texm\u00eenkirin ku di sala 2026\u2019an de bidestxistina xwarin\u00ea di nav rew\u015feke her\u00ee xerab li ser asta c\u00eehan\u00ee de w\u00ea bim\u00eene. Texm\u00een\u00ean ber\u00ea n\u00ee\u015fan didan ku 18.3 m\u00eelyon mirov ango n\u00eev\u00ea hejmara welatiy\u00ean Yemen d\u00ea di war\u00ea k\u00eamb\u00fbna xwarin\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb bim\u00eenin. \u00c7iqas\u00ee rapor\u00ea ba\u015fb\u00fbnek di rew\u015fa Xezzey\u00ea de ji agirbesta Cotmeha 2025\u2019an vir ve destn\u00ee\u015fan kir j\u00ee, l\u00ea ew lawaz ma. Heta n\u00eev\u00ea N\u00eesana 2026\u2019an tevahiya \u015eer\u00eeda Xezzey\u00ea bi metirsiya bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb ma, 1.6 m\u00eelyon kes ji nepeydakirina xwarin\u00ea \u00ea\u015f\u00ea diki\u015f\u00eenin \u00fb hewcey\u00ee al\u00eekariya lezg\u00een in, di nav de z\u00eadetir\u00ee n\u00eev m\u00eelyon kes bi bir\u00e7\u00eeb\u00fbneke xeternak re r\u00fb bi r\u00fb mane.<\/p>\n<p><strong>S\u00fbriy\u00ea \u00fb hin welat\u00ean Efr\u00eeqiyay\u00ea j\u00ee rast\u00ee bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea t\u00ean <\/strong><\/p>\n<p>N\u00eejerya ji welat\u00ean ku her\u00ee z\u00eade xeter\u00ee li ser heye, pi\u015ft\u00ee p\u00ea\u015fb\u00een\u00ee hatin kirin ku nif\u00fbsa w\u00eelayeta Borno di meh\u00ean p\u00ea\u015f de bigih\u00eaje ast\u00ean her\u00ee bilin \u00fb metirs\u00eedar \u00ean b\u00eaistiqrariya s\u00eestema bidestxistina xwarin\u00ea. Somal j\u00ee di v\u00ea kategoriy\u00ea de hat dabe\u015fkirin \u00fb nif\u00fbsa her\u00eama Bay bi gefa bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb ye. Di l\u00eestey\u00ea de S\u00fbriye, \u00c7ad, Burkina Faso, Mal\u00ee, Komara Demokrat\u00eek a Kongoy\u00ea, Myanmar \u00fb Ha\u00eet\u00ee j\u00ee hene.<\/p>\n<p><strong>R\u00eajeya kel\u00fbpel\u00ean xwarin\u00ea ji bo mirov 59 ji sed\u00ee k\u00eam b\u00fbn<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee rapora bi nav\u00ea \u2018J\u00eadera Bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea\u2019 \u015fer\u00ean \u00e7ekdar\u00ee \u00fb tund\u00fbt\u00fbjiy\u00ea h\u00een j\u00ee faktoar\u00ean sereke y\u00ean neb\u00fbna ewlehiya xwarin\u00ea ya xerab in \u00fb ev hem\u00fb bandor\u00ea li 12 ji 13 xal\u00ean ku her\u00ee z\u00eade bir\u00e7\u00eeb\u00fbn l\u00ea derdikeve p\u00ea\u015f, dikin. Ev zext ji ber astengiy\u00ean abor\u00ee \u00fb z\u00eadeb\u00fbna xeterey\u00ean t\u00eakildar\u00ee diyardeya El N\u00eeniyo ya p\u00ea\u015fb\u00een\u00eekir\u00ee z\u00eade dibin. Ev di demek\u00ea de t\u00ea ku destekday\u00eena mirov\u00ee bi k\u00eamasiy\u00ean y\u00ean b\u00eahempa re r\u00fb bi r\u00fb dim\u00eene \u00fb hat texm\u00eenkirin ku kel\u00fbpel\u00ean taybet ji bo mirovan di navbera 2022 \u00fb 2025\u2019an de bi qas\u00ee 59 ji sed\u00ee k\u00eam b\u00fbn.<\/p>\n<p><strong>Fao: Nabe hi\u015fyariy\u00ean derbar\u00ea r\u00fbdana diyardeya bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea b\u00ean pa\u015fguhkirin<\/strong><\/p>\n<p>Derbar\u00ea k\u00eamb\u00fbna kel\u00fbpel\u00ean xwar\u00ean \u00fb diyardeya derketina bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea c\u00eegira r\u00eaveber\u00ea Gi\u015ft\u00ee y\u00ea R\u00eaxistina Xwarin \u00fb \u00c7andiniy\u00ea(Fao) Bes B\u00eakdol da zan\u00een ku ew bi p\u00ea\u015fwext\u00ee dizanin ka w\u00ea keng\u00ee rew\u015f\u00ean awarte y\u00ean bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea y\u00ean siberoj\u00ea derkevin \u00fb got, \u201cAsetng\u00ee j\u00ee di w\u00ea yek\u00ea\u00a0 de ye ku \u00e7iqas\u00ee \u015fiyan \u00fb kar\u00eena me heye em di dema guncav \u00fb li gor\u00ee p\u00eaw\u00eestiy\u00ea tevbigerin? Destekday\u00een di demeke p\u00ea\u015fwext de werin day\u00een, bi taybet al\u00eekariy\u00ean gir\u00eaday\u00ee qada \u00e7andiniy\u00ea \u00fb xurtkirina asta berxwedana siv\u00eelan, gir\u00eeng e, ew ji r\u00eabaz\u00ean her\u00ee serkeft\u00ee ye di war\u00ea parastina asta berhemday\u00eena xwarina xwecih\u00ee \u00fb xwejiyankirin\u00ea de, hem j\u00ee r\u00ea li ber kir\u00eez\u00ean mirov\u00ee digire.\u201d<\/p>\n<p>Ji aliy\u00ea xwe ve r\u00eaveber\u00ea C\u00eebic\u00eekar \u00ea Bernameya Xwarin\u00ea ya C\u00eehan\u00ea, Carl Skau tekez kir ku nabe hi\u015fyariy\u00ean di rapora J\u00eader\u00ean Bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea de werin pa\u015fguhkirin. W\u00ee z\u00eade kir ku pev\u00e7\u00fbn, asteng\u00ee \u00fb karesat malbatan ne\u00e7ar dikin ku biryar\u00ean ne gengaz bidin ka k\u00ee xwarin\u00ea dist\u00eene \u00fb k\u00ee bir\u00e7\u00ee dim\u00eene, \u00fb an\u00ee ziman ku b\u00eay\u00ee tedb\u00eer\u00ean bilez, t\u00ea pay\u00een ku w\u00ea bi m\u00eelyonan kes\u00ean din di meh\u00ean p\u00ea\u015f de bi asta bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea ya xerabtir re r\u00fb bi r\u00fb bim\u00eenin \u00fb di encam\u00ea de w\u00ea bir\u00e7\u00eeb\u00fbna kom\u00ee r\u00fb bide. Skau destn\u00ee\u015fan kir ku t\u00eem\u00ean bernameya her du r\u00eaxistinan amade ne ku bi lez \u00fb bez \u00fb di \u00e7ar\u00e7oveyeke mezin de bibin bersiv ji diyardeya bir\u00e7\u00eeb\u00fbn re, l\u00ea ew hewcey\u00ee j\u00eader\u00ean kel\u00fbpel\u00ean xwarin\u00ea ne da ku\u00a0 bigih\u00eenin kes\u00ean hewcedar \u00fb xwarin\u00ea bidin wan ber\u00ee ku bir\u00e7\u00eeb\u00fbn veguhere karesateke mezin. Her du ajans\u00ean Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee banga \u00e7alakiyeke bilez \u00fb hemahing\u00eedar kirin da ku al\u00eekariya mirov\u00ee z\u00eade bikin, gih\u00ee\u015ftina ewle ji j\u00eader\u00ean bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea re misoger bikin, veberh\u00eanan\u00ea ji bo \u015f\u00eawaz\u00ea xwejiyankirin\u00ea bikin \u00fb h\u00eaza kes\u00ean hewcedar xurt bikin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hemza S\u00eavo\/ Qami\u015flo Ji serdem\u00ean kevin ve \u00fb heya roja \u00eero, h\u00eaz\u00ean desthilatdar li seranser\u00ee c\u00eehan ji bo berjewendiy\u00ean xwe p\u00eakb\u00eenin bi melyonan mirov dane ber qeyran\u00ean k\u00fbr. Di dema hey\u00ee de j\u00ee 13 welat ji ber siyaseta bir\u00e7\u00eekirin\u00ea, pirsgir\u00eak\u00ean abor\u00ee \u00fb \u015feran rast\u00ee qeyraneke mirov\u00ee t\u00ean. Di serdema hey\u00ee de bir\u00e7\u00eekirin b\u00fbye yek ji [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":238032,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[231],"tags":[],"class_list":["post-238031","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polotika"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238031","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=238031"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238031\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":238033,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238031\/revisions\/238033"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/238032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=238031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=238031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=238031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}