{"id":236919,"date":"2026-05-17T07:52:32","date_gmt":"2026-05-17T05:52:32","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236919"},"modified":"2026-05-17T07:52:32","modified_gmt":"2026-05-17T05:52:32","slug":"rizina-meji-dema-ku-ekran-dibin-barek-li-ser-his","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236919","title":{"rendered":"Riz\u00eena m\u00eaj\u00ee\u2026 Dema ku ekran dibin barek li ser hi\u015f"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa<\/strong><\/p>\n<p><strong>Di sal\u00ean daw\u00ee de, c\u00eehan di qadeke d\u00eej\u00eetal a vekir\u00ee de dij\u00ee ku qet dev ji hilberandina naveroka bilez, kurt \u00fb vala bernade. Bi belavb\u00fbna girsey\u00ee ya telefon\u00ean p\u00ea\u015fket\u00ee \u00fb platform\u00ean medya civak\u00ee re, t\u00eageheke n\u00fb derketiye hol\u00ea ku hem nakok e \u00fb hem j\u00ee fikaran \u00e7\u00eadike; Ew j\u00ee \u2018Riz\u00eena M\u00eaj<\/strong><strong>\u00ee- Brain Rot<\/strong><strong>\u2019 e.<\/strong><\/p>\n<p>Her \u00e7end\u00ee ev t\u00eageh te\u015fx\u00eeseke ferm\u00ee ya bij\u00ee\u015fk\u00ee nebe j\u00ee, ew bi berfireh\u00ee ji bo danas\u00eena rew\u015fek westandina der\u00fbn\u00ee, b\u00eahi\u015fb\u00fbn \u00fb k\u00eamb\u00fbna konsantrasyon\u00ea (terk\u00eez) ku ji ber bikaran\u00eena z\u00eade ya naveroka d\u00eej\u00eetal a bilez, nemaze v\u00eedyoy\u00ean kurt \u00fb niv\u00ees\u00ean dubarekir\u00ee y\u00ean ku rojane di jiyana mirovan de dagir dikin, \u00e7\u00eadibe, t\u00ea bikar an\u00een.<\/p>\n<p>Medya civak\u00ee \u00ead\u00ee ne ten\u00ea am\u00fbrek ji bo ragihandin\u00ea ye; ew b\u00fbye be\u015fek gir\u00eeng ji jiyana rojane ya bi m\u00eelyonan kesan li \u00e7araliy\u00ea c\u00eehan\u00ea. Bi saya bernamey\u00ean m\u00eena TikTok, Instagram \u00fb YouTube, bikarh\u00eaner niha demjim\u00ear\u00ean dir\u00eaj tema\u015fekirina naveroka bilez \u00fb domdar derbas dikin.<\/p>\n<p>Pispor\u00ean ps\u00eekoloj\u00ee \u00fb tevger\u00ean d\u00eej\u00eetal destn\u00ee\u015fan dikin ku ev cure naverok bi ki\u015fandina bal\u00ea ji bo dem\u00ean pir kurt ve gir\u00eaday\u00ee ye ku dibe sedem ku m\u00eaj\u00ee bi leza \u00fb tevgera domdar re rabe. Her wiha pi\u015ftre zehmet\u00ee dib\u00eene ku li ser kar\u00ean dir\u00eaj \u00ean wek\u00ee perwerde, xwendin, an j\u00ee fikrandina kur, bisekine.<\/p>\n<p><strong>Riz\u00eena Mej\u00ee \u00e7awa dest p\u00ea dike? <\/strong><\/p>\n<p>Ew pir caran bi awayek\u00ee sade dest p\u00ea dike; \u00e7end deqe geroka li ser telefon\u00ea dikare bibe demjim\u00ear\u00ean dir\u00eaj \u00ean tema\u015fekirina b\u00eanavber. Bi dem\u00ea re, hi\u015f f\u00ear\u00ee wergirtina bilez \u00ean \u015fah\u00ee \u00fb agahdariy\u00ea dibe, b\u00eay\u00ee ku dem ji bo hizirkirin an anal\u00eezkirin\u00ea bide.<\/p>\n<p>Pispor bawer dikin ku mejiy\u00ea mirov ji bo mij\u00fblb\u00fbna bi v\u00ea m\u00eeqdara mezin a te\u015fw\u00eeq\u00ean d\u00eetbar\u00ee \u00fb bih\u00eestin\u00ea y\u00ean bilez \u00ean rojane nehatiye d\u00eezaynkirin ku ev j\u00ee dibe sedema rew\u015fek t\u00earb\u00fbna der\u00fbn\u00ee \u00fb westandina der\u00fbn\u00ee. Pirb\u00fbna agahdariyan \u00fb guheztina bilez di navbera bernameyan de j\u00ee dibe sedema k\u00eamkirina \u015fiyana balki\u015fandin \u00fb konsantrekirin\u00ea ji bo dem\u00ean dir\u00eaj.<\/p>\n<p><strong>Bandor\u00ean ps\u00eekoloj\u00eek \u00fb tevger\u00ee y\u00ean z\u00eadeb\u00fby\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Bandor\u00ean &#8220;riz\u00eena m\u00eaj\u00ee&#8221; ne ten\u00ea bi balki\u015fandin\u00ea ve s\u00eenordar in; ew digih\u00eejin gelek aliy\u00ean ps\u00eekoloj\u00eek \u00fb tevger\u00ee. Gelek kes niha ji bil\u00ee hewesa domdar a kontrolkirina telefon\u00ean xwe, ji balki\u015fandina k\u00eam, jib\u00eerkirin \u00fb b\u00eazariya bilez, diki\u015f\u00eenin.<\/p>\n<p>Gir\u00eadana berdewam bi naveroka kurt re, bi taybet\u00ee di nav ciwan \u00fb zarokan de, b\u00fbye sedema k\u00eamb\u00fbna eleqeya ji bo xwendin \u00fb \u00e7alakiy\u00ean rew\u015fenb\u00eer\u00ee. Mixabin ji bo gelek kesan, \u015fiyana r\u00fbni\u015ftina b\u00eadeng b\u00eay\u00ee karan\u00eena telefon\u00ea dijwar b\u00fbye.<\/p>\n<p>Pispor hi\u015fyar dikin ku bikaran\u00eena z\u00eade ya medyaya civak\u00ee dibe ku bi z\u00eadeb\u00fbna asta fikar, stres \u00fb t\u00eak\u00e7\u00fbn\u00ean xew\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee be, bi taybet dema ku karan\u00eena telefon\u00ea heta derengiya \u015fev\u00ea dir\u00eaj dibe.<\/p>\n<p><strong>Zarok \u00fb ciwan faktora her\u00ee bandordar e<\/strong><\/p>\n<p>Zarok \u00fb ciwan ji ber p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna domdar a m\u00eajiy\u00ean wan di v\u00ee temen\u00ee de, her\u00ee z\u00eade ji bandor\u00ean v\u00ea tevgera d\u00eej\u00eetal re xeternak in. Bikaran\u00eena z\u00eade ya ekran\u00ea dikare bandorek ney\u00een\u00ee li ser balki\u015fandin, performansa perwerd\u00ea \u00fb \u015fiyana t\u00eakiliya civak\u00ee bike.<\/p>\n<p>Perwerdekar destn\u00ee\u015fan dikin ku hin zarok ji ber encama bi naverok\u00ean bilez \u00fb her tim diguherin re r\u00fb bi r\u00fb ne, di \u015fopandina dersan an xwendina niv\u00ees\u00ean dir\u00eaj de zehmetiyan diki\u015f\u00eenin. \u00c7alakiy\u00ean kevne\u015fop\u00ee y\u00ean wek\u00ee l\u00eestika kom\u00ee, xwendin \u00fb x\u00eazkirin\u00ea j\u00ee k\u00eam b\u00fbne, \u00fb li \u015f\u00fbna wan demjim\u00ear\u00ean dir\u00eaj li ber ekranan derbas b\u00fbne.<\/p>\n<p><strong>Ma ew nexwe\u015fiyeke rast\u00ee ye<\/strong><strong>?<\/strong><\/p>\n<p>Her \u00e7iqas t\u00eag\u00eena &#8220;riz\u00eeb\u00fbna m\u00eaj\u00ee&#8221; bi berfireh\u00ee were bikaran\u00een j\u00ee, ew wek\u00ee nexwe\u015fiyeke bij\u00ee\u015fk\u00ee ya ferm\u00ee nay\u00ea hesibandin, l\u00ea wek\u00ee \u00eefadeyeke metafor\u00eek (mecaz\u00ee) t\u00ea bikaran\u00een ku rew\u015feke westandina der\u00fbn\u00ee \u00fb bandor\u00ean ney\u00een\u00ee y\u00ean ji ber bikaran\u00eena z\u00eade ya naveroka d\u00eej\u00eetal \u00e7\u00eadibin, vedib\u00eaje.<\/p>\n<p>L\u00ea pispor pi\u015ftrast dikin ku bandor\u00ean ji v\u00ea yek\u00ea derdikevin rast in \u00fb dibe ku bandor\u00ea li tenduristiya der\u00fbn\u00ee, hilber\u00een \u00fb \u015f\u00eawaza jiyan\u00ea bikin, bi\u00a0 taybet heke ku kesek demjim\u00ear\u00ean dir\u00eaj b\u00eay\u00ee hevsengiy\u00ea am\u00fbr\u00ean elektron\u00eek\u00ee bikar b\u00eene.<\/p>\n<p><strong>\u00c7awa dikare ev diyarde were \u00e7areserkirin<\/strong><strong>?<\/strong><\/p>\n<p>Pispor\u00ean tenduristiya der\u00fbn\u00ee bawer dikin ku \u00e7areser\u00ee ne di terikandina tevah\u00ee ya teknolojiy\u00ea de ye, l\u00ea di bidestxistina hevsengiyek saxlem di karan\u00eena w\u00ea de ye. Li gor w\u00ea di nav gav\u00ean her\u00ee p\u00ea\u015fniyarkir\u00ee de ev hene:<\/p>\n<p>Bikaran\u00eena rojane ya telefona xwe k\u00eam bike, dem\u00ean taybet ji bo medyaya civak\u00ee destn\u00ee\u015fan bike, spor \u00fb \u00e7alakiy\u00ean li derve bike, pirt\u00fbk\u00ean xwe bixw\u00eene an j\u00ee hobiy\u00ean ku hewcey\u00ea balki\u015fandin\u00ea ne bi\u015fop\u00eene, b\u00eay\u00ee ekran\u00ea t\u00eara xwe raz\u00ean, agahiy\u00ean nehewce vemir\u00eene, her roj ji bo b\u00eahnvedan \u00fb rihetiya der\u00fbn\u00ee d\u00fbr\u00ee \u00eenternet\u00ea dem veqet\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Di navbera s\u00fbd \u00fb nexwe\u015fiya p\u00eavegir\u00eadan\u00ea de<\/strong><\/p>\n<p>Nay\u00ea \u00eenkarkirin ku teknoloj\u00ee \u00fb medyaya civak\u00ee ji bo mirovahiy\u00ea feydey\u00ean mezin peyda kirine, ji h\u00easankirina ragihandin\u00ea bigire heya belavkirina zan\u00een\u00ea \u00fb gih\u00ee\u015ftina bilez a agahdariy\u00ea, l\u00ea karan\u00eena z\u00eade \u00fb b\u00ea r\u00eak\u00fbp\u00eak dibe ku van am\u00fbran veguher\u00eene barek\u00ee der\u00fbn\u00ee \u00fb ps\u00eekoloj\u00eek.<\/p>\n<p>Di serdemek\u00ea de ku ekran her k\u00ealiy\u00ea bi mirovan re ne, pirsgir\u00eaka rast\u00een ew e ku meriv \u00e7awa teknolojiy\u00ea bi hi\u015fmend\u00ee bikar b\u00eene, b\u00eay\u00ee ku ew bibe am\u00fbrek ku bala mirovan diki\u015f\u00eene \u00fb \u015fiyana fikir\u00een \u00fb konsantrekirin\u00ea lawaz dike.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea, &#8220;riz\u00eena m\u00eaj\u00ee&#8221; ne ten\u00ea peyveke moday\u00ee ya \u00eenternet\u00ea ye, l\u00ea peyameke hi\u015fyariy\u00ea ye li ser \u015f\u00eawazeke jiyana d\u00eej\u00eetal a bilez ku dibe bi b\u00eadeng\u00ee bandor\u00ea li hi\u015fan bike, bi taybet di nav nif\u015f\u00ean n\u00fb de ku di c\u00eehanek her tim n\u00ee\u015fan dide naverok \u00fb agahdariyan 24 saetan de radiweste, mezin dibin.<\/p>\n<p>Di yek ji mezintir\u00een l\u00eakol\u00een\u00ean ku di kovara &#8220;PNAS Nexus&#8221; de hatiye we\u015fandin, z\u00eadetir\u00ee 467 be\u015fdar\u00ean temen\u00ea wan nav\u00een\u00ee 32 sal\u00ee b\u00fbn. L\u00eakol\u00eeneran d\u00eetin ku ten\u00ea durketina 14 rojan ji bikaran\u00eena internet\u00ea li ser telefon\u00ean p\u00ea\u015fket\u00ee, dibe sedem ku mirov ji v\u00ea diyardey\u00ea dur \u00fb rihet bibe \u00fb piskeolojiya wan ba\u015ftir bibe.<\/p>\n<p><strong>Gotina daw\u00ee\u2026!<\/strong><\/p>\n<p>Ev diyardey\u00ean ku derdikevin, ne jixweber ve derketine \u00fb weke ku c\u00eehan ne di ferqa w\u00ea de ye. S\u00eestema sermeyadar \u00fb modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest bi n\u00earandina xwe ya p\u00ea\u015feroj\u00ea ya bi deh salan, wan ev yek bi zaneb\u00fbn \u00fb s\u00eestemat\u00eek afirandine \u00fb dan\u00eene ber dest\u00ea me. S\u00eestema v\u00eedyoy\u00ean kurt ku dir\u00eajahiya w\u00ea deqeyek\u00ea derbas nake, ev pol\u00eet\u00eekayeke bi zaneb\u00fbn li ser mejiy\u00ea mirovan hatiye amadekirin. Ev yek bi armanca ku mejiy\u00ea \u00eensanan bi dem\u00ea re ji ti\u015ftek\u00ee yek deqey\u00ee z\u00eadetir raneke \u00fb nexebite. Ev yek ne ten\u00ea bandor\u00ea li ser zarokan dike, bi dem\u00ea re bandor\u00ea li ser hem\u00fb mejiy\u00ea mirovahiy\u00ea bi hem\u00fb temen\u00ean xwe dike. L\u00ea ya her\u00ee bi tehl\u00fbke zarok \u00fb nif\u015f\u00ean n\u00fb ne helbet.<\/p>\n<p>W\u00ea bi dem\u00ea re bibe sedem ku em xwe b\u00eay\u00ea t\u00eaknolojiy\u00ea, hi\u015f\u00ea \u00e7\u00eakir\u00ee \u00fb medyaya civak\u00ee, nehizirin. Ger em di v\u00ea sedsal\u00ea de hinek xwendin, pirt\u00fbk \u00fb anal\u00eezan dikin, w\u00ea di dem\u00ea p\u00ea\u015f de, ev yek bi temam\u00ee ji hol\u00ea rabe. Ya xiraptir w\u00ea m\u00eajiy\u00ea mirov bikeve rew\u015fa rawestandin \u00fb cemdandin\u00ea.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa Di sal\u00ean daw\u00ee de, c\u00eehan di qadeke d\u00eej\u00eetal a vekir\u00ee de dij\u00ee ku qet dev ji hilberandina naveroka bilez, kurt \u00fb vala bernade. Bi belavb\u00fbna girsey\u00ee ya telefon\u00ean p\u00ea\u015fket\u00ee \u00fb platform\u00ean medya civak\u00ee re, t\u00eageheke n\u00fb derketiye hol\u00ea ku hem nakok e \u00fb hem j\u00ee fikaran \u00e7\u00eadike; Ew j\u00ee \u2018Riz\u00eena M\u00eaj\u00ee- Brain Rot\u2019 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236920,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-236919","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236919","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236919"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236919\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236921,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236919\/revisions\/236921"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236919"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236919"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236919"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}