{"id":238008,"date":"2026-06-23T12:50:43","date_gmt":"2026-06-23T10:50:43","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=238008"},"modified":"2026-06-23T12:50:43","modified_gmt":"2026-06-23T10:50:43","slug":"libya-qonaxa-veguhez-u-amadekirina-destura-welat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=238008","title":{"rendered":"L\u00eebya; Qonaxa veguh\u00eaz \u00fb amadekirina dest\u00fbra welat"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ji sala 2011\u2019an ve L\u00eebya dibe \u015fahida r\u00eazeqonax\u00ean veguh\u00eaz \u00ean li pey hev. Encumena Veguh\u00eaz a Netewey\u00ee pi\u015ft\u00ee hilwe\u015f\u00eena rej\u00eema Qezaf\u00ee dest p\u00ea kir, pi\u015ftre hikumeta W\u00eefaq bi serokatiya Fayez Elserrac ku di bin Peymana Sex\u00eerat a 2015\u2019an de hate damezrandin. L\u00eebya niha rast\u00ee guher\u00een\u00ea t\u00ea, gelo dest\u00fbreke \u00e7awa j\u00ea re guncav e? <\/strong><\/p>\n<p>L\u00eebya niha ji ber dabe\u015fb\u00fbneke siyas\u00ee di navbera du hikumetan de ye, yek li rojavay\u00ea wel\u00eat bi serokatiya Deb\u00eebe \u00fb yek j\u00ee li rojhilat \u00fb hin be\u015f\u00ean ba\u015f\u00fbr bi serokatiya Usame Hammad ku ji aliy\u00ea parlamentoy\u00ea ve hatiye erkdarkirin \u00fb ji aliy\u00ea Art\u00ea\u015fa Ni\u015ft\u00eeman\u00ee ya bi serokatiya Mare\u015fal Xel\u00eefe Haftar ve t\u00ea pi\u015ftgir\u00eekirin.<\/p>\n<p>Referandomek li ser re\u015fniv\u00eesa dest\u00fbr\u00ea \u00fb pejirandina w\u00ea d\u00ea hilwe\u015f\u00eena van saziyan misoger bike \u00fb r\u00ea li ber aramiya saz\u00fbman\u00ee ya may\u00eende veke. Li gor\u00ee endam\u00ean Meclisa Niv\u00eesandina Dest\u00fbr\u00ea, ji wan Salah Eb\u00fb Xuzam, hi\u015fyar\u00ee hat kirin ku rawestandina re\u015fniv\u00ees\u00ea xizmeta domandina saziy\u00ean siyas\u00ee y\u00ean hey\u00ee dike \u00fb da destn\u00ee\u015fankirin ku neb\u00fbna referandom\u00ea dabe\u015fb\u00fbn\u00ea xurtir dike.<\/p>\n<p>Serok\u00ea Meclisa Niv\u00eesandina Dest\u00fbra Bingeh\u00een a L\u00eebyay\u00ea, Muraje El\u00ee N\u00fbh, pi\u015ftrast kir ku referand\u00fbmek li ser projeya dest\u00fbra bingeh\u00een a ku ji h\u00eala meclis\u00ea ve hatiye amadekirin, r\u00eaya ba\u015f ji bo derketina ji kr\u00eeza L\u00eebyay\u00ea tems\u00eel dike. W\u00ee da zan\u00een gir\u00eadana dest\u00fbra demk\u00ee bi qonax\u00ean veguh\u00eaz \u00ean demk\u00ee re dibe sedema dir\u00eajkirina dabe\u015fb\u00fbna siyas\u00ee.<\/p>\n<p>N\u00fbh got ku gel\u00ea L\u00eebyay\u00ea endam\u00ean Meclis\u00ea hilbijartin \u00fb erkdar kirin ji bo dest\u00fbrek\u00ea \u00e7\u00eabikin ku dewleteke hiq\u00fbq \u00fb saziyan ava bike. Ev yek projeya dest\u00fbra bingeh\u00een a 2017\u2019an dike destkeftiya netewey\u00ee ya her\u00ee berbi\u00e7av ku ji p\u00eavajoyeke demokrat\u00eek a rewa derdikeve hol\u00ea \u00fb ew peymana civak\u00ee ya may\u00eende ya dewlet\u00ea tems\u00eel dike.<\/p>\n<p>Daxuyaniy\u00ean N\u00fbh di nav gelek destp\u00ea\u015fxeriy\u00ean navnetewey\u00ee de t\u00ean, ev insyat\u00eef bi armanca \u00e7areserkirina kir\u00eeza L\u00eebyay\u00ea. Ya her\u00ee daw\u00ee ji van p\u00eavajoya diyaloga xurt a ku ji h\u00eala misyona NYA\u2019y\u00ee ve t\u00ea pi\u015ftgir\u00eekirin. Ev p\u00eavajo ji bo amadekariya hilbijartinan demeke veguh\u00eaz a ku ji 24 mehan derbas nabe p\u00ea\u015fniyar dike. Ev ji bil\u00ee destp\u00ea\u015fxeriya Amer\u00eek\u00ee ya bi nav\u00ea Insyat\u00eefa Paul e ku banga yekkirina desthilatdariy\u00ean hey\u00ee li rojhilat \u00fb rojavay\u00ea L\u00eebiyay\u00ea dike, hem j\u00ee daxwaza p\u00eakan\u00eena hilbijartin\u00ean serokatiy\u00ea \u00fb parlemantoy\u00ea dike, ev yek b\u00eay\u00ee ku demek diyarkir\u00ee j\u00ea re hebe, l\u00ea ten\u00ea diyar dike ku ev p\u00eavajo d\u00ea di z\u00fbtir\u00een dem de p\u00eakwere.<\/p>\n<p><strong>Ji ber nakokiy\u00ean siyas\u00ee dest\u00fbr nehatiye niv\u00ees\u00een<\/strong><\/p>\n<p>Hilbijartina Meclisa Niv\u00eesandina Dest\u00fbr\u00ea di sala 2013\u2019an de di avakirina dewleta n\u00fb ya L\u00eebyay\u00ea de qonaxek gir\u00eeng n\u00ee\u015fan da, ji ber ku erk\u00ea w\u00ea niv\u00eesandina dest\u00fbreke may\u00eende ji bo wel\u00eat b\u00fb.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee salan ji n\u00eeqa\u015f \u00fb diyalogan, Meclis\u00ea di sala 2017\u2019an de projeya dest\u00fbr pejirand. L\u00ea bel\u00ea belge h\u00een ji bo referand\u00fbmeke gi\u015ft\u00ee nehatiye p\u00ea\u015fk\u00ea\u015fkirin \u00fb b\u00fbye yek ji mijar\u00ean her\u00ee tevlihev \u00fb nakok di rew\u015fa L\u00eebyay\u00ea de.<\/p>\n<p>Di v\u00ea qonax\u00ea de danezana dest\u00fbr\u00ee ya demk\u00ee ya ku di sala 2011\u2019an de hate amadekirin heta sala 2023\u2019an s\u00eazdeh guhertin derbas kirin, b\u00eay\u00ee ku welat ji qonaxa veguh\u00eaz derkeve, bi ser bikeve an j\u00ee hilbijartin\u00ean serokatiy\u00ea \u00fb parlementoy\u00ea li dar bixe.<\/p>\n<p>Li gel gelek insyat\u00eef\u00ean her\u00eam\u00ee \u00fb navnetewey\u00ee L\u00eebya h\u00een j\u00ee di nava penc\u00ean r\u00eakeftin\u00ean veguh\u00eaz \u00ean li pey hev de ye, ji ber ku lihevkirinek li ser \u00e7ar\u00e7oveyek dest\u00fbr\u00ee ya aram ji bo bidaw\u00eekirina dabe\u015fb\u00fbna siyas\u00ee \u00fb saz\u00fbman\u00ee h\u00een j\u00ee ne diyar e.<\/p>\n<p><strong>D\u00fbrxistin \u00fb pa\u015fguhkirin<\/strong><\/p>\n<p>Serok\u00ea Meclisa Niv\u00eesandina Dest\u00fbra Bingeh\u00een a L\u00eebyay\u00ea, Muraje El\u00ee N\u00fbh dib\u00eene ku d\u00fbrxistina projeya dest\u00fbra bingeh\u00een a 2017\u2019an herweha pa\u015fguhkirina dest\u00fbra serxweb\u00fbn\u00ea ya 1951\u2019an ji ber sedem\u00ean siyas\u00ee derdikeve ne ji ber nakokiy\u00ean qan\u00fbn\u00ee.<\/p>\n<p>N\u00fbh rave kir ku pejirandina projeya dest\u00fbr\u00ee d\u00ea were wateya veguheztina ji p\u00eavajoya veguh\u00eaz ber bi fermiyet\u00ea ve, ev yek ji bo gih\u00ee\u015ftina \u00e7ar\u00e7oveyek dest\u00fbra bingeh\u00een a daw\u00een bi r\u00eaya referand\u00fbmek gel\u00ear\u00ee.<\/p>\n<p>Pispor\u00ean qan\u00fbn\u00ee \u00fb kes\u00ean mij\u00ee\u00fbl\u00ee mijar\u00ean dest\u00fbr\u00ee dibin, destn\u00ee\u015fan dikin ku kir\u00eez bi salan e ji nakokiy\u00ean tekn\u00eek\u00ee \u00fb qan\u00fbn\u00ee derbas b\u00fbye \u00fb b\u00fbye n\u00ee\u015fana nakokiyek k\u00fbrtir a di derbar\u00ea \u015f\u00eawaz\u00ea siberoja dewlet\u00ea, xwezaya pergala r\u00eaveberiy\u00ea \u00fb mekan\u00eezmay\u00ean belavkirina desthilatdariy\u00ea de.<\/p>\n<p><strong>Ragihandina dest\u00fbr\u00ee ya demk\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>R\u00eavebir\u00ea Of\u00eesa Pi\u015ftgiriya Siyaseta Parlamentoy\u00ea \u00fb L\u00eakol\u00een\u00ea li Mecl\u00eesa N\u00fbneran Abdul Wahid Allaf\u00ee da zan\u00een ku bingeha pirsgir\u00eak\u00ea di xwezaya daxuyaniya dest\u00fbr\u00ee de ye \u00fb got, \u201cRagihandina dest\u00fbr\u00ee ya 2011\u2019an ne wek\u00ee \u00e7ar\u00e7oveyek may\u00eende ji bo r\u00eaveberiy\u00ea hatiye amadekirin, l\u00ea bel\u00ea wek\u00ee r\u00eakeftinek demk\u00ee ji bo r\u00eavebirina demek kurt a veguh\u00eaz pi\u015ft\u00ee hilwe\u015f\u00eena rej\u00eema ber\u00ea hatiye \u00e7\u00eakirin. Kes\u00ean ku ragihandina dest\u00fbr\u00ee niv\u00eesandine p\u00ea\u015fb\u00een\u00ee nedikirin ku serdema veguh\u00eaz d\u00ea bigih\u00eeje 15 salan, sedema v\u00ea yek\u00ea heb\u00fbna du hik\u00fbmet\u00ean reqabetkar, dabe\u015fb\u00fbna saziyan, pirb\u00fbna saziy\u00ean serwer \u00fb belavb\u00fbna berdewam a \u00e7ek\u00ean b\u00easer\u00fbber b\u00fb. Guhertina dest\u00fbr\u00ee ya 13\u2019an r\u00ea da kom\u00eeteya &#8220;6+6&#8221; ku qan\u00fbn\u00ean hilbijartin\u00ea biniv\u00eese, l\u00ea ew nekar\u00ee xal\u00ean bingeh\u00een \u00ean nakokiy\u00ean t\u00eakildar\u00ee \u015fert\u00ean mafdariy\u00ea ji bo namzet\u00ean serokatiy\u00ea, nemaze y\u00ean t\u00eakildar\u00ee personel\u00ean le\u015fker\u00ee \u00fb hemwelatiy\u00ean dual\u00ee herwiha nakokiya li ser desthilata r\u00eaveberiy\u00ea ya ku \u00e7avd\u00eariya p\u00eavajoya hilbijartin\u00ea dike, \u00e7areser bike. Hewla \u00e7areserkirina rew\u015fa siyas\u00ee ya aloz bi am\u00fbr\u00ean qan\u00fbn\u00ee y\u00ean ku ji bo demek veguh\u00eaz a s\u00eenorkir\u00ee hatine \u00e7\u00eakirin, l\u00ea li \u015f\u00fbna \u00e7areserkirina w\u00ea, ew b\u00fbye sedema dir\u00eajkirina kir\u00eez\u00ea.<\/p>\n<p><strong>\u00c7ima referandom rawestiyaye<\/strong><strong>?<\/strong><\/p>\n<p>Tev\u00ee ku Meclisa Niv\u00eesandina Dest\u00fbr\u00ea ber\u00ee \u00e7end salan kar\u00ea xwe temam kirib\u00fb j\u00ee, re\u015fniv\u00eesa dest\u00fbr\u00ea h\u00een negih\u00ee\u015ftiye qonaxa referandomeke gel\u00ear\u00ee \u00fb t\u00ea texm\u00eenkirin ku xaleke guh\u00earbar a ber bi rewatiya dest\u00fbr\u00ee ve n\u00ee\u015fan bide. Ellaf\u00ee destn\u00ee\u015fan kir ku r\u00eaya asay\u00ee ya \u00e7alakiy\u00ea ew b\u00fb ku re\u015fniv\u00ees demildest pi\u015ft\u00ee meclis kar\u00ea xwe biqed\u00eene, bikeve referand\u00fbm\u00ea. L\u00ea bel\u00ea, ev yek bi astengiy\u00ean qan\u00fbn\u00ee \u00fb siyas\u00ee y\u00ean li pey hev re r\u00fb bi r\u00fb ma \u00fb bi neqeb\u00fblkirin\u00ean dadwer\u00ee dest p\u00ea kir, hem j\u00ee bi nakokiy\u00ean li ser qan\u00fbn\u00ean referand\u00fbm\u00ea \u00fb desthilat\u00ean Meclisa N\u00fbneran berdewam kir \u00fb bi guher\u00eena hevsengiya h\u00eaza siyas\u00ee ji sala 2017\u2019an vir ve gih\u00ee\u015ft l\u00fbtkey\u00ea. Ellaf\u00ee tekez kir ku sedema pa\u015fxistina referand\u00fbm\u00ea ji yasay\u00ee b\u00eatir siyas\u00ee b\u00fb.<\/p>\n<p><strong>Gelo re\u015fniv\u00eesa dest\u00fbr\u00ee kevn b\u00fbye<\/strong><strong>?<\/strong><\/p>\n<p>Pispor\u00ean L\u00eebiyay\u00ea li ser derbasdariya re\u015fniv\u00eesa dest\u00fbr\u00ea pi\u015ft\u00ee n\u00eaz\u00eek\u00ee deh salan ji temamkirina w\u00ea, li hev nakin.<\/p>\n<p>Jaziyah Shaiter \u00fb Ebdul Wahid Allaf\u00ee dib\u00eajin ku veguher\u00een\u00ean siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee y\u00ean ku L\u00eebyay\u00ea derbas kiriye, ji bo misogerkirina lihevhatina re\u015fniv\u00ees\u00ea bi rastiya hey\u00ee re, sererastkirinan hewce dike. Mamostey\u00ea Be\u015fa Zagon\u00ee di zan\u00eengeha Terablis de Elhad\u00ee Bohamra v\u00ea n\u00ear\u00een\u00ea red dike \u00fb tekez dike ku dest\u00fbr ji bo armanc\u00ean demdir\u00eaj t\u00eane niv\u00eesandin \u00fb bi dem\u00ean diyarkir\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee n\u00eenin. Bohamra destn\u00ee\u015fan dike ku derbasb\u00fbna salan nirxa qan\u00fbn\u00ee an siyas\u00ee ya re\u015fniv\u00ees\u00ea k\u00eam nake \u00fb pejirandina w\u00ea bi r\u00eaya referandom\u00ea nay\u00ea w\u00ea watey\u00ea ku ew bi awayek\u00ee may\u00eende were rawestandin, ji ber ku ew dikare pa\u015f\u00ea li gor\u00ee mekan\u00eezmay\u00ean dest\u00fbr\u00ee y\u00ean di pergal\u00ean demokrat\u00eek de t\u00eane bikaran\u00een were, sererastkirin.<\/p>\n<p><strong>Dest\u00fbra 1951\u2019\u00ea riya \u00e7areseriy\u00ea ye?<\/strong><\/p>\n<p>Ji sala 2011\u2019an vir ve L\u00eebya di gelek r\u00eaze ragihandin\u00ean dest\u00fbr\u00ee, peyman\u00ean siyas\u00ee \u00fb gelek p\u00eavajoy\u00ean diyalog\u00ea re derbas b\u00fbye. Enc\u00fbmena Veguh\u00eaz a Netewey\u00ee di Tebaxa 2011\u2019an de ji bo r\u00eavebirina qonaxa veguh\u00eaz danezana dest\u00fbr\u00ee ya demk\u00ee derxist.<\/p>\n<p>Danezan ji 37 xalan p\u00eakdihat, prens\u00eeb\u00ean dewlet\u00ea, maf \u00fb azadiya civak\u00ea, desthilat, serxweb\u00fbna dadwer\u00ee \u00fb mekan\u00eezmay\u00ean ji bo veguh\u00eaztina demokrat\u00eek destn\u00ee\u015fan dikirin, ev yek ber\u00ee ku r\u00eazeguhertin\u00ean dir\u00eaj derbas bike.<\/p>\n<p>Bi hilbijartina Meclisa Damezr\u00eener di 2013\u2019an de, hat diyarkirin ku L\u00eebya n\u00eaz\u00eek\u00ee avakirina makezagoneke may\u00eende b\u00fb. L\u00ea bel\u00ea projeya dest\u00fbr\u00ea nehat bic\u00eehan\u00een \u00fb qet negiha qonaxa referandomeke gi\u015ft\u00ee.<\/p>\n<p>Her ku rew\u015fa b\u00ea\u00e7are berdewam kir, n\u00eeqa\u015fa li ser alternat\u00eef\u00ean p\u00eakan ji bo derbaskirina kir\u00eeza dest\u00fbr\u00ee, bi taybet\u00ee bang\u00ean ji bo vegera dest\u00fbra serxweb\u00fbn\u00ea ya 1951\u2019\u00ea, ji n\u00fb ve derket hol\u00ea.<\/p>\n<p>Tev\u00ee ku p\u00eavajoya dest\u00fbr\u00ee h\u00een j\u00ee di nav astengiyan de ye, n\u00eeqa\u015f li ser dest\u00fbra serxweb\u00fbn\u00ea ya 1951\u2019\u00ea wek\u00ee yek ji vebijark\u00ean \u00e7areserkirina kir\u00eez\u00ea t\u00eane kirin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Ji sala 2011\u2019an ve L\u00eebya dibe \u015fahida r\u00eazeqonax\u00ean veguh\u00eaz \u00ean li pey hev. Encumena Veguh\u00eaz a Netewey\u00ee pi\u015ft\u00ee hilwe\u015f\u00eena rej\u00eema Qezaf\u00ee dest p\u00ea kir, pi\u015ftre hikumeta W\u00eefaq bi serokatiya Fayez Elserrac ku di bin Peymana Sex\u00eerat a 2015\u2019an de hate damezrandin. L\u00eebya niha rast\u00ee guher\u00een\u00ea t\u00ea, gelo dest\u00fbreke \u00e7awa j\u00ea re guncav e? [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":238009,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-238008","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nuce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238008","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=238008"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238008\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":238010,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238008\/revisions\/238010"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/238009"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=238008"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=238008"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=238008"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}