{"id":237450,"date":"2026-06-06T08:38:27","date_gmt":"2026-06-06T06:38:27","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237450"},"modified":"2026-06-06T08:38:27","modified_gmt":"2026-06-06T06:38:27","slug":"roja-cihani-ya-jingehe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237450","title":{"rendered":"Roja C\u00eehan\u00ee ya J\u00eengeh\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>J\u00een His\u00ean<\/strong><\/p>\n<p><strong>Roja C\u00eehan\u00ee ya J\u00eengeh\u00ea yek ji \u00e7alakiy\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean c\u00eehan\u00ee ye ku armanc dike hi\u015fyariy\u00ea li ser gir\u00eengiya parastina j\u00eengeh\u00ea \u00fb parastina \u00e7avkaniy\u00ean w\u00ea z\u00eade bike. Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee ev roj wek\u00ee derfetek da destp\u00eakirin da ku rola mirovan di parastina gerst\u00earka Erd\u00ea \u00fb xebata ji bo ba\u015ftirkirina j\u00eengeh\u00ea, bi b\u00eer b\u00eene<\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n<p>Roja C\u00eehan\u00ee ya J\u00eengeh\u00ea ji z\u00eadetir\u00ee 50\u2019\u00ee sal ber\u00ea t\u00ea p\u00eerozkirin. Roja C\u00eehan\u00ee ya J\u00eengeh\u00ea ji 5&#8217;\u00ea Hez\u00eerana 1973&#8217;an ve bi awayek\u00ee c\u00eehan\u00ea di v\u00ea roj\u00ea de t\u00ea p\u00eerozkirin. Sala 1973\u2019an xala guher\u00een\u00ea b\u00fb di p\u00ea\u015fxistin \u00fb n\u00fbjenkirina pol\u00eet\u00eekay\u00ean j\u00eengeh\u00ea de li her \u00e7ar aliy\u00ean c\u00eehan\u00ea.<\/p>\n<p>Ev bone platforma her\u00ee mezin a c\u00eehan\u00ea ye ji bo hi\u015fyariya j\u00eengeh\u00ea, t\u00ea de bi milyonan kes li \u00e7araliy\u00ea c\u00eehan\u00ea be\u015fdar dibin. Her sal, bajarek\u00ee cuda li c\u00eehan\u00ea \u00e7alakiy\u00ean ferm\u00ee ji bo v\u00ea roj\u00ea li dar dixe.<\/p>\n<p>J\u00eengeha me \u00eero bi pirsgir\u00eak\u00ean mezin re r\u00fb bi r\u00fb ye, ji guher\u00eena avheway\u00ea \u00fb \u00e7olb\u00fbn\u00ea bigire heya bandor\u00ean \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbnan, bir\u00eena daristanan \u00fb qir\u00eajiya av \u00fb heway\u00ea, li hem\u00fb c\u00eehan\u00ea nemaze li S\u00fbriy\u00ea \u00fb li her\u00eam\u00ean bakur \u00fb rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea, ku ji ber hedefgirtina bi zaneb\u00fbn a binesaziya j\u00eengeh\u00ea gelek zirar d\u00eetine.<\/p>\n<p><strong>Bandor\u00ean bermahiy\u00ean \u015fer li ser j\u00eengeha S\u00fbriy\u00ea \u00fb her\u00eam\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di dema r\u00eaj\u00eema ber\u00ea ya S\u00fbriy\u00ea de, \u00e7ek\u00ean qedexekir\u00ee dihatin bikaran\u00een, rapor\u00ean belgekir\u00ee y\u00ean v\u00ea yek\u00ea j\u00ee hene, R\u00eaxistin\u00ean Qedexekirina \u00c7ek\u00ean K\u00eemyew\u00ee (OPCW) karan\u00eena mezin a gaza sar\u00een \u00fb klor\u00ea ji h\u00eala rej\u00eema Baas\u2019\u00ea ve di sal\u00ean 2013, 2015 \u00fb 2018\u2019an de li gelek deveran pi\u015ftrast kirin.<\/p>\n<p>Herwiha rapor\u00ean belgekir\u00ee hene ku kom\u00ean kir\u00eat van \u00e7ekan li dever\u00ean bakur-rojhilat\u00ea S\u00fbriyey\u00ea bikar t\u00eenin. Van koman \u00e7ek \u00e7\u00eakirin \u00fb bi taybet\u00ee siv\u00eelan hedef girtin. M\u00eenak\u00ee, gaza xerdel\u00ea di sala 2015an de li Kobaniy\u00ea ji h\u00eala kir\u00eadar\u00ean DAI\u015e\u00ea ve hat bikaran\u00een.<\/p>\n<p>Di heman dem\u00ea de hin rapor\u00ean belegir\u00ee bikaran\u00eena hin kom\u00ean \u00e7eteyan ev \u00e7ek\u00ean qedexekir\u00ee li her\u00eam\u00ean bakur \u00fb rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea bikar an\u00eeb\u00fbn, ku ji h\u00eala wan dihat \u00e7\u00eakirin \u00fb bi taybet\u00ee siv\u00eel dikirin hedef, m\u00eenaka v\u00ea yek\u00ea li Koban\u00ea sala 2025\u2019an gaza Xerdel ji h\u00eala \u00e7etey\u00ean DAI\u015e\u2019\u00ea hat bikaran\u00een.<\/p>\n<p>Bermahiy\u00ean \u015fer \u00fb qir\u00eajker\u00ean w\u00ea y\u00ean k\u00eemyew\u00ee gefek mezin \u00fb pir caran bi awayek\u00ee b\u00eadeng li ser j\u00eengeh\u00ea \u00e7\u00eadikin. D\u00ea bandor\u00ean w\u00ea di p\u00ea\u015feroj\u00ea de li ser j\u00eengeh\u00ea hebin, ne ten\u00ea bandor\u00ea li ax \u00fb daran bike, l\u00ea di heman dem\u00ea de, eger ney\u00ea dermankirin, per\u00e7ey\u00ean ku dikarin zirar\u00ea bidin mirovan \u00fb bibin sedema gelek nexwe\u015fiyan, bi taybet\u00ee j\u00ee pence\u015f\u00ear\u00ea, berdin.<\/p>\n<p><strong>Qirkirina j\u00eengeh\u00ea li Rojava<\/strong><\/p>\n<p>Dagirkeriya Tirk \u00fb \u00e7etey\u00ean w\u00ea li Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea qirkirina ekoloj\u00eek \u00fb j\u00eengeh\u00ea ya bir\u00eaxistinkir\u00ee \u00fb s\u00eestemat\u00eek di seranser\u00ee \u015fer\u00ea bi deh\u00ea salana p\u00eak an\u00ee. Li bajar\u00ea Efr\u00een bi sedan dar bir\u00een. B\u00ea guman, bir\u00eena daran her\u00eam\u00ea ber bi \u00e7olb\u00fbn\u00ea ve dibe. Di heman dem\u00ea de qutkirina ava \u00e7em\u00ea Firat\u00ea bi salan wek\u00ee am\u00fbrek\u00ee \u015fer li dij\u00ee gel\u00ea her\u00eam\u00ea bikar an\u00ee, di encam\u00ea de gelek zirar\u00ean giran da j\u00eengeh, \u00e7andin\u00ee \u00fb erdn\u00eegariya her\u00eam\u00ea. Herwiha qutkirina ava Elok\u00ea ku b\u00fb sedema b\u00eaparb\u00fbna bi hezaran ji \u015f\u00eaniy\u00ean bajar\u00ea Hesek\u00ea \u00fb gundewar\u00ean w\u00ea ji av\u00ea \u00fb bi salan b\u00ea av mane, ev hem\u00fb kiryar rasterast bandor li ekolojiya c\u00eehan\u00ea dikin. Di heman dem\u00ea de ji ber qutkirina elktr\u00eek\u00ea hi\u015ft ku ni\u015ftecih\u00ean her\u00eam\u00ea ber\u00ea xwe bidin jernetoran, ku dibe sedema gelek nexwe\u015f\u00ee \u00fb gef\u00ean mezin li avhewaya \u00fb j\u00eengeha her\u00eam\u00ea dike, bikar an\u00een.<\/p>\n<p><strong>Bandora \u015fer\u00ean c\u00eehan\u00ea li ser j\u00eengeh\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Her ku pev\u00e7\u00fbna di navbera Dewlet\u00ean Yekb\u00fby\u00ee- \u00cesra\u00eel\u00ea li dij\u00ee \u00fb \u00ceran\u00ea ve berfireh dibe, tirs\u00ean ji bandor\u00ean ku ji qad\u00ean \u015fer w\u00eadetir dibin z\u00eade dibin. \u015eer\u00ean n\u00fbjen ne ten\u00ea \u015fopa xwe li ser bajar \u00fb binesaziy\u00ea dih\u00ealin, l\u00ea di heman dem\u00ea de li hewa, av \u00fb ax\u00ea j\u00ee dir\u00eaj dibin, zirara j\u00eengeh\u00ea li d\u00fb xwe dih\u00ealin, dibe ku ji bo gelek salan tenduristiya mirovan tehd\u00eet bike.<\/p>\n<p>Bandor\u00ean pev\u00e7\u00fbn\u00ea li her\u00eam\u00ea \u00ead\u00ee ne ten\u00ea bi windahiy\u00ean le\u015fker\u00ee \u00fb abor\u00ee ve s\u00eenordar in, l\u00ea bel\u00ea xwe di \u015fekil\u00ea kir\u00eez\u00ean j\u00eengeh\u00ee ku bi bilindb\u00fbna asta qir\u00eajiy\u00ea \u00fb firehb\u00fbna xeterey\u00ean tenduristiy\u00ea y\u00ean t\u00eakildar re j\u00ee destp\u00ea kiriye.<\/p>\n<p><strong>\u015eer\u00ea Ukrayna<\/strong><\/p>\n<p>Li Ukraynay\u00ea, ku yek ji gir\u00eengtir\u00een her\u00eam\u00ean hilber\u00eena genim \u00ean c\u00eehan\u00ea ye, operasyon\u00ean le\u015fker\u00ee bi salan berdewam kirine \u00fb zirar\u00ean mezin dane j\u00eengeh\u00ea.<\/p>\n<p>Pispor\u00ean avheway\u00ea texm\u00een dikin ku operasyon\u00ean le\u015fker\u00ee, teq\u00een \u00fb ji n\u00fb ve avakirina binesaziy\u00ea z\u00eadetir\u00ee 150 m\u00eelyon ton karbond\u00eeoks\u00eet\u00ea berdane atmosfer\u00ea, hejmarek ku bi qas\u00ee belavb\u00fbna salane ya tevahiya welat\u00ean p\u00ee\u015fesaz\u00eekir\u00ee ye.<\/p>\n<p>Top \u00fb teqemeniy\u00ean giran b\u00fbne sedema rijandina maden\u00ean jehr\u00een \u00ean wek\u00ee kurm \u00fb kadmiy\u00fbm\u00ea di nav axa \u00e7andiniy\u00ea ya berhemdar de, ku gef\u00ea li w\u00ea yek\u00ea dixwe ku dever\u00ean mezin \u00ean erd\u00ea ji bo gelek salan ji hilber\u00eena \u00e7andiniy\u00ea b\u00eapar bim\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Xezay\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li Xezay\u00ea, bombebarana dijwar \u00fb w\u00earankirina binesaziy\u00ea b\u00fbye sedema kr\u00eezeke giran a j\u00eengeh\u00ea. R\u00eaxistin\u00ean j\u00eengeh\u00ea texm\u00een dikin ji sed\u00ee 97 ji ava binerd\u00ea nema t\u00ea vexwarin, ji ber qir\u00eajib\u00fbna w\u00ea bi ava kanal\u00eezasyon \u00fb qir\u00eajiy\u00ean c\u00fbrbec\u00fbr. Herwiha operasyon\u00ean le\u015fker\u00ee bi milyonan ton kavil\u00ean ku bi madey\u00ean xeternak \u00ean wek\u00ee Asbest \u00fb bermayiy\u00ean teqemeniy\u00ea re tevlihev b\u00fbne li pey xwe hi\u015ftine, ku ev yek ji bo tenduristiya gi\u015ft\u00ee \u00fb j\u00eengeh\u00ea gefek demdir\u00eaj e.<\/p>\n<p><strong>\u015eer\u00ea \u00ceran\u00ea\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee raporek ku ji h\u00eala malpera Span\u00ee \u201cAeroactipo\u201d ve hatiye we\u015fandin, yek ji xeterey\u00ean her\u00ee berbi\u00e7av rijandina petrol\u00ea ye, ku ji ber hedefgirtina tanker\u00ean petrol\u00ea \u00fb bender\u00ean gir\u00eeng \u00ean li Kendav\u00ea \u00e7\u00eadibe, ev yek dibe ku bibe sedema zirar\u00ean demdir\u00eaj li j\u00eengeha deryay\u00ee, gef\u00ea li mas\u00eegiriy\u00ea \u00fb zeviy\u00ean deryay\u00ee y\u00ean ku bazar\u00ean Ewrop\u00ee ji bo hawirdekirina xwarin\u00ea p\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ne, bike.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee pisporan, teq\u00een\u00ean le\u015fker\u00ee r\u00eajeya qir\u00eajiy\u00ea di heway\u00ea de z\u00eade dikin, gef\u00ean tenduristiy\u00ea li ser ni\u015ftecih\u00ean her\u00eam\u00ee z\u00eade dikin \u00fb r\u00eajey\u00ean qir\u00eajiya heway\u00ea bi awayek\u00ee mezin z\u00eade dikin.<\/p>\n<p>Pispor\u00ean j\u00eengeh\u00ea dib\u00eenin ku \u015fer\u00ea li dij\u00ee \u00ceran\u00ea du tehd\u00eedan \u00e7\u00eadike: Bandorek rasterast li ser j\u00eengeha her\u00eam\u00ee ya Kendav\u00ea \u00fb bandor\u00ean nerasterast li ser hewldan\u00ean c\u00eehan\u00ee y\u00ean ji bo t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee guher\u00eena avheway\u00ea. Herwiha tekez dikin ku p\u00eaw\u00eest e alternat\u00eef\u00ean enerjiya paqij \u00fb \u00e7avd\u00eariya j\u00eengeh\u00ea werin p\u00ea\u015fxistin da ku zirara muhtemel ji v\u00ea kr\u00eez\u00ea were k\u00eamkirin.<\/p>\n<p><strong>Hi\u015fyariy\u00ea pisporan ji rijandina petrol\u00ea\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Pispor\u00ean j\u00eengeh\u00ea hi\u015fyar\u00ee didin ku her rijandina petrol\u00ea ya di asta mezin de li van deveran dikare zirar\u00ean cid\u00ee bide ekos\u00eestem\u00ean deryay\u00ee, herwiha gef\u00ea li \u00e7avkaniy\u00ean ava b\u00eaxw\u00ea y\u00ean ku welat\u00ean Kendav\u00ea p\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ne bixe.<\/p>\n<p>Pispor\u00ean j\u00eengeh\u00ea tekez dikin ku l\u00ea\u00e7\u00fbna \u00e7areserkirina v\u00ea zirar\u00ea dibe ku pir mezin be. Texm\u00een\u00ean destp\u00eak\u00ea destn\u00ee\u015fan dikin ku ji bo sererastkirina dever\u00ean ku j\u00eengeh\u00ea t\u00ea de w\u00earan b\u00fbne, dibe ku di dehsal\u00ean p\u00ea\u015f de ji 500 m\u00eelyar dolar\u00ee z\u00eadetir hewce bike. Ev yek asta dijwariya ku civaka navnetewey\u00ee p\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb ye di \u00e7areserkirina ti\u015ft\u00ea ku hin rapor wek\u00ee \u201cQirkrina j\u00eengeh\u00ea\u201d ya ji ber \u015fer\u00ea n\u00fbjen p\u00eanase dikin, n\u00ee\u015fan dide.<\/p>\n<p><strong>Azerbaycan w\u00ea mazuvaniya roja c\u00eehan\u00ee ya 2026\u2019an bike<\/strong><\/p>\n<p>Roja C\u00eehan\u00ee ya J\u00eengeh\u00ea a sala 2026\u2019an bi dr\u00fb\u015fmeya \u201cBangek gerd\u00fbn\u00ee ji bo \u00e7alakiya avheway\u00ea\u201d ye, bal\u00ea diki\u015f\u00eene ser guher\u00eena avheway\u00ea herwiha li ser \u00ee\u015faret\u00ean lezg\u00een \u00ean ku gerst\u00earka Erd\u00ea di\u015f\u00eene \u00fb \u00ee\u015faret\u00ean ku em hildibij\u00earin ku bi\u015f\u00eenin \u00fb bersiv\u00ea bidin.<\/p>\n<p>Azerbaycan maz\u00fbvaniya b\u00eeran\u00eena v\u00ea roja c\u00eehan\u00ee w\u00ea bike, di heman dem\u00ea de r\u00eaze\u00e7alak\u00ee, kampanya \u00fb \u00e7alakiy\u00ean afir\u00eener d\u00ea li seranser\u00ea parzem\u00eenan, li ser ekranan, li kolanan \u00fb li her dever\u00ea p\u00eak werin.<\/p>\n<p><strong>Parastina j\u00eengeh\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>P\u00eadiviya j\u00eengeh\u00ea bi parastin \u00fb l\u00ean\u00ear\u00een\u00ea ji aliy\u00ea mirovan ve heye, ji ber ku muameleya xirab dikare bibe sedema bandor\u00ean kar\u00eesatbar ji bo jiyana li ser gerst\u00earka Erd\u00ea.<\/p>\n<p>Qir\u00eajiya j\u00eengeh\u00ea wek\u00ee yek ji mezintir\u00een gef\u00ean li ser mirovahiy\u00ea t\u00ea hesibandin, ji ber ku bandorek w\u00earanker li ser hewa, av, ax \u00fb jiyana kov\u00ee dike. L\u00eabel\u00ea, tedb\u00eer\u00ean p\u00ea\u015f\u00eel\u00eagirtin \u00fb sererastkirin\u00ea dikarin roleke gir\u00eeng di parastin \u00fb n\u00fbjenkirina j\u00eengeh\u00ea de bil\u00eezin.<\/p>\n<p>Mirov dikarin bi k\u00eamkirina karan\u00eena plast\u00eekan \u00fb bi \u015f\u00eawaz\u00ean jiyan\u00ea y\u00ean domdar, wek ji n\u00fb ve bikar an\u00een \u00fb bikaran\u00eena enerjiya n\u00fbjenkir\u00ee, be\u015fdar\u00ee parastina j\u00eengeh\u00ea bibin.<\/p>\n<p>Herwiha, hik\u00fbmet, r\u00eaxistin\u00ean navnetewey\u00ee \u00fb civak\u00ean her\u00eam\u00ee dikarin be\u015fdar\u00ee bic\u00eehan\u00eena tedb\u00eer\u00ean j\u00eengeh\u00ea \u00fb p\u00ea\u015fxistina pol\u00eet\u00eekay\u00ean bi armanca parastina j\u00eengeh\u00ea bibin.<\/p>\n<p>Ji bil\u00ee parastina j\u00eengeh\u00ea, div\u00ea em ji bo sererastkirin \u00fb n\u00fbjenkirina j\u00eengeha zirardar j\u00ee bixebitin. Ev dikare bi r\u00eaya sererastkirina dever\u00ean qir\u00eaj an gir\u00eadana qad\u00ean kesk bi dever\u00ean bajar\u00ee ve were kirin, ku ev yek cih\u00earengiya biyoloj\u00eek p\u00ea\u015f dixe \u00fb be\u015fdar\u00ee tenduristiya j\u00eengeh\u00ea dibe.<\/p>\n<p>Parastina j\u00eengeh\u00ea erke dikeve li ser mile her kesek\u00ee, herwiha maf\u00ea her zindiyek\u00ee ye ku bikaribin di j\u00eengeheke paqij de bi ewleh\u00ee bij\u00ee. Her ku j\u00eengeha me saxlemtir, paqijtir \u00fb ewletir be, jiyana me j\u00ee ewqas rehettir dibe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>J\u00een His\u00ean Roja C\u00eehan\u00ee ya J\u00eengeh\u00ea yek ji \u00e7alakiy\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean c\u00eehan\u00ee ye ku armanc dike hi\u015fyariy\u00ea li ser gir\u00eengiya parastina j\u00eengeh\u00ea \u00fb parastina \u00e7avkaniy\u00ean w\u00ea z\u00eade bike. Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee ev roj wek\u00ee derfetek da destp\u00eakirin da ku rola mirovan di parastina gerst\u00earka Erd\u00ea \u00fb xebata ji bo ba\u015ftirkirina j\u00eengeh\u00ea, bi b\u00eer b\u00eene. Roja [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":237451,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[242],"tags":[],"class_list":["post-237450","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-abori-u-ekoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237450","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=237450"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237450\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":237452,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237450\/revisions\/237452"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/237451"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=237450"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=237450"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=237450"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}