{"id":237871,"date":"2026-06-19T10:42:34","date_gmt":"2026-06-19T08:42:34","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237871"},"modified":"2026-06-19T10:42:34","modified_gmt":"2026-06-19T08:42:34","slug":"serhildana-agiri-di-wijdane-kurdan-de-zindi-ye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237871","title":{"rendered":"Serhildana Agir\u00ee di wijdan\u00ea Kurdan de zind\u00ee ye"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa<\/strong><\/p>\n<p>Serhildana Agiriy\u00ea yek ji gir\u00eengtir\u00een tevger\u00ean siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee y\u00ean Kurdan di sedsala 20\u2019an de b\u00fb. Ew li her\u00eama \u00c7iyay\u00ea Agir\u00ee p\u00eak hat \u00fb di navbera 1926\u20131930\u2019an de gih\u00ee\u015ft asta her\u00ee bilind. Armanca sereke ya serhildan\u00ea ew b\u00fb ku Kurdan li hember siyaseta navend\u00eekirin \u00fb as\u00eem\u00eelasyon\u00ea ya Komara Tirkiy\u00ea xwe bipar\u00eazin \u00fb maf\u00ean xwe y\u00ean netewey\u00ee bist\u00eenin.<\/p>\n<p><strong>L\u00eavegereke d\u00eerok\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee hilwe\u015f\u00eena \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Yekem \u00fb dawetandina Peymana Lozan\u00ea, dewleta n\u00fb ya Tirkiyey\u00ea li ser bingeha neteweperestiya tirk hate avakirin. Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de gelek netewe \u00fb kom\u00ean etn\u00eek, bi taybet\u00ee Kurd, bi siyaseta yekrengkirin\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb man.<\/p>\n<p>Di sala 1925\u2019an de, pi\u015ft\u00ee Serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed, dewlet tedb\u00eer\u00ean ewlehiy\u00ea y\u00ean tundtir girt. Gelek serok\u00ean kurd hatin girtin, ku\u015ftin an j\u00ee ko\u00e7ber b\u00fbn. Ev rew\u015f b\u00fb sedema amadekirina serhildanek din li her\u00eama Agiriy\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Damezrandina Xoyb\u00fbn<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 1927\u2019an de li Beyr\u00fbt r\u00eaxistina Xoyb\u00fbn hate damezrandin. Xoyb\u00fbn yek ji r\u00eaxistin\u00ean her\u00ee gir\u00eeng y\u00ean netewey\u00ee y\u00ean kurd b\u00fb.<\/p>\n<p><strong>Xoyb\u00fbn k\u00ee ne?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Xoyb\u00fbn; <\/strong>R\u00eaxistineke netewey\u00ee, siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee ya Kurdan b\u00fb ku di 5\u2019\u00ea Cotmeha 1927\u2019an de li bajar\u00ea Bhamdoun a Libnan\u00ea hatiye avakirin. Ev r\u00eaxistin wek\u00ee yekem\u00een partiya n\u00fbjen a Kurd\u00ee t\u00ea qeb\u00fblkirin ku s\u00eestema e\u015f\u00eertiy\u00ea da aliyek\u00ee \u00fb birdoyeke netewey\u00ee \u00fb akadem\u00eek me\u015fand. Merama w\u00ea ya serek\u00ee, rizgarkirina Kurdistan\u00ea \u00fb avakirina dewleteke serbixwe b\u00fb.<\/p>\n<p><strong>Damezr\u00eaner \u00fb Serok\u00ean Sereke y\u00ean Xoyb\u00fbn<\/strong><\/p>\n<p>Celadet El\u00ee Bedirxan: Serok\u00ea yekem \u00ea r\u00eaxistin\u00ea \u00fb ronakb\u00eer\u00ea mezin \u00ea Kurd.<\/p>\n<p>Memd\u00fbh Sel\u00eem Beg: Sekreter \u00fb yek ji b\u00eerdoz\u00ean serek\u00ee y\u00ean partiy\u00ea.<\/p>\n<p>Sureya Bedirxan \u00fb Kam\u00fbran Bedirxan: Biray\u00ean Celadet ku kar\u00ean d\u00eeplomas\u00ee \u00fb ragehandin\u00ea dime\u015fandin.<\/p>\n<p>\u00cehsan N\u00fbr\u00ee Pa\u015fa: Serok\u00ea fermandariya le\u015fker\u00ee ya r\u00eaxistin\u00ea.<\/p>\n<p>Serok\u00ean E\u015f\u00eeran: H\u00eaz\u00ean wek\u00ee Haco Axa (serok\u00ea e\u015f\u00eera Haw\u00earkan) \u00fb serok\u00ean e\u015f\u00eera Celaliyan<\/p>\n<p><strong>Armanc\u00ean Serhildana Agir\u00ee:<\/strong><\/p>\n<p>Yek\u00eetiya tevger\u00ean Kurd, ragihandina pirsgir\u00eaka kurd li c\u00eehan\u00ea, pi\u015ftgiriya siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee ji bo serhildanan, avakirina dewleteke Kurd\u00ee ya serbixwe.<\/p>\n<p>Xoyb\u00fbn di amadekirina Serhildana Agiriy\u00ea de roleke sereke l\u00eest.<\/p>\n<p><strong>Destp\u00eaka Serhildan\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di navbera 1926\u20131927\u2019an de, kom\u00ean \u00e7ekdar li derdora \u00c7iyay\u00ea Agir\u00ee dest bi berxwedan\u00ea kirin. Her\u00eama Agir\u00ee ji bo \u015fore\u015fgeran gelek gir\u00eeng b\u00fb ji ber:<\/p>\n<p>Erd\u00ea \u00e7iyay\u00ee \u00fb dijwar, n\u00eaz\u00eekb\u00fbna s\u00eenor\u00ean \u00ceran, h\u00eajayiya parastin\u00ea ya ji bo h\u00eaz\u00ean \u015fore\u015fger, Serokatiya le\u015fker\u00ee ya sereke hate day\u00een bi \u0130hsan Nuri Pa\u015fa ku ber\u00ea efserek\u00ee art\u00ea\u015fa Osman\u00ee b\u00fb.<\/p>\n<p><strong>Komara Agiriy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 1927\u2019an de \u015fore\u015fgeran ragihand ku li her\u00eama Agiriy\u00ea &#8220;Komara Agiriy\u00ea&#8221; hatiye damezrandin.<\/p>\n<p><strong>Taybetmendiy\u00ean w\u00ea:<\/strong><\/p>\n<p>Navenda w\u00ea li derdora Agiriy\u00ea b\u00fb, h\u00eaza le\u015fker\u00ee ya xwe heb\u00fb, hewl da ku bi dewlet\u00ean derve re t\u00eakil\u00ee \u00e7\u00eabike, Xoyb\u00fbn wek navenda siyas\u00ee dixebit\u00ee, L\u00eabel\u00ea, tu dewletek v\u00ea komar\u00ea bi ferm\u00ee nas nekir.<\/p>\n<p><strong>\u015eer \u00fb Operasyon\u00ean Le\u015fker\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Di sal\u00ean 1928 \u00fb 1929\u2019an de \u015fore\u015fgeran li hin her\u00eaman serkeftin bi dest xistin. H\u00eaz\u00ean Tirkiy\u00ea gelek caran nekar\u00een her\u00eama \u00e7iyay\u00ee bi temam\u00ee kontrol bikin.<\/p>\n<p>L\u00ea di sala 1930\u2019an de:<\/p>\n<p>Art\u00ea\u015fa Tirkiyey\u00ea operasyon\u00ean mezin dest p\u00ea kir, h\u00eaza asman\u00ee bi awayek\u00ee berfireh hate bikaran\u00een, her\u00eam hat dorp\u00ea\u00e7kirin, r\u00eay\u00ean peydab\u00fbna \u00e7ek \u00fb xwarin\u00ea hatin girtin.<\/p>\n<p><strong>Roleya H\u00eaza Asman\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Yek ji taybetmendiy\u00ean gir\u00eeng y\u00ean v\u00ea \u015fer\u00ee ew b\u00fb ku dewleta Tirk ji h\u00eaza asman\u00ee bi awayek\u00ee fireh bikar an\u00ee. D\u00eeroknas gelek caran v\u00ea yek\u00ea wek\u00ee yek ji destp\u00eak\u00ean \u015fer\u00ea n\u00fbjen li her\u00eama Kurdistan\u00ea dib\u00eenin. Bombebaran\u00ean li her\u00eama Agiriy\u00ea di t\u00eakbirina h\u00eaz\u00ean serhild\u00ear de roleke gir\u00eeng l\u00eestin.<\/p>\n<p><strong>Geliya Z\u00eelan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Geliya Z\u00eelan\u00ea 1930: Trajediyeke ku di b\u00eera d\u00eerok\u00ea de maye<\/strong><\/p>\n<p>Di hav\u00eena sala 1930\u2019an de, dema ku \u015fer li derdora Agiriy\u00ea di navbera h\u00eaz\u00ean dewleta Tirkiyey\u00ea \u00fb \u015fore\u015fger\u00ean kurd de berdewam b\u00fb, Geliya Z\u00eelan\u00ea b\u00fb qada yek ji b\u00fbyer\u00ean her\u00ee xw\u00een\u00ee y\u00ean w\u00ea dem\u00ea. Ev b\u00fbyer heta \u00eero j\u00ee di nav d\u00eeroknasan, niv\u00eeskar \u00fb malbat\u00ean her\u00eam\u00ea de wek\u00ee mijareke gir\u00eeng \u00fb hestyar t\u00ea b\u00eeran\u00een.<\/p>\n<p><strong>Geliya Z\u00eelan\u00ea<\/strong> ku di navbera Erd\u00ee\u015f \u00fb Patnos\u00ea de cih digire, di w\u00ea dem\u00ea de malbata gelek e\u015f\u00eer \u00fb gundiy\u00ean kurd b\u00fb. Pi\u015ft\u00ee ku Serhildana Agiriy\u00ea berfireh b\u00fb \u00fb \u015fore\u015fgeran li hin her\u00eaman kontrol bi dest xistin, dewleta Tirkiyey\u00ea bi operasyon\u00ean le\u015fker\u00ee y\u00ean mezin bersiv da. Armanca ferm\u00ee ya van operasyonan \u015fikandina \u015fore\u015fgeran b\u00fb, l\u00ea li gor gelek \u00e7avkaniy\u00ean d\u00eerok\u00ee, gelek siv\u00eel j\u00ee di nav van b\u00fbyeran de jiyana xwe ji dest dan.<\/p>\n<p>Li gor \u015fahit\u00ee \u00fb belgey\u00ean ku pa\u015f\u00ea hatin berhevkirin, h\u00eaz\u00ean le\u015fker\u00ee ketin gelek gundan. Gund hatin dorp\u00ea\u00e7kirin, mal hatin \u015fewitandin \u00fb gelek ni\u015ftecih ne\u00e7ar man ku ji war\u00ean xwe birevin. Gelek malbat ji ber \u015fer \u00fb operasyonan belav b\u00fbn.<\/p>\n<p>Hejmara rast a qurbaniyan heta \u00eero j\u00ee bi awayek\u00ee yekgirt\u00ee nehatiye pejirandin. Hin l\u00eakol\u00eener \u00fb \u00e7avkaniy\u00ean kurd dib\u00eajin ku hezaran kes hatin ku\u015ftin, l\u00ea hin \u00e7avkaniy\u00ean din hejmar\u00ean cih\u00eawaz p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dikin. Ji ber k\u00eamb\u00fbna belgey\u00ean serbixwe \u00fb nakokiya \u00e7avkaniyan, di derbar\u00ea hejmar\u00ea rast de li nav akadem\u00eesyenan h\u00een j\u00ee n\u00eeqa\u015f heye.<\/p>\n<p>L\u00ea her \u00e7i hejmar be, gelek d\u00eeroknas li hev dikin ku b\u00fbyer bandoreke mezin li ser gel\u00ea her\u00eam\u00ea hi\u015ft. Malbat\u00ean gelek qurban\u00eeyan ko\u00e7ber b\u00fbn, gelek gund vala man \u00fb b\u00eeran\u00eena b\u00fbyer\u00ea ji nif\u015fek\u00ea bo nif\u015feke din hate veguhestin.<\/p>\n<p>Ji bo gelek Kurdan, Geliya Z\u00eelan\u00ea sembola \u00ea\u015f \u00fb windakirina mirov\u00ee ye. Di stran\u00ean dengb\u00eajan, b\u00eeran\u00een\u00ean gel\u00ear\u00ee \u00fb niv\u00ees\u00ean d\u00eerok\u00ee de nav\u00ea Z\u00eelan\u00ea gelek caran t\u00ea gotin. Li aliy\u00ea din, di akademiya n\u00fbjen de j\u00ee l\u00eakol\u00een\u00ean li ser b\u00fbyer\u00ea berdewam in \u00fb belgey\u00ean n\u00fb h\u00een j\u00ee t\u00ean vekol\u00een.<\/p>\n<p><strong>T\u00eak\u00e7\u00fbna Serhildan\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di dawiya 1930\u2019an de: H\u00eaz\u00ean serhild\u00ear belav b\u00fbn, gelek fermandar ko\u00e7ber b\u00fbn, Komara Agiriy\u00ea bi prat\u00eek\u00ee dawiya xwe an\u00ee, \u0130hsan Nur\u00ee Pa\u015fa derbas\u00ee \u00ceran\u00ea b\u00fb \u00fb pa\u015f\u00ea li dervey\u00ee welat jiyana xwe domand.<\/p>\n<p><strong>Sedem\u00ean T\u00eak\u00e7\u00fbn\u00ea<\/strong><\/p>\n<p><strong>D\u00eeroknasan gelek sedem destn\u00ee\u015fan dikin:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>Neb\u00fbna pi\u015ftgiriya navnetewey\u00ee.<\/li>\n<li>K\u00eamb\u00fbna \u00e7ek \u00fb am\u00fbr.<\/li>\n<li>H\u00eaza le\u015fker\u00ee ya z\u00eade ya Tirkiyey\u00ea.<\/li>\n<li>Bikaran\u00eena h\u00eaza asman\u00ee.<\/li>\n<li>Astengiy\u00ean loj\u00eest\u00eek\u00ee.<\/li>\n<li>Neb\u00fbna yekgirtin\u00ea di nav hem\u00fb her\u00eam\u00ean Kurdistan\u00ea de.<\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>Encam;<\/strong> Serhildana Agiriy\u00ea ne ten\u00ea \u015ferek\u00ee her\u00eam\u00ee b\u00fb; ew hewldanek b\u00fb ji bo avakirina projeyeke siyas\u00ee \u00fb netewey\u00ee ya kurd. Her \u00e7end ji h\u00eala le\u015fker\u00ee ve t\u00eak \u00e7\u00fb, l\u00ea di d\u00eeroka siyas\u00ee ya Kurdan de wek\u00ee yek ji gir\u00eengtir\u00een serhildan\u00ean sedsala 20-an t\u00ea nirxandin. Ji bo gelek d\u00eeroknasan, Agir\u00ee qonaxeke gir\u00eeng e ku t\u00eakiliya di navbera dewleta Tirkiyey\u00ea \u00fb tevgera netewey\u00ee ya kurd de ba\u015ftir t\u00ea f\u00eamkirin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa Serhildana Agiriy\u00ea yek ji gir\u00eengtir\u00een tevger\u00ean siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee y\u00ean Kurdan di sedsala 20\u2019an de b\u00fb. Ew li her\u00eama \u00c7iyay\u00ea Agir\u00ee p\u00eak hat \u00fb di navbera 1926\u20131930\u2019an de gih\u00ee\u015ft asta her\u00ee bilind. Armanca sereke ya serhildan\u00ea ew b\u00fb ku Kurdan li hember siyaseta navend\u00eekirin \u00fb as\u00eem\u00eelasyon\u00ea ya Komara Tirkiy\u00ea xwe bipar\u00eazin \u00fb maf\u00ean [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":237872,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-237871","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237871","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=237871"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237871\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":237873,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237871\/revisions\/237873"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/237872"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=237871"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=237871"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=237871"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}