{"id":237691,"date":"2026-06-14T07:46:49","date_gmt":"2026-06-14T05:46:49","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237691"},"modified":"2026-06-14T07:46:49","modified_gmt":"2026-06-14T05:46:49","slug":"qanuna-bicihkirina-mecburi-ya-1934an-pilaneke-naye-jibirkirin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237691","title":{"rendered":"Qan\u00fbna Bicihkirina Mecb\u00fbr\u00ee ya 1934\u2019an; Pilaneke nay\u00ea jib\u00eerkirin"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa<\/strong><\/p>\n<p>Qan\u00fbna Bicihkirina Mecb\u00fbr\u00ee qan\u00fbneke Komara Tirkiy\u00ea ye ku di 14&#8217;\u00ea P\u00fb\u015fpera 1934&#8217;an de bi hejmara 2510&#8217;an hate pejirandin. Armanca bingeh\u00een a v\u00ea qan\u00fbn\u00ea, as\u00eem\u00eelasyona gel\u00ean ne-tirk bi taybet\u00ee Kurdan \u00fb guhertina demografiya Kurdistan\u00ea b\u00fb.<\/p>\n<p>Ev qan\u00fbn wek\u00ee yek ji p\u00eanas\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean &#8220;Plana Islahata \u015eerq\u00ea&#8221; (Plana \u00c7aksaziya Rojhilat) t\u00ea qeb\u00fblkirin.<\/p>\n<p><strong>Xal\u00ean bingeh\u00een \u00ean qan\u00fbn\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee v\u00ea qan\u00fbn\u00ea, Tirkiye li ser s\u00ea her\u00eaman (zoman) hate dabe\u015fkirin:<\/p>\n<p><strong>Her\u00eama 1&#8217;em\u00een<\/strong>: Cih\u00ean ku nif\u00fbsa wan a \u00e7and\u00ee ya tirk\u00ee diviyab\u00fb bihata z\u00eadekirin. Ev her\u00eam ji bo c\u00eehkirina kes\u00ean bi esl\u00ea xwe tirk b\u00fbn.<\/p>\n<p><strong>Her\u00eama 2&#8217;em\u00een<\/strong>: Cih\u00ean ku ji bo as\u00eem\u00eelekirina nif\u00fbsa ne-tirk hatib\u00fbn diyarkirin. Kurd\u00ean ji her\u00eama s\u00eayem\u00een dihatin ko\u00e7berkirin, li gund \u00fb bajar\u00ean tirkan \u00ean li rojavay\u00ea welat di nav nif\u00fbsa tirk de hatin belavkirin da ku di nav dem\u00ea de winda bibin.<\/p>\n<p><strong>Her\u00eama 3&#8217;em\u00een<\/strong>: Cih\u00ean ku ji ber sedem\u00ean ewleh\u00ee, siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee ji bo jiyan\u00ea hatib\u00fbn qedexekirin. Ev der bi piran\u00ee her\u00eam\u00ean \u00e7iyay\u00ee \u00fb stratej\u00eek \u00ean Kurdistan\u00ea b\u00fbn ku vala hatin kirin.<\/p>\n<p><strong>Encam\u00ean siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ko\u00e7beriya bindest<\/strong>: Bi hezaran malbat\u00ean Kurd, bi dar\u00ea zor\u00ea ji axa bav \u00fb kal\u00ean xwe hatin d\u00fbrxistin \u00fb ber bi her\u00eam\u00ean cuda y\u00ean Anadoluy\u00ea ve hatin sirg\u00fbnkirin.<\/p>\n<p><strong>As\u00eem\u00eelasyona \u00e7and\u00ee<\/strong>: Qan\u00fbn\u00ea qedexey\u00ean tund li ser bikaran\u00eena ziman, \u00e7and \u00fb nasnameya kurd\u00ee ferz kir. Bi v\u00ee reng\u00ee, pol\u00eet\u00eekayeke ferm\u00ee ya &#8220;tirkkirin\u00ea&#8221; hate me\u015fandin.<\/p>\n<p><strong>T\u00eakbirina s\u00eestema e\u015f\u00eertiy\u00ea<\/strong>: Ji bo ku h\u00eaza civak\u00ee \u00fb serhildan\u00ean Kurdan were \u015fikandin, serok\u00ean e\u015f\u00eeran \u00fb malbat\u00ean bibandor b\u00fbn armanc\u00ean sereke y\u00ean ko\u00e7berkirina mecb\u00fbr\u00ee.<\/p>\n<p>Ji bo ku em bandora v\u00ea qan\u00fbn\u00ea \u00e7\u00eatir f\u00eam bikin, gir\u00eeng e em li ser her\u00eam\u00ean hatine armancgirtin \u00fb her weha t\u00eakiliya w\u00ea ya rasterast bi Serhildan \u00fb Komkujiya D\u00earsim\u00ea re bisekinin.<\/p>\n<ol>\n<li><strong> Bajar \u00fb her\u00eam\u00ean ku her\u00ee z\u00eade bandor d\u00eetin<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Qan\u00fbna 2510&#8217;an bi taybet\u00ee her\u00eam\u00ean ku serhildan l\u00ea \u00e7\u00eab\u00fbb\u00fbn an j\u00ee potansiyela wan a berxwedan\u00ea heb\u00fb armanc girt:<\/p>\n<p><strong>Her\u00eama Serhed\u00ea \u00fb Botan\u00ea<\/strong>: Bajar\u00ean m\u00eena <strong>Agir\u00ee, Wan, Bidl\u00ees, S\u00eart, Colem\u00earg \u00fb M\u00fb\u015f\u00ea<\/strong> ketin bin bandoreke giran. Malbat\u00ean serok\u00ean e\u015f\u00eeran, \u015f\u00eax, mela \u00fb kes\u00ean xwed\u00ee bandor yek bi yek hatin tesp\u00eetkirin \u00fb ber bi bajar\u00ean rojavay\u00ea Anadoluy\u00ea (m\u00eena \u00cezmir, Manisa, Bursa, Aydin \u00fb Den\u00eezliy\u00ea) ve hatin sirg\u00fbnkirin.<\/p>\n<p><strong>Qedexekirina \u00e7andiniy\u00ea<\/strong>: Li gelek dever\u00ean \u00e7iyay\u00ee y\u00ean wek\u00ee nav\u00e7ey\u00ean navbera <strong>Amed, \u00c7ewlik (Bing\u00f6l) \u00fb D\u00earsim\u00ea<\/strong>, gund hatin valakirin \u00fb \u00e7\u00fbna wan her\u00eaman wek\u00ee &#8220;her\u00eam\u00ean qedexekir\u00ee&#8221; hate ragihandin. Heta bi salan dest\u00fbr nedan ku tu kes li wir \u00e7andiniy\u00ea bike an heywanan xwed\u00ee bike.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> T\u00eakiliya qan\u00fbn\u00ea bi Komkujiya D\u00earsim\u00ea re (1937-1938)<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Qan\u00fbna Bicihkirin\u00ea ya Mecb\u00fbr\u00ee ya sala 1934&#8217;an, bingeha qan\u00fbn\u00ee \u00fb felsef\u00ee ya Komkujiya D\u00earsim\u00ea amade kir. T\u00eakiliya wan bi v\u00ee reng\u00ee ye:<\/p>\n<p><strong>Rapora \u00cesmet \u00cen\u00f6n\u00fc (1935)<\/strong>: Pi\u015ft\u00ee derketina qan\u00fbn\u00ea, Serokwez\u00eer\u00ea w\u00ea dem\u00ea \u00cesmet \u00cen\u00f6n\u00fc \u00e7\u00fb serdana her\u00eam\u00ea \u00fb raporek amade kir. Di rapor\u00ea de hat gotin ku &#8220;D\u00earsim bir\u00eeneke bi\u00ea\u015f e \u00fb div\u00ea bi operasyoneke le\u015fker\u00ee \u00fb ko\u00e7berkirina mecb\u00fbr\u00ee were \u00e7areserkirin.&#8221;<\/p>\n<p><strong>Qan\u00fbna Tunceliy\u00ea (1935)<\/strong>: Li ser bingeha Qan\u00fbna Bicihkirin\u00ea, di sala 1935&#8217;an de qan\u00fbneke taybet ji bo D\u00earsim\u00ea hate derxistin. Nav\u00ea D\u00earsim\u00ea kirin &#8220;Tunceli&#8221; \u00fb r\u00eaveberiyeke le\u015fker\u00ee (Koma Gi\u015ft\u00ee ya \u00c7arem\u00een) l\u00ea hate avakirin. Armanc ew b\u00fb ku her\u00eam bi tevah\u00ee radest\u00ee art\u00ea\u015f\u00ea bibe da ku Qan\u00fbna Bicihkirin\u00ea bi cih b\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Sirg\u00fbnkirina Mezin a D\u00earsim\u00ea<\/strong>: Pi\u015ft\u00ee ku operasyon\u00ean le\u015fker\u00ee di sal\u00ean 1937-1938&#8217;an de bi daw\u00ee b\u00fbn, bi hezaran mirov\u00ean ku ji komkujiy\u00ea filit\u00een, li gor\u00ee xal\u00ean Qan\u00fbna Bicihkirin\u00ea ya Mecb\u00fbr\u00ee, li ser wagon\u00ean hesind\u00ear (tr\u00eanan) li bajar\u00ean rojavay\u00ea Tirkiyey\u00ea hatin belavkirin. Li gund\u00ean ku l\u00ea hatin bicihkirin, qedexe b\u00fb ku du malbat\u00ean Kurd n\u00eaz\u00ee hev bij\u00een da ku as\u00eem\u00eelasyon lez bibe.<\/p>\n<p><strong>&#8220;Ke\u00e7\u00ean windakir\u00ee y\u00ean D\u00earsim\u00ea&#8221;<\/strong>: Wek\u00ee per\u00e7eyek ji v\u00ea pol\u00eet\u00eekaya as\u00eem\u00eelasyon\u00ea, bi sedan ke\u00e7\u00ean pi\u00e7\u00fbk \u00ean D\u00earsim\u00ee ji malbat\u00ean wan hatin standin \u00fb wek\u00ee &#8220;zarok\u00ean xwed\u00eekir\u00ee&#8221; dan malbat\u00ean efser\u00ean tirk \u00ean le\u015fker\u00ee da ku bi \u00e7and \u00fb ziman\u00ea tirk\u00ee mezin bibin.<\/p>\n<p>\u015eert \u00fb merc\u00ean jiyan\u00ea y\u00ean Kurd\u00ean ku pi\u015ft\u00ee qan\u00fbna 1934&#8217;an \u00fb b\u00fbyer\u00ean D\u00earsim\u00ea (1937-1938) ber bi rojavay\u00ea Anadoluy\u00ea ve hatin sirg\u00fbnkirin, pir giran \u00fb tije zehmet\u00ee b\u00fbn. Dewlet\u00ea pol\u00eet\u00eekayeke tund a kontrol\u00ea \u00fb as\u00eem\u00eelasyon\u00ea li ser wan me\u015fand.<\/p>\n<p><strong>Xal\u00ean sereke y\u00ean jiyana wan a li sirg\u00fbn\u00ea ev b\u00fbn:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><strong> Par\u00e7ekirina Malbat \u00fb E\u015f\u00eeran (Pol\u00eet\u00eekaya Belavkirin\u00ea)<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>Qedexeya Hev\u015fiyarb\u00fbn\u00ea<\/strong>: Ji bo ku Kurd nebin yek \u00fb \u00e7anda xwe nepar\u00eazin, qedexe b\u00fb ku du malbat\u00ean sirg\u00fbnkir\u00ee di heman gund\u00ee an j\u00ee di heman tax\u00ea de bij\u00een.<\/p>\n<p><strong>R\u00eajeya nif\u00fbs\u00ea<\/strong>: Li gor\u00ee r\u00eabaz\u00ean ferm\u00ee, nif\u00fbsa Kurdan a li gund an nav\u00e7ey\u00ean rojavay\u00ea welat nedib\u00fb ku ji %10&#8217;\u00ea nif\u00fbsa gi\u015ft\u00ee ya w\u00ee cih\u00ee derbas bike. Malbat\u00ean ku li ser her\u00eam\u00ean m\u00eena \u00cezmir, Bursa, Aydin, Manisa \u00fb Ispartay\u00ea hatin dabe\u015fkirin, bi ten\u00ea ser\u00ea xwe di nav civakek bi giran\u00ee Tirk de man.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> Qedexey\u00ean ziman \u00fb \u00e7and\u00ea<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>&#8220;Bi Tirk\u00ee Biaxive!&#8221;<\/strong>: Li her\u00eam\u00ean ku Kurd l\u00ea hatin bicihkirin, axaftina bi kurd\u00ee di cih\u00ean gi\u015ft\u00ee de (wek bazar, \u015faredar\u00ee \u00fb dibistanan) bi tund\u00ee hate qedexekirin. Kes\u00ean ku bi kurd\u00ee diaxiv\u00een, dihatin cezakirin an j\u00ee ji aliy\u00ea cerdevan \u00fb pol\u00eesan ve rast\u00ee tundiy\u00ea dihatin.<\/p>\n<p><strong>Guhertina Navan<\/strong>: Nav\u00ean kurd\u00ee y\u00ean malbatan, nav\u00ean e\u015f\u00eeran \u00fb her weha nav\u00ean zarokan hatin qedexekirin. Li gor\u00ee Qan\u00fbna Pa\u015fnavan, pa\u015fnav\u00ean bi tirk\u00ee y\u00ean ku tu t\u00eakiliya wan bi koka wan re n\u00eene (wek\u00ee \u00d6zt\u00fcrk, Y\u0131lmaz, Do\u011fru) li wan hatin kirin.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> Kontrola pol\u00ees\u00ee \u00fb qedexeya r\u00eaw\u00eetiy\u00ea<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>\u00cemzaya mecb\u00fbr\u00ee<\/strong>: Kurd\u00ean sirg\u00fbnkir\u00ee wek\u00ee &#8220;kes\u00ean gumanbar&#8221; dihatin d\u00eetin. Diviyab\u00fb ku her hefte an her meh herin qereqol\u00ean cendermeyan an pol\u00eesan \u00fb \u00eemzay\u00ea bidin da ku \u00eespat bikin ku wan her\u00eam neterikandiye.<\/p>\n<p><strong>Qedexeya derketina ji bajar<\/strong>: B\u00eay\u00ee dest\u00fbra ferm\u00ee ya wal\u00ee an j\u00ee qeymaqam, \u00e7\u00fbna bajar\u00ean din an vegera li Kurdistan\u00ea bi temam\u00ee qedexe b\u00fb. Kes\u00ean ku b\u00ea dest\u00fbr ji cih\u00ea xwe di\u00e7\u00fbn, dihatin girtin \u00fb d\u00eesa bi dar\u00ea zor\u00ea dihatin vegerandin.<\/p>\n<ol start=\"4\">\n<li><strong> Zehmetiy\u00ean abor\u00ee \u00fb civak\u00ee<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>Pirsgir\u00eaka xan\u00ee \u00fb erd<\/strong>: Dewlet\u00ea soz dab\u00fb ku erd \u00fb xaniyan bide ko\u00e7beran, l\u00ea di prat\u00eek\u00ea de gelek malbat di \u015fert \u00fb merc\u00ean pir xirab de, di tew\u00eelan (axur), xaniy\u00ean r\u00fbxand\u00ee an j\u00ee konan de man.<\/p>\n<p><strong>Biyan\u00eeb\u00fbn \u00fb nijadperest\u00ee<\/strong>: Ji ber ku dewlet\u00ea Kurd\u00ean sirg\u00fbnkir\u00ee wek\u00ee &#8220;serhild\u00ear&#8221; \u00fb &#8220;ewlehiya netewey\u00ee xirab dikin&#8221; n\u00ee\u015fan dab\u00fb, gel\u00ea her\u00eam\u00ea y\u00ea tirk bi guman \u00fb carna j\u00ee bi dijminat\u00ee n\u00eaz\u00ee wan dib\u00fb. V\u00ea yek\u00ea d\u00eetina kar \u00fb peydakirina nan\u00ea rojan h\u00een \u0622artir dikir.<\/p>\n<ol start=\"5\">\n<li><strong> Guhertina qan\u00fbn\u00ea \u00fb vegera li ser ax\u00ea (1947)<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Ev \u015fert \u00fb merc\u00ean giran heta pi\u015ft\u00ee \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Duyem\u00een berdewam kirin. Di sala <strong>1947&#8217;an de<\/strong>, bi guhertina qan\u00fbn\u00ea \u00fb lawazb\u00fbna pergala yek-partiy\u00ee (CHP), qedexeya veger\u00ea hate rakirin. Gelek malbat\u00ean Kurd pi\u015ft\u00ee n\u00eaz\u00ee 10-13 sal\u00ean sirg\u00fbn\u00ea, mal \u00fb milk\u00ean xwe y\u00ean li rojava firotin \u00fb her ti\u015ft\u00ee li pey xwe h\u00ee\u015ftin da ku vegerin ser axa bav \u00fb kal\u00ean xwe ya li her\u00eam\u00ea, her \u00e7end gelek gund\u00ean wan hatib\u00fbn r\u00fbxandin an j\u00ee ketib\u00fbn dest\u00ea kes\u00ean din.<\/p>\n<p>Rapor\u00ean ve\u015fart\u00ee y\u00ean serok \u00fb rayedar\u00ean dewlet\u00ea y\u00ean sal\u00ean 1930&#8217;an, r\u00fby\u00ea her\u00ee r\u00fbt \u00fb rasteq\u00een \u00ea pol\u00eet\u00eekay\u00ean dewlet\u00ea y\u00ean li ser Kurdistan\u00ea \u00fb Qan\u00fbna Bicihkirin\u00ea n\u00ee\u015fan didin. Ev rapor\u00ean ku ji bo raya gi\u015ft\u00ee hatib\u00fbn ve\u015fartin, nex\u015feya r\u00ea ya as\u00eem\u00eelasyon \u00fb sirg\u00fbn\u00ea dihewandin.<\/p>\n<p><strong>Di v\u00ea serdem\u00ea de s\u00ea rapor\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00fb bibandor hene:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><strong> Rapora \u015eerq\u00ea ya \u00cesmet \u0130n\u00f6n\u00fc (1935)<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Serokwez\u00eer\u00ea w\u00ea dem\u00ea \u00cesmet \u00cen\u00f6n\u00fc, di sala 1935&#8217;an de di\u00e7e her\u00eam\u00ea \u00fb raporeke taybet ji bo Mistefa Kemal Atat\u00fbrk amade dike. Xal\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean v\u00ea rapor\u00ea ev in:<\/p>\n<p><strong>Tirkkirina bajar\u00ean s\u00eenor<\/strong>: \u00cen\u00f6n\u00fc dib\u00eaje ku div\u00ea nif\u00fbsa Tirk a li bajar\u00ean wek\u00ee Wan, Bidl\u00ees \u00fb Qers\u00ea bi lez were z\u00eadekirin. Ew p\u00ea\u015fniyar dike ku ko\u00e7ber\u00ean tirk \u00ean ji Balkan\u00ea b\u00eenin \u00fb li van deran bi cih bikin.<\/p>\n<p><strong>Ji bo D\u00earsim\u00ea hi\u015fyar\u00ee<\/strong>: Di rapor\u00ea de t\u00ea gotin ku D\u00earsim her\u00eameke wisa ye ku hik\u00fbmet nikare bikeve nav\u00ea \u00fb dib\u00eaje: <em>&#8220;D\u00earsim bir\u00eeneke p\u00ees e, div\u00ea em bi bernameyeke le\u015fker\u00ee ya n\u00eaz\u00eek re r\u00fb bi r\u00fb bim\u00eenin \u00fb nif\u00fbsa w\u00ea belav bikin.&#8221;<\/em><\/p>\n<p><strong>Plana as\u00eem\u00eelasyona gundan<\/strong>: P\u00ea\u015fniyar dike ku li gund\u00ean kurdan dibistan\u00ean \u015fev\u00een\u00ee y\u00ean tirk\u00ee (Y\u0130BO) werin vekirin da ku zarok ji malbat\u00ean xwe werin qutkirin \u00fb bi tirk\u00ee mezin bibin.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> Rapora Celal Bayar (1937)<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Celal Bayar, ku pi\u015ft\u00ee \u00cen\u00f6n\u00fc b\u00fb serokwez\u00eer, raporeke din a ve\u015fart\u00ee amade kir. N\u00eaz\u00eekatiya Bayar hinek\u00ee b\u00eatir li ser aboriy\u00ea b\u00fb l\u00ea armanc heman b\u00fb:<\/p>\n<p><strong>Girtina r\u00eay\u00ean abor\u00ee y\u00ean Kurdan<\/strong>: Bayar diyar dike ku heke Kurd ji aliy\u00ea abor\u00ee ve bi h\u00eaz bibin, d\u00ea daxwaza serxweb\u00fbn\u00ea bikin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, ew p\u00ea\u015fniyar dike ku kargeh, r\u00eay\u00ean hesin\u00ee \u00fb veberh\u00eanan\u00ean mezin ten\u00ea li cih\u00ean ku nif\u00fbsa wan tirk e werin kirin.<\/p>\n<p><strong>Pol\u00eet\u00eekaya &#8220;Ziman\u00ea Tirk\u00ee&#8221;<\/strong>: Di rapor\u00ea de t\u00ea gotin ku li bajaran bazirgan\u00ee ten\u00ea bi tirk\u00ee were kirin \u00fb kes\u00ean ku bi kurd\u00ee dipeyivin ji jiyana abor\u00ee werin d\u00fbrxistin.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> Rapora Mufeti\u015f\u00ea Gi\u015ft\u00ee Abidin \u00d6zmen (1936)<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Abidin \u00d6zmen ku wek\u00ee Mufeti\u015f\u00ea Gi\u015ft\u00ee y\u00ea Her\u00eam\u00ea kar dikir, raporeke pir h\u00fbrgul\u00ee li ser demografiya Kurdistan\u00ea amade kir:<\/p>\n<p><strong>Dabe\u015fkirina E\u015f\u00eeran<\/strong>: \u00d6zmen l\u00eesteya hem\u00fb e\u015f\u00eer \u00fb malbat\u00ean kurd \u00ean xwed\u00ee bandor derxist. Di rapor\u00ea de hat destn\u00ee\u015fankirin ku k\u00eejan malbat &#8220;xetere&#8221; ye \u00fb div\u00ea di bin k\u00eejan \u015fertan de ber bi rojavay\u00ea Tirkiy\u00ea ve were sirg\u00fbnkirin.<\/p>\n<p><strong>R\u00eabaz\u00ean \u00e7avd\u00eariy\u00ea<\/strong>: W\u00ee p\u00ea\u015fniyar kir ku li her gundek\u00ee s\u00eexur \u00fb cerdevan werin dan\u00een da ku her tevgereke Kurdan rasterast ji Enqerey\u00ea re were ragihandin.<\/p>\n<p><strong>Armanca gi\u015ft\u00ee ya rapor\u00ean ve\u015fart\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Ev rapor hem\u00fb n\u00ee\u015fan didin ku Qan\u00fbna Bicihkirin\u00ea ya sala 1934&#8217;an ne qan\u00fbneke asay\u00ee ya ko\u00e7beriy\u00ea b\u00fb; berovaj\u00ee w\u00ea, projeyeke endezyariya civak\u00ee \u00fb demograf\u00eek a pir s\u00eestemat\u00eek b\u00fb ku armanc dikir nasnameya kurd\u00ee bi temam\u00ee ji hol\u00ea rake.<\/p>\n<p>Me xwest em v\u00ea mijar\u00ea bi agahiy\u00ean hey\u00ee \u00fb parvekir\u00ee kom hev bikin \u00fb weke l\u00eakol\u00eenek\u00ea li ser v\u00ea pilan\u00ea binivis\u00eenin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa Qan\u00fbna Bicihkirina Mecb\u00fbr\u00ee qan\u00fbneke Komara Tirkiy\u00ea ye ku di 14&#8217;\u00ea P\u00fb\u015fpera 1934&#8217;an de bi hejmara 2510&#8217;an hate pejirandin. Armanca bingeh\u00een a v\u00ea qan\u00fbn\u00ea, as\u00eem\u00eelasyona gel\u00ean ne-tirk bi taybet\u00ee Kurdan \u00fb guhertina demografiya Kurdistan\u00ea b\u00fb. Ev qan\u00fbn wek\u00ee yek ji p\u00eanas\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean &#8220;Plana Islahata \u015eerq\u00ea&#8221; (Plana \u00c7aksaziya Rojhilat) t\u00ea qeb\u00fblkirin. Xal\u00ean bingeh\u00een [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":237692,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-237691","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237691","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=237691"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237691\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":237693,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237691\/revisions\/237693"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/237692"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=237691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=237691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=237691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}