{"id":237324,"date":"2026-05-31T08:03:33","date_gmt":"2026-05-31T06:03:33","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237324"},"modified":"2026-05-31T08:03:33","modified_gmt":"2026-05-31T06:03:33","slug":"rewsa-zimane-kurdi-li-car-parceyen-kurdistane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237324","title":{"rendered":"Rew\u015fa ziman\u00ea Kurd\u00ee li \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>Str\u00eak Mihemed<\/strong><\/p>\n<p><strong>Her \u00e7end dewlet\u00ean dagirker bi qedexekirin, as\u00eem\u00eelasyon \u00fb siyaseta inkar\u00ea dixwazin ziman\u00ea Kurd\u00ee ji hol\u00ea rakin, l\u00ea ziman\u00ea Kurd\u00ee bi t\u00eako\u015f\u00eena gel\u00ea Kurd li \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea t\u00ea parastin.<\/strong><\/p>\n<p>Ziman\u00ea Kurd\u00ee di asta c\u00eehan\u00ea de di nav 100 ziman\u00ean her\u00ee z\u00eade t\u00ean axaftin de di r\u00eaza 59\u2019 em\u00een de ye. L\u00ea bel\u00ea rew\u015fa ziman\u00ea Kurd\u00ee li \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea ji ber sedem\u00ean siyas\u00ee, zagon\u00ee \u00fb r\u00eaveber\u00ee ji hev pir cuda ye, ziman\u00ea Kurd\u00ee di navbera qirkirin, asm\u00eel\u00eesyon \u00fb t\u00eako\u015f\u00eena li hember tunekirin\u00ea de ye. Heta ku li her \u00e7ar par\u00e7eyan nebe xwed\u00ee statuyeke ferm\u00ee \u00fb perwerdehiya tam a akadem\u00eek, gefa windab\u00fbn \u00fb lawazb\u00fbn\u00ea bi taybet\u00ee li Bakur \u00fb Rojhilat\u00ee Kurdistan\u00ea berdewam e.<\/p>\n<p><strong>Li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea \u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Li Bakur\u00ea Kudistan\u00ea bi piran\u00ee ziman\u00ea Kurd\u00ee bi zaraveya Kurmanc\u00ee \u00fb Kirmanck\u00ee\/Zazak\u00ee t\u00ea axaftin, l\u00ea ew j\u00ee ne xwed\u00ee statuyeke ferm\u00ee ye \u00fb qedexey\u00ean li ser perwerdehiya bi ziman\u00ea dayik\u00ea berdewam dikin. Ten\u00ea wek\u00ee &#8220;waneya bijart\u00ee&#8221; ya herftane du saetan di dibistan\u00ean dewlet\u00ea de heye, l\u00ea ji ber astengiy\u00ean r\u00eaveber\u00ee \u00fb erkdarkirina mamosteyan, ev maf nay\u00ea bicihan\u00een. Asm\u00eel\u00eesyona \u00e7and\u00ee \u00fb pol\u00eet\u00eekay\u00ean dewlet\u00ea bandorek ney\u00een\u00ee li ser nif\u015f\u00ean n\u00fb dikin. R\u00eajeya axaftina bi ziman\u00ea Kurd\u00ee di nav malbatan \u00fb ciwanan de k\u00eam dibe.<\/p>\n<p>Niha di bin zexta dewlet\u00ean dagirker de ziman\u00ean xwecih\u00ee bi awayek\u00ee s\u00eestemat\u00eek t\u00ean tunekirin, di 70 sal\u00ean bor\u00ee de n\u00eaz\u00ee 200 ziman hatine tunekirin. Ziman\u00ea Kurd\u00ee j\u00ee yek ji wan zimanane ku gefa dagirkirin \u00fb tunekirin\u00ea li ser e \u00fb li gel v\u00ea j\u00ee metirsiya navxwey\u00ee li ser heye. Li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea z\u00eadetir\u00ee 20 milyon Kurd dij\u00een. Pirsgir\u00eaka Kurd li Tirkiy\u00ea piral\u00ee ye \u00fb li gel pirsgir\u00eaka nasname, ewleh\u00ee, siyas\u00ee, abor\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee pirsgir\u00eaka qedexekirina ziman\u00ea Kurd\u00ee j\u00ee yek ji pirsgir\u00eak\u00ean sereke ye. Ziman\u00ea Kurd\u00ee pi\u015ft\u00ee ziman\u00ea Tirk\u00ee ziman\u00ea her\u00ee z\u00eade li Tirkiyey\u00ea t\u00ea axaftine.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee madeya 42 ya zag\u00fbna Tirkiyey\u00ea ziman\u00ea Tirk\u00ee ziman\u00ea day\u00eek\u00ea y\u00ea hem\u00fb welatiy\u00ean li Tirkiyey\u00ea ye \u00fb li gor\u00ee v\u00ea zag\u00fbna bi zimanek din li Tirkiyey\u00ea xwendin qedexeye. Di sala 2021\u2019an de HDP\u2019\u00ea li Parlamentoya Tirkiyey\u00ea projeyek ya ji bo bikaran\u00eena ziman\u00ea Kurd\u00ee p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f kir, l\u00ea hate red kirin. Di heman sal\u00ea de ji bo ziman\u00ea Kurd\u00ee li Tirkiyey\u00ea bikeve meriyet\u00ea, gelek kesayetan bi sed hezaran \u00eemza komkirin, l\u00ea ev yek j\u00ee hate redkirin \u00fb astengkirin.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee b\u00eelan\u00e7oy\u00ean Navenda We\u015fan\u00ean Ziman\u00ea Kurd\u00ee belavkir\u00ee, di nava 10 sal\u00ean bor\u00ee de z\u00eadetir\u00ee 250 navend\u00ean f\u00earkirin\u00ea \u00fb p\u00ea\u015fxistina ziman \u00fb \u00e7anda Kurd\u00ee li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea hatine avakirin. Ji v\u00ea hejmar\u00ea 200 cih girtin, herwiha n\u00eaz\u00eek\u00ee 170 saziy\u00ean ragihandin\u00ea \u00fb \u00e7apemeniya Kurd\u00ee hatine girtin \u00fb bi dehan mamostay\u00ean ziman\u00ea Kurd\u00ee, hunermend, stranb\u00eaj, helbestvan, w\u00eanesaz ji ber ku ziman\u00ea Kurd\u00ee bikaran\u00eene hatine girtin \u00fb hin ji wan heya niha di girt\u00eegehan de ne. R\u00eaxistina Ef\u00fby\u00ea ya Navnetewey\u00ee (AMNESTY) di rapora xwe ya salane de diyar kir ku dewleta Tirk axaftina bi ziman\u00ea day\u00eek\u00ea li Kurdan qedexe kiriye \u00fb bi hezaran xwendevan ji xwendina bi ziman\u00ea dayik\u00ea b\u00eapar hi\u015ftine.<\/p>\n<p><strong>Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>Ziman\u00ea Kurd\u00ee li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea bi giran\u00ee zaravay\u00ea Soran\u00ee \u00fb Kurmanciya Jor\u00een t\u00ea bikaran\u00een\u00ee li gor\u00ee dest\u00fbra bingeh\u00een a Iraq\u00ea ziman\u00ea ferm\u00ee y\u00ea welat e. Dikare were gotin heya astek\u00ea ziman\u00ea Kurd\u00ee li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea t\u00ea parastin. Di hem\u00fb qonax\u00ean perwerdehiy\u00ea de ji p\u00ea\u015fdibistan\u00ea heta zan\u00eengeh\u00eaziman\u00ea sereke \u00a0ji bo Kurdan Kurd\u00ee ye. L\u00ea bel\u00ea ji ber bandora teknoloj\u00ee \u00fb p\u00ea\u015fketinan meyla ciwanan a ber bi ziman\u00ea \u00cengil\u00eez\u00ee ve z\u00eade b\u00fbye. Herwiha cudahiya t\u00eepan bikaran\u00eena t\u00eep\u00ean ereb\u00ee li \u015f\u00fbna lat\u00een\u00ee di navbera her\u00eam\u00ean Soran\u00ee \u00fb Kurmanc\u00ee de dibe sedema hin astengiy\u00ean \u00e7and\u00ee.<\/p>\n<p>Ziman\u00ea Kurd\u00ee li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea j\u00ee weke piraniya qad\u00ean din di nava kr\u00eez\u00ea de ye \u00fb neb\u00fbna zimanek\u00ee standard \u00fb serdestiya ziman\u00ean biyan\u00ee li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee, kr\u00eez k\u00fbrtir kiriye. Bernamey\u00ean televizyonan \u00fb ziman\u00ea hinek medyayan metirs\u00ee li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee \u00e7\u00eakiriye. Her wiha di qehwexane, xwaringeh \u00fb hotel de qas\u00ee ku giring\u00ee bi ziman\u00ean biyan\u00ee t\u00ean day\u00een, bi ziman\u00ea Kurd\u00ee nay\u00ea day\u00een. Gelek day\u00eek \u00fb bav zarok\u00ean xwe di\u015f\u00eenin dibistan\u00ean taybet \u00fb gelek zarok j\u00ee bi ziman\u00ean biyan\u00ee \u00cengil\u00eez\u00ee, Ereb\u00ee, Tirk\u00ee \u00fb Elman\u00ee dixw\u00eenin. Ev yek j\u00ee w\u00ea ji bo ziman\u00ea Kurd\u00ee y\u00ea nif\u015f\u00ea b\u00ea re w\u00ea pirsgir\u00eak\u00ean mezin derbix\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Rew\u015fa ziman\u00ea Kurd\u00ee li Rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee xala 15\u2019an a dest\u00fbra \u00ceran\u00ea bikaran\u00eena ziman\u00ean her\u00eam\u00ee di medyay\u00ea de \u00fb ji bo h\u00eenkirina w\u00eajey\u00ea di dibistanan de azad e, l\u00ea di prat\u00eek\u00ea de perwerdehiya ferm\u00ee ten\u00ea bi ziman\u00ea Fars\u00ee ye. Tev\u00ee zext\u00ean giran \u00ean dewlet\u00ea \u00fb girtina mamostey\u00ean ziman\u00ea Kurd\u00ee ji bo ku waneyan bi ziman\u00ea Kurd\u00ee bidin, saziy\u00ean siv\u00eel \u00fb pirt\u00fbkxaney\u00ean xweser waney\u00ean Kurd\u00ee bi t\u00eep\u00ean aram\u00ee\/ereb\u00ee didin zarokan.<\/p>\n<p>Zext\u00ean siyas\u00ee qedexekirina perwerdehiya ferm\u00ee \u00fb pol\u00eet\u00eekay\u00ean navend\u00ee y\u00ean dewlet\u00ea, astengiy\u00ean her\u00ee mezin in li p\u00ea\u015fiya ge\u015fedana ziman. Di s\u00eestema perwerdey\u00ea ya dewleta Komara \u00ceslam\u00ee ya \u00ceran\u00ea de maf ji bo ziman \u00fb perwerdey\u00ean p\u00eakhatey\u00ean neteweyan nehatiye day\u00een. Lewra li Rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea erk\u00ea parastin \u00fb p\u00ea\u015fxistina ziman\u00ea Kurd\u00ee ketiye ser malbat \u00fb \u00e7alakvan\u00ean xwebex\u015f. \u00c7alakvan\u00ean xwebex\u015f xwe dixin ber gef \u00fb zext\u00ean h\u00eaz\u00ean ewlekar\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee de. Bi perey\u00ean xwe yan j\u00ee bi al\u00eekariya xelk\u00ea pergal\u00ean xwendin\u00ea dikirin \u00fb bi zehmet\u00ee cih\u00ean lidarxistina kursan peyda dikin.<\/p>\n<p>Li Zan\u00eengeha Sine Be\u015fa Taybet ya Ziman \u00fb W\u00eajeya Kurd\u00ee heye. L\u00ea wek din di tu zan\u00eengeh\u00ean din y\u00ean Rojhilat\u00ea Kurdistan \u00fb \u00ceran\u00ea de bi \u015f\u00eawey\u00ea dilxwaz\u00ee j\u00ee waney\u00ean ziman\u00ea Kurd\u00ee nay\u00ean xwendin. Li hinek zan\u00eengehan hewla xwendina ziman\u00ea Kurd\u00ee heb\u00fb, l\u00ea hate astengkirin. Niha li Rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea, bi dehan mamostay\u00ean waneya ziman\u00ea Kurd\u00ee ji aliy\u00ea rej\u00eema \u00ceran\u00ea ve hatine girtin. Dewleta \u00ceran\u00ea r\u00ea nade ku navend\u00ean ziman\u00ea Kurd\u00ee b\u00ean vekirin \u00fb mamostay\u00ean ziman\u00ea Kurd\u00ee digrin. Li gor b\u00eelan\u00e7oya Komeleya Perwerdey\u00ea ya Rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea di nava 5 sal\u00ean bor\u00ee de z\u00eadetir\u00ee 110 navend\u00ean ziman\u00ea Kurd\u00ee hatine girtin. Herwiha hate ragihandin ku bi dehan mamostey\u00ean ziman\u00ea Kurd\u00ee j\u00ee hatine girtin ku ya her\u00ee daw\u00ee Mamosta Zara Mihemed ku 10 sal cezay\u00ea girt\u00eegeh\u00ea l\u00ea hatib\u00fb bir\u00een \u00fb pi\u015ftre bi zext\u00ean navnetewey\u00ee hate berdan.<\/p>\n<p><strong>Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea bi sal\u00ean dir\u00eaje, li hember siyaseta asm\u00eelisyonkirina ziman\u00ea Kurd\u00ee t\u00eako\u015f\u00een dike. Ji destp\u00eaka \u015eore\u015fa Rojava de li Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea ango li her\u00eam\u00ean R\u00eaveberiya Xweser Kurd di war\u00ea ziman de xwed\u00ee statuyeke ferm\u00ee ne. li beramber\u00ee w\u00ea bi sal\u00ean \u015eore\u015f\u00ea re li hember\u00ee hem\u00fb c\u00fbrey\u00ean qirkirin \u00fb tunekirin\u00ea li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee li ber xwe didin \u00fb kar\u00eeb\u00fbn parastina ziman\u00ea xwe bikin. Yek ji destkeftiy\u00ean her\u00ee gir\u00eeng ku gel\u00ea Kurd li Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea bi israr \u00fb t\u00eako\u015f\u00eena xwe bidest xistiye, perwerdehiya bi ziman\u00ea Kurd\u00ee ji seretay\u00ee heta zan\u00eengeh\u00ea (wek\u00ee Zan\u00eengeha Rojava) bi awayek\u00ee pergal\u00ee t\u00ea me\u015fandin. Saziy\u00ean akadem\u00eek \u00ean m\u00eena Saziya Ziman\u00ea Kurd\u00ee (SZK) gelek pirt\u00fbk \u00fb materyal\u00ean perwerd\u00ea bi ziman\u00ea Kurd\u00ee amade kirine \u00fb p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f kirin. Li k\u00ealek\u00ee w\u00ea j\u00ee ji ber rew\u015fa \u015fer, neb\u00fbna \u00eest\u00eeqrara siyas\u00ee ya navnetewey\u00ee \u00fb \u00ear\u00ee\u015f\u00ean li ser her\u00eam\u00ea pergala perwerdehiy\u00ea carinan r\u00fbbir\u00fby\u00ee astengiyan t\u00ea.<\/p>\n<p>L\u00ea di dawiya 2024\u2019an de \u00fb di destp\u00eaka 2025\u2019an de ji ber guhertin\u00ean ku di S\u00fbriy\u00ea \u00fb hikumet\u00ea de \u00e7\u00eab\u00fbne rew\u015fa S\u00fbriy\u00ea di hem\u00fb milan de hate guhertin \u00fb yek ji wan rew\u015fa ziman\u00ea Kurd\u00ee b\u00fb. Di 8\u2019\u00ea kan\u00fbna 2024\u2019an de R\u00eaj\u00eema Baas pi\u015ft\u00ee desthiltdariya z\u00eadetir\u00ee 60\u2019\u00ea sal\u00ee hate ruxandin. R\u00eaj\u00eema Baas ji hewildana tunekirin \u00fb qirkrina gel \u00fb ziman\u00ea Kurd\u00ee de xwe di r\u00eaza duyem\u00een a pi\u015ft\u00ee dewleta Tirk ango osmaniyan de digire. Bi ketina R\u00eaj\u00eema Baas re bi planke navnetewey\u00ee hikumeteke n\u00fb bi seroketiyeke n\u00fb a bi nav\u00ea Ehmed El\u2019\u015eer hate ser desthilatdariy\u00ea. Dikare weke gotin bi dir\u00eajahiya salek\u00ea li ser derbasb\u00fbna hikumeta demk\u00ee a S\u00fbriy\u00ea li ser desthiltdariy\u00ea re S\u00fbriy\u00ea di nava aloz\u00ee, pev\u00e7\u00fbn, ku\u015ftin \u00fb pirsgir\u00eakan re r\u00fb bi r\u00fb man.<\/p>\n<p>Yek ji mezintir\u00een pirsgir\u00eak\u00ean ku niha di\u00a0 S\u00fbriy\u00ea de t\u00ea jiyankirin, pirsgir\u00eaka gel \u00fb ziman\u00ea Kurd\u00ee ye. Di 29\u2019\u00ea \u00c7ileya 2026\u2019an de di navbera H\u00eaz\u00ean S\u00fbriya Demokrat\u00eek-R\u00eaveberiya Xweser \u00fb hikumeta demk\u00ee a S\u00fbriy\u00ea de peymaneke hate \u00eemzekirin, ku t\u00eade w\u00ea parastina maf, doz \u00fb ziman\u00ea Kurd\u00ee were kirin. L\u00ea tevger \u00fb daxuyaniy\u00ean ku ji aliy\u00ea n\u00fbner\u00ean hikumet demk\u00ee ve t\u00ean raghandin ters\u00ee v\u00ea yek\u00ea xuya dike. Guhertina nav\u00ean dibistanan bi ziman\u00ea Kurd\u00ee, rakirina niv\u00eesandina bi ziman\u00ea Kurd\u00ee li ser pank\u00eata ko\u015fk\u00ea dadweriy\u00ea ya par\u00eazgeha Hesek\u00ea \u00fb hwd\u2026 Li Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea pirsgir\u00eak, \u015fer\u00ea heb\u00fbn, neb\u00fbn \u00fb t\u00eako\u015f\u00eena li hember guhertinan t\u00ea jiyankirin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Str\u00eak Mihemed Her \u00e7end dewlet\u00ean dagirker bi qedexekirin, as\u00eem\u00eelasyon \u00fb siyaseta inkar\u00ea dixwazin ziman\u00ea Kurd\u00ee ji hol\u00ea rakin, l\u00ea ziman\u00ea Kurd\u00ee bi t\u00eako\u015f\u00eena gel\u00ea Kurd li \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea t\u00ea parastin. Ziman\u00ea Kurd\u00ee di asta c\u00eehan\u00ea de di nav 100 ziman\u00ean her\u00ee z\u00eade t\u00ean axaftin de di r\u00eaza 59\u2019 em\u00een de ye. L\u00ea bel\u00ea rew\u015fa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":237325,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-237324","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237324","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=237324"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237324\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":237326,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237324\/revisions\/237326"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/237325"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=237324"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=237324"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=237324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}