{"id":237116,"date":"2026-05-24T08:05:33","date_gmt":"2026-05-24T06:05:33","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237116"},"modified":"2026-05-24T08:05:33","modified_gmt":"2026-05-24T06:05:33","slug":"di-nava-listoken-moderniteye-de-rola-rexistin-u-tevgeren-jin-li-ku-ye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=237116","title":{"rendered":"Di nava l\u00eestok\u00ean modern\u00eetey\u00ea de, rola r\u00eaxistin \u00fb tevger\u00ean jin li ku ye?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa<\/strong><\/p>\n<p>Di serdema hey\u00ee de ku her ti\u015ft bi r\u00eave\u00e7\u00fbn \u00fb p\u00ea\u015fketin\u00ean modern\u00eetey\u00ea re her wiha bi herik\u00eena teknolojiy\u00ea re di\u00e7e, c\u00eehan b\u00fbye cih\u00ea mij\u00fblkirin\u00ea. Ev mij\u00fblb\u00fbn \u00e7iqas t\u00earker \u00fb s\u00fbdmend e, ew li gor kes\u00ean ku bingeha jiyana xwe hilbijartine ye. Ger em bixwazin xwe di aliy\u00ean jiyan\u00ee, civak, mirov\u00ee, siyas\u00ee, gerd\u00fbn\u00ee \u00fb hwd\u2026 de p\u00ea\u015f bixin, w\u00ea ew terc\u00eeha me ya \u015fexs\u00ee be \u00fb li gor\u00ee asta me ya hi\u015fmend\u00ee ku em \u00e7iqas dixwazin xwe ji xefka modern\u00eetey\u00ea d\u00fbr bix\u00eenin \u00fb xwe di gola mij\u00fblkirina valahiyan de, nefetis\u00eenine. Di serdemeke ku ev p\u00ea\u015fketin\u00ean piral\u00ee t\u00ea de t\u00eane kirin, pergala sermeyadar a ku bi mirovahiy\u00ea dil\u00eeze, b\u00ea guman heb\u00fbna jin, ji b\u00eer nekiriye.<\/p>\n<p>Pergaleke ku di d\u00eeroka xwe de xwe li ser tuneb\u00fbna rola jin \u00fb bikaran\u00eena w\u00ea Ii gor\u00ee heb\u00fbn \u00fb berjewendiy\u00ean xwe, saz kiriye, w\u00ea helbet di r\u00eave\u00e7\u00fbn \u00fb p\u00ea\u015fketin\u00ean serdem\u00ee de, gav ji ev erka xwe ya d\u00eerok\u00ee bernede. Em \u00e7ima van ti\u015ftan dib\u00eajin? Ji ber ku ger di di sedsala 21\u2019em\u00een de em dibin \u015fahid\u00ea hewildan\u00ean ji hol\u00earakirina rola jin, p\u00eakan\u00eena kiryaran li ser beden \u00fb cewher\u00ea w\u00ea, ji xwendin \u00fb zan\u00een\u00ea d\u00fbrxistin ku h\u00een li Efganistan\u00ea qedexekirina xwendina ke\u00e7\u00ean bi\u00e7\u00fbk xwe n\u00fb dike, her wiha li meydan\u00ean \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbnan deng\u00ea jin t\u00ea qutkirin \u00fb tepeserkirin, ger di c\u00eehan\u00ea de di sala 2025\u2019an de z\u00eadey\u00ee 800 \u00fb 40 milyon jin rast\u00ee \u015fideta f\u00eez\u00eek\u00ee, cins\u00ee \u00fb \u015fideta d\u00eej\u00eetal hatine, w\u00ea dem\u00ea heb\u00fbna R\u00eaxistin\u00ean Parastina Maf\u00ea Mirovan li ku der\u00ea rol dil\u00eeze? Rola saz\u00ee \u00fb parastina mef\u00ea jinan di c\u00eehan\u00ea de li ku ye? Div\u00ea em bal\u00ea bik\u015f\u00eenin ser.<\/p>\n<p>S\u00eestem ne ten\u00ea dixwaze maf\u00ea jin ango heb\u00fbna jin weke f\u00eez\u00eek\u00ee ji hol\u00ea rake, ji xwe nikare wiha bike ji ber ku ew berjewendiy\u00ean xwe li ser esas\u00ea heb\u00fbna w\u00ea dide me\u015fandin. Plana modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest, pergala sermaye \u00fb feraseta cinsperet; dixwazin rol \u00fb cewher\u00ea jin\u00ea di c\u00eehan\u00ea de vala derx\u00eenin. Yan\u00ee hi\u015fmendiya jin, cewher\u00ea jin, fikir \u00fb tevgera bi mejiy\u00ea jin\u00ea, nirx \u00fb p\u00eevan\u00ean jinan, ji hol\u00ea rakin. Weke opjeyek\u00ea li ser r\u00fby\u00ea erd\u00ea bih\u00ealin ku ji hem\u00fb xweb\u00fbn\u00ean xwe mucerred be yan\u00ee xwer\u00fb be, wiha dixwazin karekterek\u00ee jin di c\u00eehan\u00ea de bidin avakirin.<\/p>\n<p>Ev ne ten\u00ea hi\u015fmendiyeke ku di hin welatan de t\u00ea kirin, l\u00ea bel\u00ea ev zihniyeteke s\u00eestamat\u00eak e \u00fb di gi\u015ft\u00ee \u015faney\u00ean pergal\u00ea \u00fb zihniyeta dewlet\u00ea de, xwebir\u00eaxistin kiriye \u00fb t\u00ea mezinkirin. Ji bo p\u00eakan\u00eena v\u00ea yek\u00ea, ji dest\u00ea h\u00eaz\u00ean c\u00eehan\u00ea di aliy\u00ea b\u00eerdoz\u00ee de \u00e7i t\u00ea kirin, dikin. Avakirina jineke ne ayid\u00ee xwe, armanca wan a yekem e. Li gor\u00ee v\u00ea yek\u00ea tevgerandin, plan \u00fb hi\u015f\u00ea xwe ya bi deh salan li p\u00ea\u015f e, dixebit\u00eenin. Pergal hewla (Em \u00ea \u00e7awa jineke ku xwe nas neke! ava bikin \u00fb \u00eeqna bikin) dike.<\/p>\n<p>Li derdora h\u00eaz \u00fb \u00eeradeya jin\u00ea di her al\u00ee de \u015ferek\u00ee zirav \u00fb \u00eence t\u00ea me\u015fandin. Ji s\u00eestem\u00ean perwerdehiy\u00ea y\u00ean dibistan \u00fb zan\u00eengehan bigre heyan\u00ee zagon \u00fb yasay\u00ean jin di dest\u00fbr \u00fb dewletan de. Bi her away\u00ee hewla qelskirina jin t\u00ea kirin. Em j\u00ee di ferqa v\u00ea yek\u00ea de ne.<\/p>\n<p>Ji bo ku jin gir\u00eengiya xwe nas bike, div\u00ea d\u00eeroka xwe l\u00eakol\u00ean bike \u00fb rastiya xwe di pel\u00ean d\u00eerok\u00ea de bib\u00eene, ne di \u00e7av\u00ean pergala hey\u00ee de. Ji ber ku pirat\u00eeka ku pergal niha dime\u015f\u00eene ew j\u00ee vedigere beriya hezar sal\u00ean ku yekem\u00een gav\u00ean xapandin\u00ea li ser jin hatine p\u00eak an\u00een, t\u00ea. Ger em \u00eero ketine ferqa w\u00ea, div\u00ea jin ji ant\u00eeas\u00eem\u00eelasyon\u00ea xwe bipar\u00eazin. Cewher\u00ea xwe vala dernexin, vegerin rastiya xwe \u00fb li hember van pirat\u00eek \u00fb zihniyet\u00ean s\u00eestamat\u00eek t\u00eako\u015f\u00een bikin.<\/p>\n<p>Gelo di c\u00eehaneke ku ewqas t\u00ea de siyaset, pol\u00eet\u00eek, prat\u00eek \u00fb plan li ser jin t\u00ean me\u015fandin, w\u00ea dem\u00ea r\u00eaxistin\u00ean parastina maf\u00ea jin y\u00ean ku di seranser\u00ee c\u00eehan\u00ea de hatine avakirin, rola wan li ku ye \u00fb \u00e7i dikin? \u00c7ima di serdema hey\u00ee de nikarin hi\u015fmendiya jin li hember van rastiyan p\u00ea\u015f bix\u00eenin \u00fb plan\u00ean s\u00eestem\u00ea vala derx\u00eenin. Ma parastina maf\u00ea jin, ten\u00ea tesb\u00eetkirina kiriyaran \u00fb derxistina b\u00eerancoyan e? Ten\u00ea di blatform \u00fb civ\u00een\u00ean navneyew\u00ee de, ewqas jin li her\u00eam\u00ean \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbn hatine ku\u015ftin \u00fb revandin. Eqwas jin b\u00fbne qurbaniy\u00ean tund\u00fbt\u00fbjiy\u00ea \u00fb hwd..?<\/p>\n<p>Helbet ev ten\u00ea ne erka wan e, l\u00ea bel\u00ea ger ev tevger bi dest\u00ea h\u00eaz\u00ean pergal\u00ea hatibin avakirin \u00fb ev jin li ser zihniyeta wan hatibin perwerdekirin, w\u00ea dem\u00ea w\u00ea encam j\u00ee ne t\u00earker be. Di asta yekem\u00een de em \u00ea li gor hi\u015f \u00fb siyaseta van hi\u015fmendiyan tevnegerin, div\u00ea r\u00eaxistin\u00ean parastina maf\u00ean jin di asta navnetewey\u00ee de, heydar\u00ea \u015eer\u00ea Taybet be.<\/p>\n<p>Bikaran\u00eena jin di hem\u00fb aliy\u00ean jiyan\u00ea de b\u00eay\u00ee ku weke kiryarek b\u00ea d\u00eetin, s\u00fbc e. Berpirsyar\u00ea v\u00ea s\u00fbc\u00ea j\u00ee r\u00eaxistin\u00ean navnetewey\u00ee y\u00ean jin in ku b\u00eadeng in. Erka r\u00eaxistin\u00ean maf\u00ean jin, tevger\u00ean jin \u00fb feminist, ne ku li dij\u00ee bedena m\u00ear \u015fer bikin e \u00fb kiryar\u00ean li ser jin e\u015fkere bikin e, erka wan xwendina mejiy\u00ea dewlet\u00ea, jihol\u00earakirina feraseta bikaran\u00eena jin \u00fb bidaw\u00eean\u00eena van pilan\u00ean zirav e.<\/p>\n<p>Div\u00ea em viya bizanibin, tevger\u00ean parastina maf\u00ean jin di c\u00eehan\u00ea de bi gi\u015ft\u00ee rola wan qels e \u00fb bi erk\u00ean xwe y\u00ean bingeh\u00een ranabin. Li hember w\u00ea gelek r\u00eaxistin \u00fb tevger\u00ean parastina jin hene ku dizanin erk \u00fb misyona wan \u00e7i ne. Ji wan tevgeran j\u00ee; R\u00eaxistin \u00fb tevger\u00ean jin y\u00ean ku di bin siya Tevgera Azadiya Kurdistan de hatine avakirin. Feylesof\u00ea dem\u00ea R\u00eaber Abdullah Ocalan di nirxandin \u00fb diyarkirina erka jin di c\u00eehan\u00ea de, bi hezaran niv\u00ees \u00fb pirt\u00fbk raxistine ber dest\u00ean me. D\u00eeroka jin a ku hatiye l\u00eakol\u00eenkirin, ne l\u00eakol\u00eeneke ji r\u00eaz\u00ea ye, ev l\u00eakol\u00een \u00fb tesb\u00eet\u00ean d\u00eerok\u00ee ne ku ten\u00ea ji aliy\u00ea R\u00eaber Abdullah Ocalan ve hatine kirin.<\/p>\n<p>Bikaran\u00eena jin di hem\u00fb aliy\u00ean jiyan\u00ea de b\u00eay\u00ee ku weke kiryarek b\u00ea d\u00eetin, s\u00fbc e. Berpirsyar\u00ea v\u00ea s\u00fbc\u00ea j\u00ee r\u00eaxistin\u00ean navnetewey\u00ee y\u00ean jin in ku b\u00eadeng in. R\u00eaxistin \u00fb tevger\u00ean jin y\u00ean navnetewey\u00ee, da ku bi hi\u015f\u00ea zilamperest tevnegerin, div\u00ea rastiya xwe di asta yekem\u00een de nas bikin \u00fb rastiya pergal\u00ea bizanibin.<\/p>\n<p>Me xwest di v\u00ea anal\u00eeza xwe de bal\u00ea bik\u015f\u00eenin ser rast\u00ee, siyaset \u00fb plan\u00ean ku li ser jin di c\u00eehan\u00ea de t\u00eane me\u015fandin, bi taybet roll\u00eestina r\u00eaxistin \u00fb tevger\u00ean jin li hember van n\u00eaz\u00eekatiyan \u00e7i ye? Her wiha di dawiy\u00ea de me xwest em p\u00eal\u00ean ku tevger\u00ean jin t\u00ea de hatine avakirin b\u00eenin ser ziman.<\/p>\n<p><strong>Tevger\u00ean jin y\u00ean c\u00eehan\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Tevger\u00ean fem\u00een\u00eest r\u00eaze\u00e7alakiy\u00ean civak\u00ee, siyas\u00ee \u00fb abor\u00ee ne ku armanca wan wekheviya zayend\u00ee p\u00eak b\u00eenin, her wiha cudakar\u00ee \u00fb tund\u00fbt\u00fbjiya li dij\u00ee jinan di hem\u00fb waran de ji hol\u00ea rakin. Ew bi r\u00eaya \u00e7ar p\u00eal\u00ean sereke p\u00ea\u015fketiye ku bi daxwaza maf\u00ean dengdan\u00ea di sedsala 19\u2019an de dest p\u00ea kiriye \u00fb bi karan\u00eena medyaya d\u00eej\u00eetal ji bo h\u00eazkirina jin \u00fb \u015fer\u00ea li dij\u00ee tund\u00fbt\u00fbjiy\u00ea gih\u00ee\u015ftiye l\u00fbtkey\u00ea.<\/p>\n<p><strong>D\u00eerok \u00fb taybetmendiy\u00ean sereke y\u00ean tevger\u00ean fem\u00een\u00eest:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><strong> P\u00eala yekem (dawiya sedsala 18\u2019an &#8211; destp\u00eaka sedsala 20\u2019an): <\/strong>Balki\u015fand ser maf\u00ean yasay\u00ee \u00fb siyas\u00ee, bi taybet\u00ee maf\u00ea dengdan\u00ea \u00fb hemwelat\u00eeb\u00fbn\u00ea.<\/li>\n<li><strong> P\u00eala duyem (sal\u00ean 1960-1980): <\/strong>Balki\u015fand ser azadiya jinan, wekheviya li cih\u00ea kar, maf\u00ean zay\u00een\u00ea \u00fb \u015f\u00eedeta navmal\u00ee.<\/li>\n<li><strong>P\u00eala s\u00eayem (sal\u00ean 1990\u2019an):<\/strong> Tekez\u00ee li ser pirreng\u00ee, yekpar\u00e7eyiy\u00ea (yekper\u00e7eyiya zayend\u00ee bi nijad \u00fb \u00e7\u00een\u00ea re), \u00fb takekesiy\u00ea kir.<\/li>\n<li><strong>P\u00eala \u00e7arem\u00een (niha): <\/strong>Teknolojiy\u00ea \u00fb medyaya d\u00eej\u00eetal bikar t\u00eene, da ku jinan bih\u00eaz bike \u00fb li dij\u00ee tac\u00eez \u00fb \u015f\u00eedeta li ser bingeha zayend\u00ee \u015fer bike.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>C\u00fbrbec\u00fbr\u00eeya tevger \u00fb meyl\u00ean fem\u00een\u00eest \u00ean her\u00eam\u00ee: <\/strong><\/p>\n<p><strong>Fem\u00een\u00eezma l\u00eeberal: <\/strong>Bi r\u00eaya reform\u00ean qan\u00fbn\u00ee bal\u00ea diki\u015f\u00eene ser wekheviy\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Fem\u00een\u00eezma rad\u00eekal:<\/strong> Hewl dide ku tevahiya avahiya civaka baviksalar biguher\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Fem\u00een\u00eezma \u00ceslam\u00ee:<\/strong> Di sal\u00ean 1990\u2019\u00ee de derketiye hol\u00ea \u00fb armanc dike ku edalet\u00ea ji bo jinan bike, her wiha edalet \u00fb wekheviy\u00ea li ser bingeha referansek \u00ceslam\u00ee \u00fb xwendin\u00ean n\u00fbkir\u00ee y\u00ean Quran \u00fb Sunnet\u00ea bic\u00eeh b\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Fem\u00een\u00eezm li her\u00eama Ereban:<\/strong> Tevger\u00ean n\u00fb ne ku di \u00e7ar\u00e7oveya nakok\u00ee \u00fb \u015fore\u015fan de \u00e7alakiy\u00ean xwe ji bo p\u00ea\u015fxistina maf\u00ean mirovan \u00fb siyas\u00ee z\u00eade kirine.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa Di serdema hey\u00ee de ku her ti\u015ft bi r\u00eave\u00e7\u00fbn \u00fb p\u00ea\u015fketin\u00ean modern\u00eetey\u00ea re her wiha bi herik\u00eena teknolojiy\u00ea re di\u00e7e, c\u00eehan b\u00fbye cih\u00ea mij\u00fblkirin\u00ea. Ev mij\u00fblb\u00fbn \u00e7iqas t\u00earker \u00fb s\u00fbdmend e, ew li gor kes\u00ean ku bingeha jiyana xwe hilbijartine ye. Ger em bixwazin xwe di aliy\u00ean jiyan\u00ee, civak, mirov\u00ee, siyas\u00ee, gerd\u00fbn\u00ee \u00fb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":237117,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[229],"tags":[],"class_list":["post-237116","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237116","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=237116"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":237118,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237116\/revisions\/237118"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/237117"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=237116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=237116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=237116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}