{"id":237422,"date":"2026-06-03T08:15:38","date_gmt":"2026-06-03T06:15:38","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237422"},"modified":"2026-06-03T08:15:38","modified_gmt":"2026-06-03T06:15:38","slug":"10-ciyayen-heri-bilind-di-cihane-de","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237422","title":{"rendered":"10 \u00e7iyay\u00ean her\u00ee bilind di c\u00eehan\u00ea de"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ji sed\u00ee 15 nif\u00fbsa c\u00eehan\u00ea \u00fb \u00e7aryeka ji lawir \u00fb \u015f\u00eenatiyan \u00e7iya bo wan welateke ewle ye. Piraniya van \u00e7iyayan di r\u00eaza \u00e7iyay\u00ean Himalaya \u00fb Karakoram de ne. \u00c7iya roleke gir\u00eeng di guhertina avhewa, tevgera ba \u00fb belavb\u00fbna baran\u00ea li dever\u00ean cuda dil\u00eeze. <\/strong><\/p>\n<p>Li seranser\u00ee c\u00eehan\u00ea \u00e7iya ji bo jiyana rojane ya n\u00eev\u00ea mirovahiy\u00ea ava \u015fir\u00een peyda dikin. Di heman dem\u00ea de n\u00eaz\u00eek\u00ee ji sed\u00ee 27 r\u00fby\u00ea erd\u00ea vedihew\u00eenin, heriwha di mezinb\u00fbna aboriya domdar a c\u00eehan\u00ea roleke gir\u00eeng dil\u00eezin. Parastina wan faktoreke sereke ye di p\u00ea\u015fketina domdar de.<\/p>\n<p>H\u00eemalaya, r\u00eaze\u00e7iyay\u00ean her\u00ee bilind \u00ean c\u00eehan\u00ea ye, depoyek mezin a ava \u015fir\u00een in bi \u015fikl\u00ea cemed, qe\u015fa \u00fb berf\u00ea, ew ji bandor\u00ean guher\u00eena avheway\u00ea pir hesas in. \u00c7iyay\u00ean her\u00ee bilind \u00ean di c\u00eehan\u00ea de ne. Ji deh l\u00fbtkey\u00ean her\u00ee bilind \u00ean c\u00eehan\u00ea, li Nepal he\u015ft \u00e7iya hene, tev\u00ee \u00c7iyay\u00ea Everest. li vir l\u00eesteyeke bo deh \u00e7iyay\u00ean her\u00ee bilind \u00ean c\u00eehan\u00ea.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iyay\u00ea Everest<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7iyay\u00ea Everest \u00e7iyay\u00ea her\u00ee bilind \u00ea c\u00eehan\u00ea ye ku li Nepal\u00ea ye. \u00c7iyay\u00ea Everest li Nepal\u00ea li ser s\u00eenor\u00ea Nepal-\u00c7\u00een\u00ea ye. Bilindahiya ferm\u00ee ya \u00c7iyay\u00ea Everest\u00ea 8,848 metre (29,029 ft) ji asta deryay\u00ea ye.<\/p>\n<p>\u00c7iyay\u00ea Everest li Nepal\u00ea wek\u00ee &#8220;Sagarmatha&#8221; \u00fb li Tibet\u00ea wek\u00ee &#8220;Chhomolongma&#8221; t\u00ea naskirin. Nav\u00ea Everest ji bo r\u00fbmeta George Everest hatiye bikaran\u00een. Li gor\u00ee l\u00fbtkey\u00ean din \u00ean her\u00ee bilind, hilki\u015f\u00eena \u00e7iyay\u00ea Everest h\u00easantir e. \u00c7iyay\u00ea Everest cara yekem di sala 1953\u2019an de ji aliy\u00ea Nepal\u00ee Tenzing Norgay \u00fb hilki\u015f\u00eener\u00ean Zelanda N\u00fb Bir\u00eaz Edmond Hillary ve bi \u015fandeyeke Br\u00eetan\u00ee ji r\u00eaya South Col ve hate hilki\u015fandin.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iyay\u00ea K2<\/strong><\/p>\n<p>Pakistan xwediy\u00ea duyem\u00een \u00e7iyay\u00ea her\u00ee bilind \u00ea c\u00eehan\u00ea, ye. \u00c7iyay\u00ea K2 li ser s\u00eenor\u00ea \u00c7\u00een \u00fb Pakistan\u00ea ye \u00fb xala her\u00ee bilind a hem li Sinjiang \u00fb hem j\u00ee li Pakistan\u00ea ye. Nav\u00ea K2 ji duyem\u00een l\u00fbtkeya r\u00eaze\u00e7iyay\u00ean Karakoram\u00ea t\u00ea. Bilindahiya w\u00ea n\u00eaz\u00eek\u00ee 8611 metreyan ji asta deryay\u00ea ye. Ew di heman dem\u00ea de \u00e7iyay\u00ea her\u00ee kujer \u00ea c\u00eehan\u00ea ye.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iyay\u00ea Kanchenjunga (8586 m) [Nepal \/ Hindistan]<\/strong><\/p>\n<p>Kangchenjunga, li ser s\u00eenor\u00ea di navbera Nepal \u00fb Hindistan\u00ea de ye, bilindahiya w\u00ea digh\u00eaje 8,586 metreyan, ku ew dike s\u00eayem\u00een \u00e7iyay\u00ea her\u00ee bilind \u00ea c\u00eehan\u00ea. Nav\u00ea w\u00ea, Kangchenjunga, t\u00ea wateya &#8220;P\u00eanc Xez\u00eeney\u00ean Berf\u00ea&#8221;, ku behsa p\u00eanc l\u00fbtkey\u00ean w\u00ea dike. Kangchenjunga, ku hem di \u00e7and\u00ean Nepal\u00ee \u00fb hem j\u00ee y\u00ean Sikkimac de cih\u00ea r\u00eazgirtin\u00ee ye.<\/p>\n<p>Herwiha, pi\u015ft\u00ee \u00c7iyay\u00ea Everest\u00ea, duyem\u00een l\u00fbtkeya her\u00ee bilind a Nepal\u00ea \u00c7iyay\u00ea Kanchenjunga ye. Ev \u00e7iya xwed\u00ee d\u00eemenek berf\u00ee \u00fb germahiyek sar li her\u00eama rojhilat e. Hilki\u015f\u00een di demsala barana demsal\u00ee de pir dijwar dibe.<\/p>\n<p>Piraniya gel\u00ea her\u00eam\u00ea Kirat\u00ean Nepal\u00ee ne. Ew di dem\u00ean ber\u00ea de li her\u00eama Kanchenjunga bi cih b\u00fbne. Dever\u00ean p\u00eeroz \u00ean wek\u00ee Pathivara \u00fb Shiva Mandir li ser dir\u00eajahiya r\u00eaya Kangchenjunga hene.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iyay\u00ea Lhotse<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7iyay\u00ea Lhotse, ew j\u00ee be\u015fek ji H\u00eemalaya ye, li her\u00eama Nepal\/T\u00eebet\u00ea ye. Ev \u00e7iya, \u00e7arem\u00een \u00e7iyay\u00ea her\u00ee bilind \u00ea c\u00eehan\u00ea ye, bilindahiya w\u00ea digih\u00eeje 8,516 metreyan \u00fb c\u00eeran\u00ea \u00c7iyay\u00ea Everest\u00ea ye, heta be\u015fek ji l\u00fbtkeya w\u00ea j\u00ee parve dike.<\/p>\n<p>Yekem hilki\u015f\u00eena serket\u00ee ya Lhotse di sala 1956\u2019an de ji h\u00eala t\u00eemek Sw\u00eesrey\u00ee ve bi serokatiya Ernst Riess \u00fb Fritz Luchsinger p\u00eak hat. H\u00eajay\u00ee gotin\u00ea ye ku r\u00fby\u00ea ba\u015f\u00fbr \u00ea Lhotse yek ji hilki\u015f\u00een\u00ean her\u00ee dijwar e, zinar\u00ean w\u00ea bi qas\u00ee 3,131 metreyan e. Herwiha, j\u00eengeh \u00fb atmosfera v\u00ee \u00e7iyay\u00ee b\u00ea hempa ye. Wek\u00ee din, ev \u00e7iya di demsala betlaney\u00ea de gelek ge\u015ftiyaran diki\u015f\u00eene. Ev r\u00eaze\u00e7iya heta her\u00eama bakur-rojhilat\u00ea Nepal\u00ea j\u00ee dir\u00eaj dibin.<\/p>\n<p>C\u00fbrbec\u00fbr lawir \u00fb nebatan li wir j\u00ee t\u00eane d\u00eetin. Be\u015fa j\u00ear\u00een a Lhotse daristan\u00ean qelew tij\u00ee ne, l\u00ea be\u015fa jor\u00een hi\u015fk dim\u00eene.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iyay\u00ea Makalu (8485m) [Nepal\/T\u00eebet]<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7iyay\u00ea Makalu wek\u00ee p\u00eancem\u00een l\u00fbtkeya her\u00ee bilind a c\u00eehan\u00ea t\u00ea hesibandin. Yekem car di sala 1955\u2019an de ji h\u00eala Fransiyek\u00ee bi nav\u00ea Jean Franco ve hatiye p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f kirin. Xala her\u00ee bilind a l\u00fbtkey\u00ea 8485 metre ji asta deryay\u00ea bilindtir e.<\/p>\n<p>Nav\u00ea v\u00ee \u00e7iyay\u00ee ji folklora Nepal\u00ee t\u00ea. \u015e\u00eeva, xweday\u00ea Hind\u00fbs\u00ee. Ew yek ji l\u00fbtkey\u00ean her\u00ee dijwar e ku mirov bigih\u00eeje. Wek\u00ee din, hilki\u015f\u00een di demsal\u00ean nav\u00een\u00ee de dijwartir dibe \u00fb demsala her\u00ee dijwar zivistan e.<\/p>\n<p>Ew yek ji dever\u00ean her\u00ee d\u00fbr y\u00ean H\u00eemalaya ye. Taybetmendiya w\u00ea ya her\u00ee cih\u00eareng l\u00fbtkeya w\u00ea ya bi \u015fikl\u00ea p\u00eeram\u00eed\u00ea \u00fb \u00e7iyay\u00ean w\u00ea y\u00ean bilind e, ku ji bo hilki\u015f\u00een\u00ea p\u00eadiv\u00ee bi h\u00eaza la\u015f ya bilind \u00fb ezm\u00fbnek\u00ea heye.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iyay\u00ea Cho Oyu (8188m) [Nepal\/T\u00eebet]<\/strong><\/p>\n<p>Cho Oyu \u015fe\u015fem\u00een \u00e7iyay\u00ea her\u00ee bilind \u00ea c\u00eehan\u00ea ye, dir\u00eajahiya w\u00ea digh\u00eeje 8188 metreyan. Her wiha hilki\u015f\u00eena w\u00ea h\u00easan e \u00fb r\u00eay\u00ean w\u00ea j\u00ee sivik in. \u00c7iyay\u00ea Cho Oyu li ser s\u00eenor\u00ea Nepal \u00fb Tibet\u00ea ye, bi qas\u00ee 30 k\u00eelometreyan rojavay\u00ea \u00c7iyay\u00ea Everest\u00ea ye.<\/p>\n<p>Gelek nebat \u00fb jiyana kov\u00ee l\u00ea t\u00ea d\u00eetin. Ev \u00e7iya ji 8000 metrey\u00ee bilindtir e \u00fb hilki\u015f\u00eena w\u00ea bi r\u00eajey\u00ee h\u00easan e. Carinan ji ber \u015fert \u00fb merc\u00ean heway\u00ea dibe ku hinek\u00ee dijwar be.<\/p>\n<p>Awistiryay\u00ee Joseph Goeschler, Herbert Tichy \u00fb Pasang Dawa Lama di 19\u2019\u00ea Cotmeha 1954\u2019an de yekem hilki\u015f\u00eena \u00e7iyay\u00ea Cho Oyo kirin.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iyay\u00ea Dhaulagiri (8167m) [Nepal]<\/strong><\/p>\n<p>Dhaulagiri, heftem\u00een \u00e7iyay\u00ea her\u00ee bilind \u00ea c\u00eehan\u00ea ye, bi bilindahiya 8167 metreyan. Dhaulagiri bi \u00e7end metreyan d\u00fbr\u00ee Annapurnay\u00ea ye. Hilki\u015f\u00eena yekem a v\u00ee \u00e7iyay\u00ee di 13\u2019\u00ea Gulana 1960\u2019an de p\u00eak hat.<\/p>\n<p>Wek\u00ee din, Dhaulagiri r\u00eaze\u00e7iyayek e li her\u00eama Rojavay\u00ea Nav\u00een a Nepal\u00ea ku be\u015fa bakur\u00ea Pokharay\u00ea vedihew\u00eene.<\/p>\n<p>Bi qe\u015fay\u00ean xwe y\u00ean mezin \u00fb newal\u00ean k\u00fbr herwiha bi d\u00eemen\u00ean xwe y\u00ean balk\u00ea\u015f navdar e. Ji ber bilindahiya \u00e7iyayan \u00fb xetera hiliw\u015f\u00eena qe\u015fay\u00ean bilind, ew yek ji \u00e7iyay\u00ean her\u00ee xeternak \u00fb k\u00eam naskir\u00ee ye.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iyay\u00ea Manaslu (8163m) [Nepal]<\/strong><\/p>\n<p>Manaslu, an j\u00ee &#8220;\u00c7iyay\u00ea Ruh&#8221;, li H\u00eemalaya Mansiri ya Nepal\u00ea ye \u00fb bilindahiya w\u00ea 8,163 metre ye. Ji bo gel\u00ea Nepal\u00ee \u00e7iyayek\u00ee p\u00eeroz e. Ev \u00e7iya he\u015ftem\u00een \u00e7iyay\u00ea her\u00ee bilind \u00ea c\u00eehan\u00ea ye.<\/p>\n<p>Di 9\u2019\u00ea Gulana 1956\u2019an de, du hilki\u015fvan\u00ean Japon\u00ee yekem kes b\u00fbn ku hilki\u015fiyan ser w\u00ea. Zinar\u00ean \u00e7iy\u00ea hinek\u00ee xeternak in \u00fb r\u00eay\u00ean wan j\u00ee dijwar in. Gelek curey\u00ean zindiy\u00ean k\u00eam \u00fb di bin xeterey\u00ea de l\u00ea hene.<\/p>\n<p><strong>Nanga Parbat (8126 m) [Pakistan]<\/strong><\/p>\n<p>Nanga Parbat li Pakistan\u00ea he\u015ftem\u00een \u00e7iyay\u00ea her\u00ee bilind \u00ea c\u00eehan\u00ea ye, bi bilindahiya 8126 metreyan. Di heman dem\u00ea de duyem\u00een l\u00fbtkeya her\u00ee bilind a Pakistan\u00ea ye. Nav\u00ea Nanga Parbat behsa \u00e7iyayek\u00ee dike ku bi tevah\u00ee vekir\u00ee ye. Ew li her\u00eama Diamer a Pakistan\u00ea ye, ew tekane l\u00fbtkeya ku bilindahiya w\u00ea digih\u00eaje 8,000 metreyan \u00fb li dervey\u00ee H\u00eemalaya ye.<\/p>\n<p>N\u00eaz\u00eek\u00ee sala 1953\u2019an b\u00fb ku cara yekem l\u00fbtke hat hilki\u015fandin. Ev l\u00fbtke pi\u015ft\u00ee \u00c7iyay\u00ea K2 duyem\u00een l\u00fbtkeya her\u00ee bilind a Pakistan\u00ea ye.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iyay\u00ea Annapurna (8091m) [Nepal]<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7iyay\u00ea Annapurna 10\u2019em\u00een \u00e7iyay\u00ea her\u00ee bilind \u00ea c\u00eehan\u00ea ye, bilindahiya w\u00ea 8091 metre li jor asta deryay\u00ea ye. Di heman dem\u00ea de ew yek ji \u00e7iyay\u00ean her\u00ee navdar \u00ean c\u00eehan\u00ea ye. Wek\u00ee din, Annapurna wek\u00ee yek ji l\u00fbtkey\u00ean her\u00ee xeternak \u00ean c\u00eehan\u00ea t\u00ea hesibandin.<\/p>\n<p>Ew li rojhilat\u00ea newala \u00e7em\u00ea Kali Gandaki ye, ku ji wir derbas dibe. \u00c7iya nav\u00ea xwe ji Annapurna, xwedawenda xwarin \u00fb xurek\u00ea ya Hind\u00fbs\u00ee, t\u00ea bawer kirin ku ev xwedawend li wir dij\u00ee, digire.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iya ji gelek aliyan ve xwed\u00ee gir\u00eengiyeke mezin in, di nav de:<\/strong><\/p>\n<p>Cih\u00ea Cih\u00earengiya Biyoloj\u00eek: \u00c7iya ji bo gelek nebat \u00fb lawir\u00ean k\u00eam \u00fb b\u00eahempa ciheke ewle ye. \u00c7iya c\u00fbrbec\u00fbr j\u00eengeh peyda dikin, di nav de \u00e7iyay\u00ean kevir\u00ee, daristan \u00fb \u00e7\u00eemen. Gelek curey\u00ean di bin xeterey\u00ea de li \u00e7iyayan dij\u00een, wek hir\u00e7\u00ean re\u015f \u00fb piling\u00ean berf\u00ea.<\/p>\n<p>\u00c7avkaniya Ava \u015e\u00ear\u00een: \u00c7iya \u00e7avkaniyeke gir\u00eeng a ava \u015f\u00ear\u00een e, ku bar\u00eena di berf, qe\u015fay\u00ea, kaniyan \u00fb \u00e7eman de berhev dikin \u00fb hildigirin. Ew di dab\u00eenkirina ava vexwarin\u00ea \u00fb avdan\u00ea de ji bo civak\u00ean derdor\u00ea roleke gir\u00eeng dil\u00eezin.<\/p>\n<p>Cih\u00ea balk\u00ea\u015f \u00ea ge\u015ftiyariy\u00ea \u00fb Spor\u00ea: \u00c7iya d\u00eemen\u00ean xwe\u015fik \u00fb tecr\u00fbbey\u00ean b\u00eahempa p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dikin, ku wan dike cihek navdar ji bo m\u00eavanan, hezkiriy\u00ean \u00e7alakiy\u00ean derve \u00fb serp\u00eahatiy\u00ean wek\u00ee hilki\u015f\u00een, bisikl\u00eata \u00e7iyay\u00ee \u00fb me\u015fa dir\u00eaj.<\/p>\n<p>R\u00eaxistina Avheway\u00ea: \u00c7iya bandor\u00ea li belavb\u00fbna baran\u00ea \u00fb herik\u00een\u00ean heway\u00ea dikin, bandor\u00ea hem li avheway\u00ean her\u00eam\u00ee \u00fb hem j\u00ee y\u00ean gerd\u00fbn\u00ee dikin. Ew dibin al\u00eekar ku \u015filb\u00fbn negih\u00eeje dever\u00ean derdor\u00ea, ku ev yek dibe sedema k\u00eamkirina pileya germahiy\u00ea \u00fb bar\u00eena baran\u00ea.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Ji sed\u00ee 15 nif\u00fbsa c\u00eehan\u00ea \u00fb \u00e7aryeka ji lawir \u00fb \u015f\u00eenatiyan \u00e7iya bo wan welateke ewle ye. Piraniya van \u00e7iyayan di r\u00eaza \u00e7iyay\u00ean Himalaya \u00fb Karakoram de ne. \u00c7iya roleke gir\u00eeng di guhertina avhewa, tevgera ba \u00fb belavb\u00fbna baran\u00ea li dever\u00ean cuda dil\u00eeze. Li seranser\u00ee c\u00eehan\u00ea \u00e7iya ji bo jiyana rojane ya n\u00eev\u00ea [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":237423,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[233],"tags":[],"class_list":["post-237422","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cihan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237422","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=237422"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237422\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":237424,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237422\/revisions\/237424"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/237423"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=237422"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=237422"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=237422"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}