{"id":236939,"date":"2026-05-17T07:59:20","date_gmt":"2026-05-17T05:59:20","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236939"},"modified":"2026-05-17T07:59:20","modified_gmt":"2026-05-17T05:59:20","slug":"parzemina-afriqaye-di-navbera-dewlemendi-u-xizaniye-de","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236939","title":{"rendered":"Parzem\u00eena Afr\u00eeqay\u00ea di navbera dewlemend\u00ee \u00fb xizaniy\u00ea de"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Afr\u00eeqa yek ji kevintir\u00een parzem\u00een\u00ean c\u00eehan\u00ea ye \u00fb bi parzem\u00eena re\u015f t\u00ea naskirin. Ew pi\u015ft\u00ee Asya duyem\u00een parzem\u00eena her\u00ee mezin e ji aliy\u00ea nif\u00fbs\u00ea ve. Afr\u00eeqa xwed\u00ee gelek \u00e7avkaniy\u00ean xwezay\u00ee \u00fb h\u00eaza mirov\u00ee ye<\/strong><strong>. L\u00ea tev\u00ee w\u00ea j\u00ee gelek welat\u00ean w\u00ea h\u00een j\u00ee bi xizan\u00ee,<\/strong><strong> k\u00eamb\u00fbna p\u00ea\u015fketin\u00ea \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee re r\u00fbbir\u00fb ne.<\/strong><\/p>\n<p>Afr\u00eeqay\u00ea yek ji kevintir\u00een \u00fb cih\u00earengtir\u00een parzem\u00een\u00ean c\u00eehan\u00ea ji h\u00eala xwezaya dewlemend, \u00e7and \u00fb \u00e7avkaniyan ve. Gelek caran wek\u00ee &#8220;Parzem\u00eena re\u015f&#8221; t\u00ea binavkirin, ew ji h\u00eala nif\u00fbsa xwe ve pi\u015ft\u00ee Asyay\u00ea parzem\u00eena duyem\u00eene. Tev\u00ee \u00e7avkaniy\u00ean w\u00ea y\u00ean xwezay\u00ee \u00fb mirov\u00ee y\u00ean berfireh, asta w\u00ea y\u00ean abor\u00ee, siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee h\u00een d\u00fbr\u00ee derfetan e ku bikaribe bibe h\u00eazeke c\u00eehan\u00ee ya bi bandor.<\/p>\n<p><strong>Cih\u00ea w\u00ea y\u00ea erdin\u00eegar\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Parzem\u00eena Afr\u00eeqay\u00ea di naveresta parzem\u00een\u00ean C\u00eehana Kevin de ye. Li bakur bi Deryaya Sp\u00ee, li rojava bi Okyan\u00fbsa Atlant\u00eek, li bakur bi Kanala Siw\u00eas\u00ea (ku w\u00ea bi Asyay\u00ea ve gir\u00eadide), li bakur-rojhilat bi Deryaya Sor \u00fb li ba\u015f\u00fbr-rojhilat \u00fb rojhilat bi Okyan\u00fbsa Hind\u00ee ve t\u00ea s\u00eenorkirin.<\/p>\n<p>Ew duyem\u00een parzem\u00eena her\u00ee mezin a c\u00eehan\u00ea ye, r\u00fbbera w\u00ea z\u00eadetir\u00ea 30 milyon k\u00eelometre \u00e7argo\u015fey\u00ee derbas dike. Xwed\u00ee 54 welat\u00ean taybetmendiy\u00ean hevparin, l\u00ea ew ji h\u00eala r\u00fbber, nif\u00fbs \u00fb \u00e7avkaniy\u00ean abor\u00ee ve ji hev cuda ne.<\/p>\n<p>Cezay\u00eer mezintr\u00een welat\u00ean parzem\u00een\u00ea ye bi r\u00fbbera 2 milyon \u00fb 381 hezar \u00fb 741 k\u00eelometre \u00e7argo\u015fey\u00ee, pi\u015ftre j\u00ee bi r\u00fbbera 1 milyon \u00fb 865 hezar \u00fb 813 k\u00eelometre \u00e7argo\u015fey\u00ee S\u00fbdan t\u00ea.<\/p>\n<p>Avhewaya parzem\u00een\u00ea di navbera avheway\u00ean \u00a0trop\u00eekal \u00fb j\u00earqutb\u00ee dihew\u00eene, herwiha ew di navbera her\u00eam\u00ean hi\u015fkesal\u00ee li bakur \u00fb de\u015ft\u00ean Savanay\u00ea y\u00ean ku barana z\u00eade li be\u015f\u00ean nav\u00een \u00fb ba\u015f\u00fbr dibare, de ye. Di heman dem\u00ea de de\u015ft\u00ean berfireh li dever\u00ean n\u00eaz\u00eek\u00ee peravan hene. C\u00fbdahiya di erdn\u00eegariy\u00ea de di c\u00fbrbec\u00fbra \u015f\u00eenatiyan, dewlemdiya sewalkar\u00ee \u00fb ajal\u00ean kov\u00ee de, diyar dibe.<\/p>\n<p><strong>D\u00eeroka parzem\u00eena Afr\u00eeqay\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Gelek \u015f\u00eerovekirin\u00ean li ser nav\u00ea parzem\u00een\u00ea hene \u00fb ji hev cuda ne. Hin kes dib\u00eajin ku esl\u00ea w\u00ea ji Fen\u00eeq\u00ee ye, ji Afar e, ku t\u00ea wateya toz\u00ea (Xubar). Y\u00ean din j\u00ee dib\u00eajin ku esl\u00ea w\u00ea ji Amaz\u00eex\u00ee ye, ji \u00cefr\u00ee, \u00cefran \u00fb Af\u00ear e, ku t\u00ea wateya \u015fikeft\u00ea (Kehif). \u015e\u00eerovekirinek s\u00eayem\u00een destn\u00ee\u015fan dike ku nav\u00ea w\u00ea ji \u00cefr\u00eeq\u00ees, yek ji pad\u00ee\u015fah\u00ean kevnar \u00ean Yemen\u00ea y\u00ean \u201cTebab\u00eea\u201d, hatiye girtin.<\/p>\n<p>Gelek l\u00eakol\u00eener\u00ean anthropology, parzem\u00eena Afr\u00eeqay\u00ea wek\u00ee yek ji kevintir\u00een her\u00eam\u00ean ni\u015ftecihb\u00fbn\u00ea y\u00ean li ser erd\u00ea dib\u00eenin, di n\u00eev\u00ea sedsala 20\u2019an de, kolandin \u00fb del\u00eel\u00ean heb\u00fbna mirovan li ser v\u00ea parzem\u00een\u00ea ku d\u00eeroka wan vedigere deh hezaran salan hatin ke\u015fifkirin. Gelek \u015faristaniy\u00ean c\u00fbda li wir hatin avakirin, bi taybet\u00ee y\u00ean Romay\u00ea \u00fb Yewnan\u00ee.<\/p>\n<p>Di dawiya sedsala 19\u2019an ji aliy\u00ean Ewropay\u00ea ve hat dagirkrin \u00fb piraniya welat\u00ean w\u00ea &#8220;kolon\u00eeze kirin&#8221;. Piraniya dewlemend\u00ee \u00fb xez\u00eeney\u00ean w\u00ea talan kirin, w\u00earan\u00ee \u00fb hilwi\u015fandin hat kirin \u00fb gelek ji xelk\u00ea w\u00ea wek koleyan birin, da ku b\u00ean kir\u00een \u00fb firotin herwiha ew wek\u00ee kel\u00fbpelan di r\u00eaya Okyan\u00fbsa Atlant\u00eek re birin &#8220;C\u00eehana N\u00fb&#8221; li Amer\u00eekay\u00ea.<\/p>\n<p>Pa\u015f\u00ea Ewropiyan ew di nav xwe de parve kirin, Fransa, Spanya \u00fb \u00cetalyay\u00ea Bakur\u00ea Afr\u00eekay\u00ea kontrol kirin, di heman dem\u00ea de Br\u00eetanyay\u00ea kontrola xwe li ser her\u00eama ba\u015f\u00fbr\u00ea Afr\u00eeqay\u00ea xurt kir.<\/p>\n<p>Parzem\u00eena Afr\u00eeaqay\u00ea pi\u015ft\u00ee n\u00eev\u00ea sedsala 20\u2019an ji n\u00fb ve dest bi xilasb\u00fbna ji kolonyal\u00eest kir, l\u00ea hin welat\u00ean w\u00ea ketin nav pev\u00e7\u00fbn\u00ean her\u00eam\u00ee an etn\u00eek\u00ee, ji kolonyal\u00eezm\u00ea derbas\u00ee pergal \u00fb r\u00eaj\u00eem\u00ean le\u015fker\u00ee b\u00fbn. Parzem\u00een\u00ea di navbera destp\u00eaka sal\u00ean 1960\u2019\u00ee \u00fb dawiya sal\u00ean 1980\u2019\u00ea de, z\u00eadetir\u00ee 70 darbeyan d\u00eet herwiha 13 serok\u00ean w\u00ea hatin ku\u015ftin.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku welat\u00ean parzem\u00een\u00ea serxweb\u00fbna xwe ji kolonyal\u00eezm\u00ea bi dest xistin, ji ber hilwi\u015fandin\u00ea ew ne\u00e7ar man ku bi r\u00eaya peyman\u00ean ku \u00e7aren\u00fbsa wan kontrol dikirin, xwe ji n\u00fb ve bi kolonyal\u00eest\u00ean xwe ve gir\u00eabidin.<\/p>\n<p><strong>Hejmara nif\u00fbs\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee daney\u00ean Worldometer \u00ean li ser bingeha texm\u00een\u00ean Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee, nif\u00fbsa Afr\u00eeqay\u00ea di 12\u2019\u00ea Gulana 2026\u2019an de giha\u015ftiye n\u00eaz\u00eek\u00ee 1.58 milyar\u00ee.<\/p>\n<p>Pispor texm\u00een dikin ku nif\u00fbsa parzem\u00een\u00ea d\u00ea heta sala 2050\u2019\u00ee bigih\u00eaje 2 milyar \u00fb n\u00eev. Niha nif\u00fbsa Afr\u00eeqay\u00ea ji sed\u00ee 19,9 nif\u00fbsa gi\u015ft\u00ee ya c\u00eehan\u00ea p\u00eak t\u00eene.<\/p>\n<p>T\u00ea pay\u00een ku nif\u00fbsa c\u00eehan\u00ea di sala 2050\u2019\u00ee de bigih\u00eeje (9,664) milyar\u00ee, ev j\u00ee li gor\u00ee nif\u00fbsa c\u00eehan\u00ea ya 8,231 milyar\u00ee a di sala 2025\u2019an de, 1,432 milyar kes z\u00eadetir e.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee belavb\u00fbna nif\u00fbsa c\u00eehan\u00ea di sala 2050\u2019\u00ee de li gor\u00ee parzem\u00eenan, t\u00ea pay\u00een ku Afr\u00eeqa ji sed\u00ee 25,5 ji nif\u00fbsa c\u00eehan\u00ea tems\u00eel bike.<\/p>\n<p>Ni\u015ftecih\u00ean parzem\u00een\u00ea ji etn\u00eekey\u00ean cuda ne, ku piraniya wan ji sed\u00ee 70\u2019\u00ea y\u00ean \u00e7erm re\u015fin \u00fb Maxoliy\u00ea ku li koma girav\u00ean ba\u015f\u00fbr\u00ea rojhilat\u00ea parzem\u00een\u00ea kom b\u00fbye. Qefqas\u00ee li Bakur\u00ea Afr\u00eeqay\u00ea di nav Ereb \u00fb Amaz\u00eexiyan de \u00fb li Qilo\u00e7\u00ea Afr\u00eeqay\u00ea kom b\u00fbye herwiha Eqzam ku ni\u015ftecih\u00ean resen \u00ean ba\u015f\u00fbr\u00ea Afr\u00eekay\u00ea ne.<\/p>\n<p><strong>Ziman <\/strong><\/p>\n<p>Hin l\u00eakol\u00een n\u00ee\u015fan didin ku ni\u015ftecih\u00ean Afr\u00eeqay\u00ea z\u00eadetir\u00ee du hezar ziman\u00ean xwecih\u00ee an her\u00eam\u00ee diaxivin, ku hem\u00fb di bin \u015fe\u015f malbat\u00ean bingeh\u00een \u00ean ziman de ne, di nav wan de ziman\u00ean Afro-Asyay\u00ee (Hamito-Sam\u00ee) hene, ku li Rojhilata Nav\u00een, Bakur\u00ea Afr\u00eekay\u00ea, Qilo\u00e7\u00ea Afr\u00eekay\u00ea \u00fb hin dever\u00ean her\u00eama Perav\u00ea belav in.<\/p>\n<p>Ziman\u00ea Zinc\u00ee li rojava, ba\u015f\u00fbr \u00fb naveresta Afr\u00eeqay\u00ea t\u00ea axaftin, di heman dem\u00ea de ziman\u00ea S\u00fbdan\u00ee ji h\u00eala afr\u00eeqiy\u00ea li her\u00eama N\u00eela Jor\u00een ve t\u00ea axaftin. Ziman\u00ea Polonez \u00ea Malayo ji h\u00eala gel\u00ean Maxol\u00ee ve t\u00ea axaftin. Ziman\u00ea Tuy\u00ee San j\u00ee ji h\u00eala Eqzaman ve t\u00ea axaftin. Wek\u00ee din hin ziman\u00ean ku bi r\u00eaya bazirganiy\u00ea p\u00ea\u015f ketine, wek\u00ea ziman\u00ea Perav\u00ee li rojhilat\u00ea Afr\u00eeqay\u00ea \u00fb H\u00fbsa li rojavay\u00ea Afr\u00eeqay\u00ea. Ereb\u00ee li z\u00eadetir\u00ee 12 welat\u00ean Afr\u00eek\u00ee zimanek\u00ee ferm\u00ee ye.<\/p>\n<p>Gel\u00ea Afr\u00eeqay\u00ea bi piran\u00ee Xiristiyan e ji sed\u00ee 45, pi\u015ftre \u00ceslam ji sed\u00ee 40 \u00fb bi dehan ol\u00ean Wsen\u00ee \u00fb e\u015f\u00eer\u00ee y\u00ean her\u00eam\u00ee t\u00ean.<\/p>\n<p><strong>Abor\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Parzem\u00eena Afr\u00eeqay\u00ea xwed\u00ee be\u015fek mezin ji hilber\u00eena c\u00eehan\u00ee ya hin madey\u00ean xav \u00ean mineral (Meden) \u00fb \u00e7andiniy\u00ea ye,\u00a0 aboriya w\u00ea li ser \u00e7andin\u00ee, bazirgan\u00ee, p\u00ee\u015fesaz\u00ee, ge\u015ftiyariy\u00ea \u00fb \u00e7avkaniy\u00ean mirov\u00ee y\u00ean mezin e, l\u00ea ew ji ber nekar\u00eena w\u00ea ya ba\u015f bikaran\u00eena \u00e7avkaniy\u00ean xwe, bi piran\u00ee lawaz e. Di heman dem\u00ea de be\u015fek mezin ji nif\u00fbsa w\u00ea ji nif\u00fbsa her parzem\u00eenek din z\u00eadetir ji xizaniy\u00ea diki\u015f\u00eene, gelek welat\u00ean w\u00ea ne\u00e7ar mane ku madey\u00ean xav an kel\u00fbpel\u00ean sereke ji bo bidestxistina perey\u00ea biyan\u00ee hinarde bikin.<\/p>\n<p>Afr\u00eeka xez\u00eeneyeke rast\u00een a dewlemendiya c\u00eehan\u00ea ye. Ji sed\u00ee 30 \u00e7avkaniy\u00ean maden\u00ee y\u00ean c\u00eehan\u00ea l\u00ea heye, di nav de h\u00eedrokarbon, meden \u00fb kevir\u00ean nirx buha, krom, boks\u00eet, kobalt, urany\u00fbm, l\u00eety\u00fbm, manganez, komir \u00fb h\u00eaman\u00ean \u00a0erd\u00ea y\u00ean b\u00eahempa. Ev hem\u00fb di nav r\u00fbbereke gi\u015ft\u00ee ya bi qas\u00ee 30,37 milyon k\u00eelometre\u00e7argo\u015fey\u00ee de ne (n\u00eaz\u00eek\u00ee du qat ji R\u00fbsyay\u00ea mezintir \u00fb di avhewayeke germtir de), ku bi saya cih\u00ea w\u00ea y\u00ea erdn\u00eegar\u00ee, xwed\u00ee erdeke berhemdar e kare xwarina hem\u00fb gel\u00ea Afr\u00eeqiya peyda dike. Wek\u00ee din Afr\u00eeqay\u00ea kare bigh\u00eaje r\u00eay\u00ean veguhastin\u00ea y\u00ean c\u00eehan\u00ee y\u00ean rasterast, nemaze y\u00ean okyanosyan.<\/p>\n<p>Afr\u00eeqay\u00ea kakao, qurenful, dendik\u00ean xurm\u00ea, fas\u00fbliy\u00ean van\u00eelya \u00fb kasava, herwiha moz, qehwe, f\u00eesteq, pemb\u00fb, last\u00eek, \u015fekir \u00fb \u00e7ay\u00ea di heman dem\u00ea de ajala \u00fb masiyan hinardedike.<\/p>\n<p>N\u00eejer welat\u00ea her\u00ee mezin ji h\u00eala hejmara \u015f\u00eaniyan e di heman dem\u00ea de hilbir\u00eener\u00ea sereke y\u00ea petrola Afr\u00eeq\u00ee \u00fb aboriya her\u00ee mezin a parzem\u00een\u00ea ye, bi r\u00eajeyek her\u00eam\u00ee ku di sala 2013\u2019an giha\u015ft 510 milyar dolar\u00ee. L\u00eabel\u00ea, ev yek di asta jiyana piraniya gel\u00ea N\u00eejeryay\u00ea n\u00ee\u015fan neda, hem j\u00ee ne di binesaziya wel\u00eat de xuya b\u00fbye.<\/p>\n<p><strong>Ge\u015ftiyar\u00ee <\/strong><\/p>\n<p>Tev\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean parzem\u00een\u00ea, l\u00ea ew ji ber \u00e7avkaniy\u00ean xwezay\u00ee y\u00ean balk\u00ea\u015f \u00fb xwe\u015f, di nav de park, daristan \u00fb \u00e7iya yek ji cih\u00ean ge\u015ftiyariy\u00ea y\u00ean gir\u00eeng do c\u00eehan\u00ea de dim\u00eene. Di nava dever\u00ean ge\u015ftiyariy\u00ea y\u00ean her\u00ee navdar li parzem\u00een\u00ea Perestgeha Maasai Mara li Kenyay\u00ea, \u015eelal\u00ean Victoria li Zimbaboy\u00ea \u00fb Zambiyay\u00ea, \u00cehramat\u00ea Misr\u00ea \u00fb bajar\u00ea Dj\u00een\u00ee li Maliy\u00ea hene.<\/p>\n<p><strong>Bir\u00e7\u00eeb\u00fbn \u00fb nexwe\u015f\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Gelek welat\u00ean Afr\u00eeqay\u00ea ji ber bir\u00e7\u00eeb\u00fbn, germb\u00fbna gerd\u00fbn\u00ee, pev\u00e7\u00fbn\u00ean ji bo desthilatdariy\u00ea \u00fb \u015fer\u00ean navxwey\u00ee ji gelek \u00ea\u015f ki\u015fandin. Somaliy\u00ea, Esiyobiyay\u00ea \u00fb welat\u00ean Perav\u00ea di sal\u00ean 1780\u2019an de bir\u00e7\u00eeb\u00fbna her\u00ee dijwar jiyan kirin. Di sala 1738\u2019an de, n\u00eev\u00ea gel\u00ea Mal\u00ee ku bi nav\u00ea (Timbuktu) dihat nas\u00een, jiyana xwe ji dest dan. Herwiha Misir di navbera sal\u00ean 1687 \u00fb 1731\u2019an de \u015fe\u015f caran bir\u00e7\u00eeb\u00fbn d\u00eet.<\/p>\n<p>S\u00fbdan j\u00ee, di destp\u00eaka sedsala 9\u2019an de para xwe ya bir\u00e7\u00eeb\u00fbn d\u00eet, ku ev yek ji sedem\u00ean hilwe\u015fandina rej\u00eema Serok\u00ea w\u00ea Cafer N\u00eemeyr\u00ee li Xart\u00fbm\u00ea b\u00fb.<\/p>\n<p>Her\u00eama Perava a Afr\u00eeqay\u00ea di sala 2010\u2019an de, bi taybet\u00ee li N\u00eejer \u00fb Afr\u00eeqaya Rojava, ji ber ziwab\u00fbn \u00fb k\u00eamb\u00fbna xwarin\u00ea, yek ji xirabtir\u00een bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ean li parzem\u00een\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb ma. Di T\u00eermeha 2011\u2019an de, li Qilo\u00e7\u00ea Afr\u00eeqay\u00ea bi hezaran kesan li Somaliy\u00ea \u00fb welat\u00ean c\u00eeran ji ber ziwab\u00fbneke giran jiyana xwe ji dest dan.<\/p>\n<p>Di nav nexwe\u015fiy\u00ean her\u00ee xeterna \u00ean ku bandor\u00ea li parzem\u00een\u00ea dikin de nexwe\u015fiya \u00cediz herwiha kolera (nexwe\u015fiyeke bakter\u00ee ya ku bandor\u00ea li pergala helandin\u00ea dike) di heman dem\u00ea de Malarya \u00fb Ebola hene.<\/p>\n<p><strong>Yek\u00eetiya Afr\u00eeqay\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>Yek\u00eetiya Afr\u00eeqay\u00ea di 9\u2019\u00ea T\u00eermeha 2002\u2019an de, wek\u00ee alternat\u00eefek ji bo R\u00eaxistina Yek\u00eetiya Afr\u00eekay\u00ea, bi \u00eelhama tecr\u00fbbeya Yek\u00eetiya Ewropay\u00ea \u00fb bi armanca yekkirina ner\u00een\u00ean siyas\u00ee \u00fb abor\u00ee y\u00ean welat\u00ean parzem\u00een\u00ea \u00fb h\u00easankirina entegrasyon\u00ea di navbera wan de, hate damezrandin, l\u00ea gelek caran di \u00e7areserkirina pirsgir\u00eak \u00fb kr\u00eez\u00ean siyas\u00ee \u00fb abor\u00ee y\u00ean di navbera welat\u00ean Yek\u00eetiy\u00ea de t\u00eak \u00e7\u00fbye.<\/p>\n<p>Meclisa Gi\u015ft\u00ee ya Yek\u00eetiy\u00ea, ku ji serok\u00ean dewlet\u00ean endam an n\u00fbner\u00ean hik\u00fbmet\u00ean wan p\u00eak t\u00ea, ku desteya her\u00ee bilind a biryardan\u00ea ye herwiha perspekt\u00eef \u00fb helwest\u00ean w\u00ea diyar dike, pi\u015ft\u00ee w\u00ea j\u00ee ji h\u00eala gir\u00eengiy\u00ea Parlamentoya Afr\u00eeqay\u00ea t\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Afr\u00eeqa di sala 2026\u2019an de<\/strong><\/p>\n<p>Peymangeha Alman\u00ee ya L\u00eakol\u00een\u00ean C\u00eehan\u00ee \u00fb Her\u00eam\u00ee (GIGA), ya gir\u00eaday\u00ee Peymangeha Leibniz a li Hamburg\u00ea ye, raporek li ser \u00e7awaniya ketina Afr\u00eeqa ji bo sala 2026\u2019an we\u015fand. Rapor ji h\u00eala Tevin Tafese \u00fb Profesor Christian Soest, serok\u00ea of\u00eesa Policy Exchange \u00fb Berl\u00een\u00ea li GIGA-y\u00ea ve hatiye amadekirin.<\/p>\n<p>Rapora ji Peymangeha Alman\u00ee ya L\u00eakol\u00een\u00ean C\u00eehan\u00ee \u00fb Her\u00eam\u00ee GIGA n\u00ee\u015fan dide ku parzem\u00eena Afr\u00eeqay\u00ea di nav z\u00eadeb\u00fbna pirsgir\u00eak\u00ean siyas\u00ee, ewleh\u00ee \u00fb abor\u00ee de dikeve sala 2026\u2019an, di \u00e7ar\u00e7oveya berdewamiya rej\u00eem\u00ean demdir\u00eaj, z\u00eadeb\u00fbna xwep\u00ea\u015fandan\u00ean gel, kr\u00eez\u00ean daray\u00ee \u00fb pev\u00e7\u00fbn\u00ean \u00e7ekdar\u00ee.<\/p>\n<p>Di rapor\u00ea de hat destn\u00ee\u015fan kirin ku \u00e7end serok\u00ean Afr\u00eeqay\u00ea hewl didin ku bi r\u00eaya hilbijartin\u00ean ku bi baldar\u00ee t\u00eane \u015fopandin, di desthilatdariy\u00ea de bim\u00eenin, wek\u00ee ku li Uganda, C\u00eeb\u00fbt\u00ee \u00fb Komara Demokrat\u00eek a Kongoy\u00ea t\u00ea d\u00eetin. Di heman dem\u00ea de, xeterey\u00ean darbeyan \u00fb aloziy\u00ean siyas\u00ee ji ber r\u00eaveberiya qels, r\u00eajey\u00ean bilind \u00ean xizaniy\u00ea \u00fb newekheviy\u00ea z\u00eade dibin.<\/p>\n<p>Li eniya ewlehiy\u00ea, serhildan\u00ean \u00e7ekdar\u00ee berdewam dikin ku ji her\u00eama Perav\u00ea w\u00eadetir berfireh bibin, ligel z\u00eadeb\u00fbna pev\u00e7\u00fbn\u00ean cudaxwaz \u00fb zext\u00ean avheway\u00ea ku b\u00ea\u00eest\u00eeqrariya li seranser\u00ea parzem\u00een\u00ea z\u00eade dikin.<\/p>\n<p>Ji h\u00eala abor\u00ee ve, welat\u00ean Afr\u00eeqay\u00ea bi kr\u00eezek deynan a aloz \u00fb zehmetiy\u00ean di ref\u00eenansekirin\u00ea de, digel k\u00eamb\u00fbna nirx\u00ean dirav\u00ee \u00fb z\u00eadeb\u00fbna zext\u00ean daray\u00ee re r\u00fb bi r\u00fb ne. \u00c7end welat j\u00ee hewl didin ku ji meden\u00ean stratej\u00eek \u00fb hi\u015f\u00ea \u00e7\u00eakir\u00ee AI s\u00fbd\u00ea bigrin, tev\u00ee binesaziya qels \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean teknoloj\u00eek<\/p>\n<p>Herwiha di raor\u00ea de behsa guhertin\u00ean jeopol\u00eet\u00eek \u00ean li Afr\u00eeqay\u00ea kir \u00fb diyar kir ku k\u00eamb\u00fbna bandora Fransay\u00ea \u00fb t\u00eakiliy\u00ean aloz bi Rojava re der\u00ee ji bo hevkariy\u00ean berfireh bi \u00c7\u00een, R\u00fbsya \u00fb welat\u00ean Kendav\u00ea re vedike, di demek\u00ea de ku welat\u00ean Afr\u00eeq\u00ee hewl didin di navbera h\u00eaz\u00ean navnetewey\u00ee y\u00ean c\u00fbrbec\u00fbr hevsengiy\u00ea bidest bixe.<\/p>\n<p>Rapor\u00ea tekez kir ku p\u00ea\u015feroja aramiya li Afr\u00eeqay\u00ea bi ba\u015ftirkirina r\u00eaveberiya hilbijartin\u00ea, xurtkirina r\u00eaveberiy\u00ea, \u00e7areserkirina kr\u00eez\u00ean deynan \u00fb avakirina helwestek yekgirt\u00ee ya Afr\u00eeq\u00ee li ser pirsgir\u00eak\u00ean teknolojiy\u00ea \u00fb reform\u00ean navnetewey\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee ye.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Afr\u00eeqa yek ji kevintir\u00een parzem\u00een\u00ean c\u00eehan\u00ea ye \u00fb bi parzem\u00eena re\u015f t\u00ea naskirin. Ew pi\u015ft\u00ee Asya duyem\u00een parzem\u00eena her\u00ee mezin e ji aliy\u00ea nif\u00fbs\u00ea ve. Afr\u00eeqa xwed\u00ee gelek \u00e7avkaniy\u00ean xwezay\u00ee \u00fb h\u00eaza mirov\u00ee ye. L\u00ea tev\u00ee w\u00ea j\u00ee gelek welat\u00ean w\u00ea h\u00een j\u00ee bi xizan\u00ee, k\u00eamb\u00fbna p\u00ea\u015fketin\u00ea \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee re r\u00fbbir\u00fb ne. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236940,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[233],"tags":[],"class_list":["post-236939","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cihan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236939","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236939"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236939\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236941,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236939\/revisions\/236941"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}