{"id":237327,"date":"2026-05-31T08:07:19","date_gmt":"2026-05-31T06:07:19","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237327"},"modified":"2026-05-31T08:07:19","modified_gmt":"2026-05-31T06:07:19","slug":"bilindbuna-ava-ceme-firate-gefa-lehiyan-li-reqa-u-derazore-cedike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237327","title":{"rendered":"Bilindb\u00fbna ava \u00c7em\u00ea Firat\u00ea gefa lehiyan li Reqa \u00fb D\u00earazor\u00ea \u00e7\u00eadike"},"content":{"rendered":"<p><strong>J\u00een His\u00ean\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Pi\u015ft\u00ee vekirina Tirkiy\u00ea deriy\u00ean bendav\u00ea xwe, ava \u00e7em\u00ea Firat\u00ea bi awayek\u00ee z\u00eade bilind b\u00fb \u00fb di encam\u00ea de gelek gund \u00fb bajarok\u00ean D\u00earazor\u00ea \u00fb Reqay\u00ea di bi av\u00ea de man. Herwiha zerareke mezin giha\u015ft zeviy\u00ean \u00e7andiniy\u00ea.<\/strong><\/p>\n<p>Her\u00eam\u00ean derdora \u00c7em\u00ea Firat\u00ea, ji ni\u015fka ve rast\u00ee lehiyan hatin, ku di encam\u00ea de hejmarek ji gund \u00fb bajarok bin av kir. Ev yek pi\u015ft\u00ee Tirkiy\u00ea ragihand ku ew \u00ea deriy\u00ean bendav\u00ean xwe y\u00ean sereke ji bo berdana m\u00eeqdar\u00ean mezin ji av\u00ea veke. Pi\u015ft\u00ee n\u00eaz\u00ee 15 salan Tirkiy\u00ea ev der\u00ee vekir, li ser dem, sedem\u00ean siyas\u00ee \u00fb r\u00eesk\u00ean endezyariy\u00ea y\u00ean li dora v\u00ea gava ji ni\u015fka ve, pis\u00ean cid\u00ee derketin.<\/p>\n<p>Ji ber asta bilind a \u00e7em, r\u00eaveberiya Bendava Tebqa ne\u00e7ar ma ku deriy\u00ean rijandina Bendava Firat\u00ea cara yekem\u00een veke, da ku m\u00eeqdar\u00ean z\u00eade ber bi xaka \u00eeraq\u00ea b\u00ea berdan. Di nava binavb\u00fbna bi dehan ji gund \u00fb bajarok\u00ean gundewar\u00ee, di heman dem\u00ea de bi hezaran h\u00eaktar ji erd\u00ean \u00e7andiniy\u00ea \u00fb zeviyan di bin av\u00ea de man \u00fb zirar\u00ean mad\u00ee y\u00ean berfireh li pi\u015ft xwe hi\u015ft.<\/p>\n<p><strong>B\u00fbyereke d\u00eerok\u00ee ji sala 1988\u2019an ve ye<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee sal\u00ean hi\u015fkesaliya bi dar\u00ea zor\u00ea \u00fb k\u00eamb\u00fbna asta ava \u00c7em\u00ea Firat\u00ea, \u00eero ji n\u00fbve \u00e7em d\u00eesa dest bi herk\u00een\u00ea kiriye. Di b\u00fbyerek\u00ea de ku ji h\u00eala \u015f\u00eaniyan ve wek\u00ee d\u00eerok\u00ee \u00fb b\u00eahempa ji sala 1988\u2019an vir ve t\u00ea binavkirin, deriy\u00ean rijandin\u00ea y\u00ean Bendava Firat\u00ea pi\u015ft\u00ee ku gol gih\u00ee\u015ft kapas\u00eeteya xwe ya tam, dest bi veb\u00fbna li pey hev kirin.<\/p>\n<p>Ev d\u00eemen n\u00eaz\u00ee 36 salan ji ber \u00e7av\u00ean gel\u00ea S\u00fbriy\u00ea winda b\u00fbye, ne ten\u00ea veguherandineke ji nik\u015fa ve di rastiya av\u00ea ya her\u00eam\u00ee n\u00ee\u015fan dide, l\u00ea bel\u00ea r\u00eaveberiya tekn\u00eek\u00ee ya Bendava Firat\u00ea li hember\u00ee berpirsyartiyeke ji bo bir\u00eavebikina av\u00ea dat\u00eene, herwiha misogerkirina parastina bendav\u00ea \u00fb avahiy\u00ean av\u00ee y\u00ean derdor\u00ea wek\u00ee din parastina \u015f\u00eaniyan \u00fb erd\u00ean \u00e7andiniy\u00ea y\u00ean dikevin k\u00ealeka \u00e7em.<\/p>\n<p><strong>\u00c7ima \u00e7em ji ni\u015fka ve hat dagirtin<\/strong><strong>? <\/strong><\/p>\n<p>\u00c7avkaniyan e\u015fkere kirin ku ew m\u00eeqdara ava ku niha bi r\u00eaya \u00e7em (bin\u00ea kanal\u00ea) ber bi Iraq\u00ea ve t\u00ea derbaskirin, bi dehan salan e ji aliy\u00ea \u015f\u00eaniy\u00ean her\u00eam\u00ea ve nehatiye d\u00eetin. Ev b\u00ea guman ji ber m\u00eeqdara barana ku li ser \u00e7avkaniy\u00ean \u00e7em li Tirkiy\u00ea bar\u00ee ye \u00fb heya \u00eero j\u00ee dibare di heman dem\u00ea de bi helandina berf\u00ea re j\u00ee \u00e7\u00eab\u00fb, ev yek b\u00fb sedema z\u00eadeb\u00fbnek mezin di m\u00eeqdara ava ku ji Tirkiy\u00ea t\u00ea, heta ku gih\u00ee\u015ft dora 2400 metrekup di k\u00ealiy\u00ea de li bajar\u00ea Cerablus\u00ea li ser s\u00eenor\u00ea S\u00fbriye-Tirkiy\u00ea, pi\u015ft\u00ee ku Tirkiy\u00ea ber\u00ee demsala zivistan\u00ea ya daw\u00ee k\u00eamtir\u00ee ji 300 metrekup di k\u00ealiy\u00ea derbas dikir.<\/p>\n<p>Wezareta Enerjiy\u00ea ya S\u00fbriy\u00ea s\u00ea deriy\u00ean rijandin\u00ea bi m\u00eeqdara 1500 metrekup di k\u00ealiy\u00ea li bendava Firat\u00ea vekir, wek\u00ee cara yekem\u00een ji ber\u00ee 30 sal\u00ee ve.<\/p>\n<p>Di d\u00eemenek\u00ee de ku ji aliy\u00ea \u015f\u00eaniy\u00ean her\u00eama Ciz\u00eer\u00ea ve ji ber\u00ee 30 salan ve z\u00eadetir nehatiye d\u00eetin, Saziya Gi\u015ft\u00ee ya Bendava Firat\u00ea ya Wezareta Enerjiy\u00ea \u015feva Yek\u015fem\u00ea &#8211; sibeha Du\u015fem\u00ea ji ber bilindb\u00fbna asta av\u00ea s\u00ea deriy\u00ean rijandina av\u00ea li Bendava Firat\u00ea vekirin, da ku ewleh\u00ee \u00fb aramiya tes\u00ees\u00ea misoger bike, pi\u015ft\u00ee z\u00eadeb\u00fbneke berbi\u00e7av a herik\u00eena av\u00ea ji aliy\u00ea Tirkiy\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Hi\u015fyariya girtina tedb\u00eeran<\/strong><\/p>\n<p>Bi vekirina deriy\u00ean rijandin\u00ea \u00fb bilindb\u00fbna asta ava \u00c7em\u00ea Firat\u00ea re, rayedar\u00ean peywend\u00eedar \u00fb rayedar\u00ean awarte r\u00eazetedb\u00eer\u00ean lezg\u00een li seranser\u00ea \u00e7em, bi taybet\u00ee li par\u00eazgeh\u00ean Reqa \u00fb D\u00earazor\u00ea, girtin.<\/p>\n<p>Saziya Hi\u015fyariya P\u00ea\u015fwext ya Wezareta Rew\u015fa Awarte \u00fb Karesatan daxwaz ji welatiy\u00ean ku n\u00eaz\u00ee \u00e7em jiyan dikin ku van xalan li ber \u00e7av bigirin: Bilez ji nav\u00e7\u00ea \u00fb derdora \u00e7em d\u00fbr bikevin. Mal \u00fb dikan\u00ean li n\u00eaz\u00eek\u00ee \u00e7em \u00fb li cih\u00ean nizim bilez vala bikin. Zarokan bipar\u00eazin \u00fb neh\u00ealin n\u00eaz\u00eek\u00ee av\u00ea bibin. Heywan, am\u00fbr \u00fb traktor\u00ean \u00e7andiniy\u00ea bibin cih\u00ean bilind \u00fb ewle. Tu car\u00ee kelek \u00fb pir\u00ean ax\u00ee (y\u00ean demk\u00ee) bikar neynin.<\/p>\n<p><strong>Zirara li erd\u00ean \u00e7andiniy\u00ea \u00fb binesaziy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Bandor\u00ean bilindb\u00fbna asta av\u00ea li hin dever\u00ean \u00e7andiniy\u00ea y\u00ean li rojhilat\u00ea Reqay\u00ea derketin, ku li wir erd\u00ean \u00e7andiniy\u00ea \u00fb zeviy\u00ean n\u00eaz\u00eek\u00ee kanal\u00ean avdan\u00ea y\u00ean kevin \u00fb nebikaran\u00een ji ber rijandina av\u00ea di bin av\u00ea de mane.<\/p>\n<p>Bilindb\u00fbna asta av\u00ea bandor li ser binesaz\u00ee \u00fb traf\u00eek\u00ea j\u00ee kir, bi awayek\u00ee demk\u00ee tevgera \u00e7\u00fbn \u00fb hatin\u00ea li ser pira ku dever\u00ean El-Keram\u00ea \u00fb Maadan \u00ean li qerax\u00ean Firat\u00ea bi hev ve gir\u00eadide hate astengkirin, ku ji ber asta bilind a av\u00ea li hin be\u015f\u00ean pir\u00ea \u00e7al \u00fb \u015fikestin \u00e7\u00eab\u00fbn.<\/p>\n<p>Li D\u00earazor\u00ea pira ax\u00ea ya li ser \u00c7em\u00ea Firat\u00ea, ku bajar \u00fb gundewar\u00ea w\u00ea bi hev ve gir\u00eadide, ji ber bilindb\u00fbna asta ava \u00e7em \u00fb pirb\u00fbna ava herik\u00ee hilwe\u015fiya, nemaze pi\u015ft\u00ee vekirina deriy\u00ean rijandin\u00ea y\u00ean li ser Bendava Firat\u00ea li bajar\u00ea Reqay\u00ea. Ev hilwe\u015f\u00een b\u00fb sedema derketina pir\u00ea ji xizmet\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Firat\u2026 Di navbera hi\u015fkesaliy\u00ea \u00fb kr\u00eezan de<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7em\u00ea Firat\u00ea \u00e7avkaniya sereke ya ava \u015f\u00ear\u00een li S\u00fbriy\u00ea ye, ku di d\u00eerok\u00ea de n\u00eaz\u00eek\u00ee ji sed\u00ee 85 p\u00eadiviy\u00ean sektora \u00e7andiniy\u00ea p\u00eak t\u00eene, ji bil\u00ee v\u00ea yek\u00ea \u00e7avkaniya sereke ya ava vexwarin\u00ea \u00fb lawiran e.<\/p>\n<p>Di sal\u00ean bor\u00ee de, \u00e7em rast\u00ee gelek pirsgir\u00eak\u00ean mezin \u00ean j\u00eengeh \u00fb avheway\u00ea hatiye, ku bi bilindb\u00fbna germahiy\u00ea \u00fb r\u00eajey\u00ean k\u00eam \u00ean baran\u00ea li bakur \u00fb rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea hatin n\u00ee\u015fandan, ev yek b\u00fb sedema k\u00eamb\u00fbna r\u00eajeya herik\u00eena \u00e7em\u00ean Firat \u00fb D\u00eecley\u00ea di dem\u00ean hi\u015fkesaliy\u00ea de bi qas\u00ee n\u00eev\u00ea nav\u00een\u00eeya salane.<\/p>\n<p>Ev guhertin hi\u015ft ku dezgeh\u00ean her\u00eam\u00ee, di nav de Wezareta \u00c7avkaniy\u00ean Av\u00ea ya Iraq\u00ea, li ser metirsiya ziwab\u00fbna \u00e7em hi\u015fyariy\u00ea bidin, nemaze bi k\u00eamb\u00fbna mezin a berhem\u00ean \u00e7andiniy\u00ea, di nav de genim, ku hilber\u00eena w\u00ea ji sala 2011\u2019an vir ve heta ji sed\u00ee 75 k\u00eam b\u00fbye.<\/p>\n<p>Herwiha sal\u00ean dir\u00eaj \u00ean \u015fer b\u00fbn sedema k\u00eamb\u00fbna dab\u00eenkirina ava vexwarin\u00ea bi qas\u00ee ji sed\u00ee 40, ji ber zirara berfireh a binesaziya av \u00fb elektr\u00eek\u00ea \u00fb dabe\u015fkirina kontrol\u00ea li ser bendav \u00fb tes\u00ees\u00ean gir\u00eeng.<\/p>\n<p>Ji ber neb\u00fbna \u00e7avkaniyan \u00fb l\u00ean\u00ear\u00een\u00ea, gelek projey\u00ean p\u00ea\u015fxistina tora avdan\u00ea \u00fb dermankirina qir\u00eajiya av\u00ea axaftin mab\u00fb \u00fb bi qas\u00ee ji sed\u00ee 47 ji nif\u00fbs\u00ea ne\u00e7ar mab\u00fbn ku xwe bisp\u00eare \u00e7avkaniy\u00ean av\u00ea y\u00ean ne ewle \u00fb di dem\u00ean ber\u00ea de bib\u00fb sedema belavb\u00fbna nexwe\u015f\u00ee \u00fb pandamiyan wek\u00ee koleray\u00ea ji ber ava qir\u00eaj.<\/p>\n<p><strong>Peyman\u00ean av\u00ea y\u00ean bi Tirkiy\u00ea \u00fb Iraq\u00ea re<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7em\u00ea Firat\u00ea demek dir\u00eaj e ku di navbera S\u00fbriye, Tirkiye \u00fb Iraq\u00ea de b\u00fbye mijara nakokiy\u00ea, bi taybet\u00ee pi\u015ft\u00ee ku Tirkiy\u00ea r\u00eazebend\u00ean mezin, bi taybet\u00ee Bendava Ataturk, ava kir.<\/p>\n<p>Di sala 1987\u2019an de, \u015eam \u00fb Enqerey\u00ea protokolek demk\u00ee \u00eemze kirin ku t\u00ea de Tirkiy\u00ea pabend dikir ku d\u00ea her\u00ee k\u00eam 500 metrekup di k\u00ealiyek\u00ea de av li ser s\u00eenor\u00ea S\u00fbriye-Tirkiy\u00ea berde S\u00fbriy\u00ea, heta ku lihevkirinek daw\u00ee li ser belavkirina ava Firat\u00ea di navbera her s\u00ea welatan de \u00e7\u00eabibe.<\/p>\n<p>Di sala 1989\u2019an de, S\u00fbriy\u00ea \u00fb Iraq\u00ea peymanek \u00eemze kirin ku ji sed\u00ee 58 ji ava Firat\u00ea ya ku di nav axa S\u00fbriy\u00ea re derbas dibe ji Iraq\u00ea re \u00fb ji sed\u00ee 42 ji S\u00fbriy\u00ea re vediqet\u00eene.<\/p>\n<p>L\u00eabel\u00ea, di sal\u00ean daw\u00ee de k\u00eamb\u00fbnek berbi\u00e7av di herik\u00eena av\u00ea ya ji Tirkiy\u00ea de \u00e7\u00eab\u00fbye, carinan dadiket 200 metrekup di k\u00ealiy\u00ea de. L\u00eabel\u00ea, di v\u00ea demsal\u00ea de z\u00eadeb\u00fbnek b\u00eahempa \u00e7\u00eab\u00fbye, ku cara yekem di 30 salan de d\u00eemen\u00ea lehiy\u00ea vegerand her\u00eam\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Berdana m\u00eeqdar\u00ean mezin ji ava Tirkiy\u00ea ve<\/strong><\/p>\n<p>Wez\u00eer\u00ea Rew\u015f\u00ean Awarte \u00fb Bir\u00eavebirina Karesatan Ra\u00ead Salih, di 26\u2019\u00ea Gulan\u00ea de bang li welatiy\u00ean par\u00eazgeh\u00ean Heleb, Reqa \u00fb D\u00earezor\u00ea kir ku li hember\u00ee bilindb\u00fbna asta ava \u00c7em\u00ea Firat\u00ea hi\u015fyar bin.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee zanyariy\u00ean ji Saziya Gi\u015ft\u00ee ya Bendava Firat\u00ea \u00fb Dezgeha Hi\u015fyariya P\u00ea\u015fwext, t\u00ea p\u00ea\u015fb\u00een\u00eekirin ku di demeke n\u00eaz de asta \u00e7em z\u00eadetir\u00ee du metreyan bilind bibe.<\/p>\n<p>Wezareta Enerjiy\u00ea ragihand, ji ber z\u00eadeb\u00fbna ava ku diherike nav bendav\u00ea, s\u00ea deriy\u00ean valakirina av\u00ea hatine vekirin. Ev p\u00eangav di nav 30 sal\u00ean daw\u00ee de cara yekem e ku bi v\u00ee reng\u00ee t\u00ea av\u00eatin. Hate diyarkirin ku r\u00eajeya herik\u00eena av\u00ea gihi\u015ftiye 1500 metre s\u00eacar di \u00e7irkey\u00ea de.<\/p>\n<p>Berpiserk\u00ee payebilind \u00ea Saziya Gi\u015ft\u00ee ya Bendava Firat\u00ea diyar kir ku bilindb\u00fbna asta ava \u00e7em ji ber berdana m\u00eeqdar\u00ean mezin y\u00ean av\u00ea ji Tirkiy\u00ea ye. Herwiha destn\u00ee\u015fan kir ku Dezgeh\u00ean Peywend\u00eedar dest bi hevr\u00eaziy\u00ea kirine da ku ji her zirar an xetereyan d\u00fbr bikevin.<\/p>\n<p>Di heman dem\u00ea de Ger\u00eenendey\u00ea Saziya Gi\u015ft\u00ee ya Bendava Firat\u00ea Heysem Bek\u00fbr ragihand ku li k\u00ealeka z\u00eadeb\u00fbna mezin a herik\u00eena av\u00ea ji Tirkiy\u00ea, \u00eesal baraneke z\u00eade bar\u00ee \u00fb asta av\u00ea ya golan gih\u00ee\u015ftiye asta xwe ya her\u00ee z\u00eade.&#8221;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>J\u00een His\u00ean\/Qami\u015flo Pi\u015ft\u00ee vekirina Tirkiy\u00ea deriy\u00ean bendav\u00ea xwe, ava \u00e7em\u00ea Firat\u00ea bi awayek\u00ee z\u00eade bilind b\u00fb \u00fb di encam\u00ea de gelek gund \u00fb bajarok\u00ean D\u00earazor\u00ea \u00fb Reqay\u00ea di bi av\u00ea de man. Herwiha zerareke mezin giha\u015ft zeviy\u00ean \u00e7andiniy\u00ea. Her\u00eam\u00ean derdora \u00c7em\u00ea Firat\u00ea, ji ni\u015fka ve rast\u00ee lehiyan hatin, ku di encam\u00ea de hejmarek ji gund [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":237328,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[242],"tags":[],"class_list":["post-237327","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-abori-u-ekoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237327","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=237327"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":237329,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237327\/revisions\/237329"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/237328"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=237327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=237327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=237327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}