{"id":237509,"date":"2026-06-07T08:20:39","date_gmt":"2026-06-07T06:20:39","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237509"},"modified":"2026-06-07T08:20:39","modified_gmt":"2026-06-07T06:20:39","slug":"kurdan-bi-reya-amuren-xwe-yen-muzike-canda-xwe-parastine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237509","title":{"rendered":"Kurdan bi r\u00eaya am\u00fbr\u00ean xwe y\u00ean muz\u00eek\u00ea \u00e7anda xwe parastine"},"content":{"rendered":"<p><strong>H\u00eav\u00ee Kele\u015f\/ Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Am\u00fbr\u00ean muz\u00eek\u00ea y\u00ean Kurd\u00ee be\u015fek gir\u00eeng ji nasnameya gel\u00ea Kurd e, bi p\u00eerozbah\u00ee, xemg\u00een\u00ee \u00fb qehremaniya gel\u00ear\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee ne. Bi r\u00eaya muz\u00eeka xwe, Kurdan m\u00eerateya xwe ya \u00e7and\u00ee di nav nif\u015fan de parastiye \u00fb pi\u015ftrast kiriye ku muz\u00eek zimanek e ku d\u00eerok, hest \u00fb nasnameya netewey\u00ee ya k\u00fbr \u00eefade dike.<\/strong><\/p>\n<p>Muz\u00eeka kurd\u00ee xwed\u00ee ciyawaziyeke \u00e7and\u00ee ya piral\u00ee \u00fb cih\u00eareng e ku di nav \u015f\u00eawey\u00ean curbecur de cih girtiye \u00fb hertim di bi bandora xweza, d\u00eerok \u00fb erdn\u00eegariya Kurdistan\u00ea de maye. Muz\u00eeka Kurd\u00ee yek ji kevintir\u00een huner\u00ean gel\u00ear\u00ee y\u00ean Rojhilata Nav\u00een e \u00fb am\u00fbr\u00ean muz\u00eek\u00ea di parastin \u00fb veguhestina m\u00eerata Kurd\u00ee di nav nif\u015fan de roleke gir\u00eeng l\u00eestine. Ev am\u00fbr bi deng\u00ean xwe t\u00eane nas\u00een bi co\u015f, ku xwezaya jiyana \u00e7iyay\u00ee \u00fb \u00e7anda civak\u00ee ya gel\u00ea Kurd n\u00ee\u015fan didin.<\/p>\n<p>Muz\u00eek her tim neynikek b\u00fbye ku \u00e7and \u00fb d\u00eeroka gelan n\u00ee\u015fan dide \u00fb gel\u00ea Kurd di nav wan kesan de ye ku bi muz\u00eek \u00fb stran\u00ean gel\u00ear\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee ne. Li gund\u00ean \u00e7iyay\u00ee, di civ\u00een\u00ean civak\u00ee de \u00fb di dema p\u00eerozbahiy\u00ean netewey\u00ee de, am\u00fbr\u00ean muz\u00eek\u00ea y\u00ean Kurd\u00ee wek\u00ee am\u00fbrek ji bo \u00eefadekirina \u015fah\u00ee, xemg\u00een\u00ee, qehreman\u00ee \u00fb ev\u00een\u00ea heb\u00fbn. Bi saya van am\u00fbran, Kurdan kar\u00eene nasnameya xwe ya \u00e7and\u00ee bipar\u00eazin tev\u00ee dijwariy\u00ean siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee y\u00ean ku di seranser\u00ea d\u00eerok\u00ea de p\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb mane. Am\u00fbr\u00ean muz\u00eek\u00ea y\u00ean Kurd\u00ee bi c\u00fbrbec\u00fbr\u00eeya xwe t\u00eane diyar kirin, ji ber ku ew li ser am\u00fbr\u00ean bay\u00ee, t\u00eal\u00ee \u00fb l\u00eadan\u00ea t\u00eane dabe\u015f kirin \u00fb her am\u00fbrek xwed\u00ee taybetmend\u00ee \u00fb karan\u00een\u00ean c\u00fbda di b\u00fbyer\u00ean gel\u00ear\u00ee \u00fb huner\u00ee de ye. Am\u00fbr\u00ean m\u00fbz\u00eek\u00ea y\u00ean kurd\u00ee ev in:<\/p>\n<p><strong>Tenb\u00fbra Kurd\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Tenb\u00fbr yek ji navdartir\u00een am\u00fbr\u00ean muz\u00eek\u00ea y\u00ean bi t\u00eal e \u00fb di nav hunermend\u00ean gel\u00ear\u00ee de cihek\u00ee taybet digire. Ji la\u015fek\u00ee dar\u00een \u00ea dir\u00eaj \u00fb st\u00fbyek\u00ee zirav bi \u00e7end t\u00ealan p\u00eak t\u00ea \u00fb bi karan\u00eena r\u00ee\u015f\u00ea an tiliyan t\u00ea l\u00eaxistin. Bi deng\u00ea xwe y\u00ea k\u00fbr \u00fb xwe\u015f t\u00ea naskirin, ku ji bo stran\u00ean kevne\u015fop\u00ee \u00fb helbest\u00ean destan\u00ee pir guncaw e. L\u00eakol\u00eener\u00ean m\u00eerata Kurd\u00ee tenb\u00fbr\u00ea ne ten\u00ea wek\u00ee am\u00fbrek muz\u00eek\u00ea, l\u00ea wek\u00ee sembolek \u00e7and\u00ee ya bi sof\u00eezm\u00ea \u00fb w\u00eajeya gel\u00ear\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee dib\u00eenin, nemaze li her\u00eam\u00ean Kurdistana Iraq \u00fb \u00ceran\u00ea. Ew di p\u00eakan\u00eena meqam\u00ean kevnar \u00ean Kurd\u00ee de j\u00ee t\u00ea bikar an\u00een, ku di l\u00eaxistin\u00ea de j\u00eahat\u00eeb\u00fbnek bilind hewce dike.<\/p>\n<p><strong>S\u00ea T\u00eal<\/strong><\/p>\n<p>Am\u00fbreke muz\u00eek\u00ea ya bi t\u00eal a Kurd\u00ee ya gel\u00ear\u00ee y, \u00fb nav\u00ea w\u00ea di Kurd\u00ee de t\u00ea wateya s\u00ea t\u00eal. Ew hinek\u00ee di\u015fibihe tenb\u00fbr an biziq\u00ea \u00fb di muz\u00eek \u00fb folklora Kurd\u00ee ya kevne\u015fop\u00ee de, nemaze li dever\u00ean gundan, ji bo stran \u00fb helbest\u00ean gel\u00ear\u00ee t\u00ea bikar an\u00een.<\/p>\n<p><strong>Erbane<\/strong><\/p>\n<p>Mirov dikare b\u00eaje erbane b\u00fbye par\u00e7eyek ji jiyana jin\u00ean kurd \u00ean ku huner \u00fb dengbiy\u00ea dikin. Erbane wek\u00ee deng\u00ea jinan, remza jinan \u00fb awaza jinan xwe dide der. B\u00eaguman ne ten\u00ea erbane, gelek am\u00fbr\u00ean muz\u00eek\u00ea y\u00ean ku z\u00eadetir li jin\u00ea t\u00ean \u00fb di hunera jin\u00ea ya muz\u00eekal de xwe dide p\u00ea\u015f hene. Erbane am\u00fbreke ku her\u00ee z\u00eade ji h\u00eala jin\u00ean kurd ve t\u00ea bikaran\u00een, bi taybet\u00ee di meras\u00eem\u00ean ol\u00ee \u00fb b\u00fbyer\u00ean \u00e7and\u00ee de. Dengbej\u00ean jin \u015f\u00een \u00fb lehn\u00ean gel\u00ear\u00ee bi giran\u00ee bi erban\u00ea p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dikin. Ev hem wek\u00ee helwesteke huner\u00ee \u00fb hem j\u00ee siyas\u00ee t\u00ea d\u00eetin. \u00cero, jin\u00ean ku li erbaney\u00ea didin b\u00fbne sembola berxwedan\u00ea li dij\u00ee \u00e7anda ku ji h\u00eala m\u00earan ve serdest e.<\/p>\n<p><strong>Zurne<\/strong><\/p>\n<p>Zurne yek ji kevintir\u00een \u00fb navdartir\u00een am\u00fbr\u00ean bay\u00ea y\u00ean Kurd\u00ee ye. Ew di\u015fibihe bil\u00fbr\u00ea l\u00ea dengek\u00ee bilindtir \u00fb t\u00fbjtir derdixe. Ew bi gelemper\u00ee ji dar t\u00ea \u00e7\u00eakirin \u00fb l\u00eestikvan ji bo \u00e7\u00eakirina lehn\u00ean xwe disp\u00eare h\u00eaza l\u00eadan\u00ea \u00fb tevger\u00ean rast \u00ean tiliy\u00ean xwe. Zurne bi berfireh\u00ee di dawet \u00fb \u015fahiy\u00ean gel\u00ear\u00ee de t\u00ea bikar an\u00een \u00fb pir caran bi temb\u00fbr\u00ea re t\u00ea da ku atmosferek zind\u00ee biafir\u00eene. Deng\u00ea zurn\u00ea bi \u015fiyana xwe ya ki\u015fandina bal\u00ea \u00fb vejandina hest\u00ean serbilind\u00ee \u00fb co\u015f\u00ea t\u00ea zan\u00een, ji ber v\u00ea yek\u00ea ew bi b\u00fbyer\u00ean gi\u015ft\u00ee \u00fb \u015fahiy\u00ean netewey\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee ye.<\/p>\n<p><strong>Bil\u00fbr<\/strong><\/p>\n<p>Bil\u00fbr an j\u00ee bil\u00fbra \u0219ivanan am\u00fbr\u00ea bingeh\u00een \u00ea muz\u00eeka geler\u00ee ye. Boriya dengd\u00ear ya ji dar\u00ea tuy\u00ea yan y\u00ea g\u00fbz\u00ea \u00fb \u0219ah\u00eekkir\u00ee, bil\u00fbr ne kertikkir\u00ee ye \u00fb ne j\u00ee zimanok\u00ea w\u00ea heye. \u00c7\u00eakirina w\u00ea bi piran\u00ee kar\u00ea gundiyan e, mezinay\u00eenek w\u00ea ya sab\u00eet j\u00ee tune ye. Mirov dikare d\u00eesa j\u00ee \u00e7end ebat\u00ean mezinahiya w\u00ea destn\u00ee\u0219an bike: t\u00ea de carinan heft, carinan j\u00ee neh q\u00fbl\u00ean d\u00fbrahiya wan, a daw\u00een ne t\u00ea ku ji ya beriya xwe d\u00fbrtir e, weke hev hene. Di dawiya w\u00ea j\u00ee de qulek heye.<\/p>\n<p><strong>\u015eem\u015fal<\/strong><\/p>\n<p>\u015eem\u015fal am\u00fbrek kevne\u015fop\u00ee ya gel\u00ear\u00ee li Kurdistan\u00ea ye. Ew am\u00fbrek bay\u00ee ya dir\u00eaj e ku ji qam\u00ee\u015f an metal t\u00ea \u00e7\u00eakirin. Deng\u00ea w\u00ea bi deng\u00ea xwe y\u00ea b\u00eadeng \u00fb melod\u00eek t\u00ea xuya kirin, ku ew ji bo stran\u00ean xemg\u00een \u00fb k\u00fbr guncan dike. \u015eivan\u00ean Kurd \u015fem\u015fal li \u00e7iya \u00fb \u00e7\u00earegehan ji bo \u015fahiy\u00ea \u00fb ji bo \u00eefadekirina hest\u00ean xwe di dem\u00ean dir\u00eaj \u00ean ten\u00eatiy\u00ea de bi kar dian\u00een. Bi dem\u00ea re, ev am\u00fbr b\u00fbye sembola muz\u00eeka gundewar\u00ee ya Kurd\u00ee \u00fb r\u00eaya xwe di nav berhem\u00ean huner\u00ee y\u00ean n\u00fbjen de d\u00eetiye.<\/p>\n<p><strong>Defa Kurd\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Mirov nikare b\u00eay\u00ee ku behsa def\u00ea bike, behsa muz\u00eeka Kurd\u00ee bike, ku di piraniya p\u00eerozbahiy\u00ean gel\u00ear\u00ee de t\u00ea bikar an\u00een. Def bi mezinahiy\u00ean c\u00fbda t\u00eane \u00fb bi karan\u00eena du \u00e7\u00eepan t\u00eane l\u00eaxistin da ku r\u00eetm\u00ean bih\u00eaz \u00fb c\u00fbrbec\u00fbr \u00e7\u00eabikin. Def bi reqs\u00ean kom\u00ee, dawet \u00fb p\u00eerozbahiy\u00ean netewey\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee ye, ji ber ku ew tevger\u00ean reqasvanan organ\u00eeze dike \u00fb atmosfer\u00ea bi enerj\u00ee \u00fb zind\u00eetiy\u00ea tij\u00ee dike. Ew pir caran bi zurnay\u00ea (cureyek oboyek\u00ea) di duet\u00ean muz\u00eek\u00ea y\u00ean kevne\u015fop\u00ee de t\u00ea l\u00eaxistin ku li gund\u00ean Kurdan belav in.<\/p>\n<p><strong>Keman\u00e7e <\/strong><\/p>\n<p>Yek ji am\u00fbr\u00ean muz\u00eek\u00ea y\u00ean kevnar \u00fb xwed\u00ee cihek\u00ee taybet e di folklore \u00fb m\u00eerateya muz\u00eeka kurd\u00ee de. Ev am\u00fbra t\u00eal\u00een\u00ee bi piran\u00ee ji dar t\u00ea \u00e7\u00eakirin \u00fb bi kevaneyek\u00ea (m\u00fby\u00ea hesp\u00ea) t\u00ea l\u00eaxistin. Di muz\u00eeka Kurd\u00ee de, k\u00fbrahiya deng\u00ea keman\u00e7ey\u00ea bi awayek\u00ee berbi\u00e7av di navbera \u00e7and\u00ean her\u00eam\u00ee de diguhere.<\/p>\n<p><strong>D\u00fbd\u00fbk<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fbd\u00fbka ku carina j\u00ea re f\u00eeq j\u00ee t\u00ea gotin bi taybet\u00ee li de\u0219t \u00fb zozan\u00ean bilind \u00ean her\u00eama Serhed\u00ea bi kar t\u00ea. Herwiha di muz\u00eeka hin gel\u00ean Qefqasyay\u00ea (ermen\u00ee, gurc\u00ee, azer\u00ee \u00fb hwd.) de j\u00ee t\u00ea d\u00eetin. D\u00fbd\u00fbk boriyeke ji guliy\u00ea dara t\u00fby\u00ea yan mi\u0219mi\u0219\u00ea y\u00ea qe\u0219art\u00ee ye, ku dir\u00eajahiya w\u00ea ya normal 32 cm e. He\u0219t kun\u00ean ku navbera wan wekehev li ser r\u00fby\u00ea we y\u00ea p\u00ea\u0219\u00ee t\u00ean vekirin \u00fb li ser r\u00fby\u00ea pa\u0219\u00ee j\u00ee qulek heye. Seriy\u00ea w\u00ea y\u00ea jor\u00een pi\u00e7ek\u00ee fireh e \u00fb t\u00ea re per\u00e7eyek qam\u00ee\u0219a li dor 12 cm dikeviy\u00ea. Di Stran\u00ean \u0219er\u00ee yan ev\u00eeniy\u00ea y\u00ean geler\u00ee de, ewqas ku mirov dikare b\u00eaje bi gi\u0219t\u00ee bi kar t\u00ea. Herwiha, li gel def\u00ea ji bo d\u00eelan\u00ea j\u00ee bi kar t\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Muz\u00eeka Kurd\u00ee: Ber\u00ea \u00fb Niha<\/strong><\/p>\n<p>Muz\u00eeka Kurd\u00ee be\u015fek gir\u00eeng ji nasnameya \u00e7and\u00ee ya gel\u00ea Kurd e, ji dem\u00ean kevnar ve bi jiyan \u00fb p\u00eerozbahiy\u00ean wan \u00ean civak\u00ee \u00fb netewey\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee ye. Stran \u00fb muz\u00eeka Kurd\u00ee \u00e7\u00eerok\u00ean ev\u00een, qehreman\u00ee \u00fb xwezay\u00ea vegotine \u00fb m\u00eerateya xwe di nav nif\u015fan de parastine. Di dem\u00ean ber\u00ea de, muz\u00eekjen\u00ean Kurd xwe dispartin hejmarek am\u00fbr\u00ean kevne\u015fop\u00ee y\u00ean ku \u00eero j\u00ee gel\u00ear\u00een e, wek s\u00ea tel\u00ee, tenb\u00fbr, def, zurne \u00fb \u015fem\u015fal. Ev am\u00fbr di dawetan, p\u00eerozbahiy\u00ean gel\u00ear\u00ee \u00fb b\u00fbyer\u00ean ol\u00ee de dihatin bikar an\u00een, ku mirov li dora muz\u00eekjenan diciv\u00een da ku ji stran \u00fb govend\u00ean gel\u00ear\u00ee y\u00ean m\u00eena dabkeya Kurd\u00ee k\u00eaf\u00ea bist\u00eenin.<\/p>\n<p>Bi derbasb\u00fbna dem\u00ea re, muz\u00eeka Kurd\u00ee guhertin\u00ean gir\u00eeng derbas kiriye. Am\u00fbr\u00ean n\u00fbjen \u00ean wek\u00ee g\u00eetar, org \u00fb keman di nav kom\u00ean muz\u00eek\u00ea de cih girtine \u00fb teknoloj\u00ee \u00fb medyay\u00ea be\u015fdar\u00ee belavb\u00fbna berfirehtir a stran\u00ean Kurd\u00ee hem di nav Kurdistan\u00ea de \u00fb hem j\u00ee li dervey\u00ee w\u00ea b\u00fbne. Hunermend niha muz\u00eek\u00ean kevne\u015fop\u00ee bi \u015f\u00eawaz\u00ean muz\u00eek\u00ea y\u00ean n\u00fbjen re tevlihev dikin da ku berhem\u00ean ku nasnameya Kurd\u00ee dipar\u00eazin \u00fb di heman dem\u00ea de p\u00ea\u015fkeftin\u00ean huner\u00ee y\u00ean c\u00eehan\u00ee n\u00ee\u015fan didin biafir\u00eenin. Li gel v\u00ea p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbn\u00ea, am\u00fbr\u00ean kevne\u015fop\u00ee cih\u00ea xwe y\u00ea taybet\u00ee dipar\u00eazin, gelek hunermend \u00fb muz\u00eekjen ji bo f\u00earkirina nif\u015f\u00ean n\u00fb hatine veqetandin ka mirov \u00e7awa wan \u00e7\u00eadike \u00fb l\u00ea dixe. Fest\u00eeval \u00fb \u00e7alakiy\u00ean \u00e7and\u00ee j\u00ee t\u00eane organ\u00eezekirin da ku gir\u00eengiya m\u00eerata muz\u00eeka Kurd\u00ee \u00fb rola w\u00ea di parastina b\u00eera kolekt\u00eef a gel\u00ea Kurd de were destn\u00ee\u015fan kirin.<\/p>\n<p>Muz\u00eeka Kurd\u00ee wek\u00ee pirek\u00ea kar dike ku dem\u00ean ber\u00ea \u00fb niha bi hev ve gir\u00eadide, rastb\u00fbna m\u00eerata xwe dipar\u00eaze \u00fb di heman dem\u00ea de modern\u00eete \u00fb teknolojiy\u00ea dihew\u00eene. Bi v\u00ea yek\u00ea, ew rola xwe ya \u00e7and\u00ee \u00fb huner\u00ee p\u00eak t\u00eene, ruh\u00ea civaka Kurd\u00ee \u00fb d\u00eeroka w\u00ea ya dewlemend \u00eefade dike. Di navbera deng\u00ean tenb\u00fbr, zurne, def \u00fb \u015fem\u015fal\u00ea de, muz\u00eeka Kurd\u00ee berdewam dike ku ruh\u00ea gel\u00ea Kurd, bi hem\u00ee hest\u00ean \u015fah\u00ee, xemg\u00een\u00ee \u00fb \u00ea\u015f\u00ea, \u00eefade bike.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00eav\u00ee Kele\u015f\/ Qami\u015flo Am\u00fbr\u00ean muz\u00eek\u00ea y\u00ean Kurd\u00ee be\u015fek gir\u00eeng ji nasnameya gel\u00ea Kurd e, bi p\u00eerozbah\u00ee, xemg\u00een\u00ee \u00fb qehremaniya gel\u00ear\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee ne. Bi r\u00eaya muz\u00eeka xwe, Kurdan m\u00eerateya xwe ya \u00e7and\u00ee di nav nif\u015fan de parastiye \u00fb pi\u015ftrast kiriye ku muz\u00eek zimanek e ku d\u00eerok, hest \u00fb nasnameya netewey\u00ee ya k\u00fbr \u00eefade dike. Muz\u00eeka [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":237510,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[230],"tags":[],"class_list":["post-237509","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cand-u-huner"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=237509"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":237511,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237509\/revisions\/237511"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/237510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=237509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=237509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=237509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}