{"id":236907,"date":"2026-05-17T07:48:07","date_gmt":"2026-05-17T05:48:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236907"},"modified":"2026-05-17T07:48:07","modified_gmt":"2026-05-17T05:48:07","slug":"peymana-qesra-serin-xencera-ku-kurdistan-kir-du-parce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236907","title":{"rendered":"Peymana Qesra \u015e\u00ear\u00een; Xencera ku Kurdistan kir du par\u00e7e"},"content":{"rendered":"<p><strong>Hemza S\u00eavo\/ Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>387 sal di ser peyamana Qesra \u015e\u00ear\u00een re derbas b\u00fbn. Peymana ku bi dest\u00ea Osman\u00ee \u00fb Sefewiyan Kurdistan kir du par\u00e7e, der\u00ee ji Lozan \u00fb Saykis-P\u00eekot ve vekir ku bi dehan komkuj\u00ee derheq\u00ea gel\u00ea Kurd de b\u00ean kirin. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Peymana Qesra \u015e\u00ear\u00een<\/strong><\/p>\n<p>Di 17\u2019\u00ea Gulana sala 1639\u2018an de, Peymana Qesra \u015e\u00ear\u00een di navbera Osman\u00ee \u00fb Sefewaiyan de hate \u00eemzekirin, ev peyman yekem\u00een par\u00e7ekirina xaka Kurdistan\u00ea b\u00fb ku her du dewletan di navbera xwe de dabe\u015f kirin. Peymana Qesra \u015e\u00ear\u00een pi\u015ft\u00ee ew qas p\u00eal\u00ean \u00e7\u00fbn \u00fb hatina \u015fer\u00ean herdu dewletan \u00fb cara daw\u00ee bi zeftkirina Bexday\u00ea ji bal osmaniyan ve hat mohrkirin. Sultan Murad bi xwe pi\u015ft\u00ee serkeftin\u00ea z\u00fb vegeriya \u00cestanbul\u00ea, wez\u00eer\u00ea ezem\u00ea xwe hi\u015ft ji bo guft\u00fbgoyan \u00fb lihevkirin\u00ea. Li al\u00ee \u00ceran\u00ea wek\u00eel\u00ea \u015eah Saf\u00ee Sar\u00fb Xan b\u00fb. Orduya Osman\u00ee li Zohab\u00ea dan\u00eeb\u00fb. Sar\u00fb Xan tev\u00ee maiyeta xwe hatib\u00fb qerargeha orduya Osman\u00ee. Li al\u00ee Osmaniyan, Sadrezam \u00fb serdar\u00ea orduy\u00ea Kara Mustafa Pa\u015fa heb\u00fb. Peyman li x\u00eeveta Sedrezem hat \u00eemzakirin. Li dora sedrezem m\u00eer\u00eam\u00eeran\u00ean Kurdistan\u00ea \u00fb y\u00ean Osman\u00ee, r\u00eesip\u00ee \u00fb mezin\u00ean Yen\u00ee\u00e7eriyan heb\u00fbn. Li gel Sar\u00fb Xan \u00ea wek\u00eel\u00ea \u015eah j\u00ee el\u00e7iy\u00ea destp\u00eak\u00ea M\u00eeraxur\u00ea \u015eah Mehemedqul\u00ee amade b\u00fb. Peyman di saet 4\u2019\u00ea pi\u015ft\u00ee n\u00eevro de ji aliy\u00ea m\u00eer Kara Mustafa Pa\u015fa \u00fb Sar\u00fb Xan ve hat mohrkirin. Wek\u00eel\u00ea \u015eah, doza vegerandina Kela Qers\u00ea kir, l\u00ea m\u00eer qeb\u00fbl nekir. Pi\u015ft\u00ee minaqe\u015fey\u00ean dijwar biryar wiha hat dan: Ji eyaleta Bexday\u00ea Hassan, Bedre, Mendelc\u00een (Mendel\u00ee), Derne, Derteng heta Sermenel\u00ea ew \u00e7olistan\u00ean ku di navbera wan de dim\u00eenin, qeb\u00eeley\u00ean Ziyaudd\u00een \u00fb Har\u00fbn\u00ee y\u00ean e\u015f\u00eera Cafan, gund\u00ean li rojavay\u00ea Kela Zenc\u00eer\u00ea \u00fb \u00e7iyay\u00ean li rajora Kela Zalim El\u00ee ya n\u00eaz\u00ee \u015earezor\u00ea; quntar\u00ean wan \u00ean li v\u00ea keley\u00ea ner\u00ee, heta ku digihe geliy\u00ea ber bi \u015earezor\u00ea ve veb\u00fby\u00ee, Qizilce Qele \u00fb der\u00fbdor\u00ean bi ser w\u00ea ve \u00ea ji bal Pad\u00ee\u015fah\u00ea Osman\u00ee ve b\u00ean zeftkirin. Ji bil\u00ee van, Axiska, Qers, Wan, \u015earezor, Bexdad \u00fb Besra, hem\u00fb kele, welat, nahiye, erd(eraz\u00ee), \u00e7iya \u00fb gir\u00ean di nav wan de, \u00ea tu car\u00ee ji aliy\u00ea \u015fah ve t\u00fb\u015f\u00ee \u00ear\u00ee\u015f\u00ea nebin \u00fb keley\u00ean ji Mendelicin\u00ea (Mendeliy\u00ea) heta Derteng\u00ea, B\u00eere, Zezduv\u00ee (ku Zemrud Me\u2019wa j\u00ee t\u00ea gotin), gund, kele, daristan\u00ean rojhilat\u00ea Kela Zenc\u00eer\u00ea \u00fb cih\u00ean ser bi wan ve, Mihriban (osmaniyan ji Mer\u00eewan\u00ea re digot. MC \u00fb cih\u00ean ser bi w\u00ea ve \u00ea di dest\u00ea \u015fah de bin. Osman\u00ee y\u00ea dest nedin cih\u00ean di nav wan deveran de. Kela Zinc\u00eer\u00ea, keley\u00ean Kotur\u00ea \u00fb Makuy\u00ea, y\u00ean ser s\u00eenor\u00ea Wan\u00ea \u00fb keleha Magazberd ya li al\u00ee Qers\u00ea \u00ea ji bal her du terefan ve b\u00ean hilwe\u015fandin. Peymana morkir\u00ee merivek\u00ee el\u00e7iy\u00ea \u015eah Mehmedqul\u00ee girt da ku bigih\u00eene \u015eah Saf\u00ee ku ew w\u00ea mohr bike. S\u00ea roj dem hat day\u00een. Di hundur\u00ea \u00e7ar rojan de \u015eah Saf\u00ee peyman mohr kir \u00fb ew vegeriya. Mehmedqul\u00eey\u00ea el\u00e7iy\u00ea \u015eah ew girt da bibe Istanbol\u00ea ji bo morkirina Sultan Murad\u00ea IV\u2019\u00ea. Roja p\u00ea\u015f\u00ee, sedrezam\u00ea Osman\u00ee ziyafeteke mezin da heyet\u00ean herdu aliyan. Roja duy\u00ea Saru Xan ziyafeteka mezin da. Pi\u015ftre Sar\u00fb Xan ber bi \u015eah ve bi r\u00ea ket. Mehmedqul\u00ee li gel orduya osman\u00ee ma da ku bi\u00e7e Istanbol\u00ea ji bo mohrkirina sultan. Ew ber\u00ee orduy\u00ea bi r\u00ea ket, ordu j\u00ee di pey re dest bi veger\u00ea kir. Mehmedqul\u00ee di 19\u2019\u00ea \u00celona 1639\u2019\u00ea de giha\u015ft Istanbol\u00ea, bi \u015fert\u00ea ku li ser Bexday\u00ea doza tu maf\u00ee neke, Rewan ji \u015eah re hat berdan \u00fb bi merasimeka muezzem, Murad\u00ea IV\u2019\u00ea peyman mohr kir. El\u00e7\u00ee ew girt \u00fb vegeriya welat\u00ea xwe. Bi v\u00ee away\u00ee Osmaniyan \u00fb \u00ceraniyan ji 1514\u2019\u00ea bi vir de daw\u00ee li \u015fer\u00ean wek p\u00eal\u00ean Med \u00fb Cez\u00eer\u00ea \u00ean deryay\u00ea y\u00ean n\u00eaz\u00ee 125 salan an\u00een. Li herdu aliyan j\u00ee serhed\u00ean van dewletan qad\u00ean \u015fer\u00ean wan Kurdistan b\u00fb, li her du aliyan ew di bin piy\u00ean du orduy\u00ean gelek mezin de p\u00eapes dib\u00fbn, dihat talankirin. Xan \u00fb m\u00eer\u00ean Kurdistan\u00ea ji ne\u00e7ar\u00ee li herdu aliyan tev\u00ee orduyan dib\u00fbn, dihatin hember\u00ea hev, gelek can \u00fb mal didan. Wek nim\u00fbne di sefera sala 1625 heya 1926\u2019\u00ea ya ser Bexday\u00ea ya bi serdariya Hafiz Ahmed Pa\u015fa de heft m\u00eer\u00ean Kurdistan\u00ea be\u015fdar b\u00fbb\u00fbn; M\u00eer\u00ea Hezoy\u00ea \u015eeref Xan, M\u00eer\u00ea Egil\u00ea Mu\u2019m\u00een Xan, M\u00eer\u00ea Tercil\u00ea \u00cebrah\u00eem Beg, M\u00eer\u00ea Paloy\u00ea Hesen Beg, M\u00eer\u00ea Erxeniy\u00ea Al\u00ee Beg\u00ea Ba\u015fibuyukzade, M\u00eer\u00ea Xarp\u00eat\u00ea \u00cebrah\u00cem Beg \u00fb M\u00eer\u00ea \u00cemadiy\u00ea Seyid Xan be\u015fdar b\u00fbn.<\/p>\n<p><strong>Berdewamiya peymanan: Zinc\u00eera komkujiyan<\/strong><\/p>\n<p>Peymana Qasra \u015e\u00eer\u00een\u00ea \u00fb Lozan\u00ea, di sedsala 20\u2019an de r\u00ea li ber qirkirin\u00ean mezin vekir. Dewlet\u00ean ku Kurdistan par\u00e7e kirine, ji bo ku v\u00ea per\u00e7eb\u00fbn\u00ea bipar\u00eazin, bi tifaq\u00ean h\u00eaz\u00ean hegemon \u00ean c\u00eehan\u00ea \u00fb pi\u015ftgiriya wan li dij\u00ee Kurdan komkuj\u00ee p\u00eak an\u00een. Komkujiy\u00ean wek\u00ee Geliy\u00ea Z\u00eelan, D\u00earsim, Helep\u00e7e, Enfal, Robosk\u00ee \u00fb \u015eengal\u00ea, encam\u00ean rasterast \u00ean w\u00ea feraseta qirker, b\u00ea statu \u00fb per\u00e7ekir\u00ee dih\u00eale ne. Helbet her gava li dij\u00ee Kurdan hatiye avakirin ten\u00ea bi \u00e7end seroke\u015fir \u00fb deroran re hat p\u00eakan\u00een. Civaka Kurd a dervey\u00ee dewlet\u00ea \u00fb desthilat\u00ea maye li dij\u00ee v\u00ea yek\u00ea hem b\u00eereweriya xwe xurt kir, hem j\u00ee ji bo parastin \u00fb heb\u00fbna xwe ket l\u00eager\u00een\u00ean heb\u00fbn\u00ee.<\/p>\n<p><strong>R\u00eaber Apo: \u00c7areser\u00ee Neteweya Demokrat\u00eek e<\/strong><\/p>\n<p>R\u00eaber\u00ea Gel\u00ea Kurd Abdullah Ocalan, destn\u00ee\u015fan dike ku peyman\u00ean m\u00eena Qasra \u015e\u00eer\u00een\u00ea \u00fb Lozan\u00ea, bi pol\u00eet\u00eekay\u00ean qirkirin\u00ea hatine k\u00fbrkirin. Li gor\u00ee R\u00eaber Abdullah Ocalan, bersiva her\u00ee mezin a li dij\u00ee v\u00ea d\u00eeroka re\u015f, avakirina Neteweya Demokrat\u00eek e. R\u00eaber\u00ea Gel\u00ea Kurd Abdullah Ocalan t\u00eene ziman ku yek\u00eetiya Kurdan ne bi dewlet\u00ean netewey\u00ee, l\u00ea bi v\u00eena gelan \u00fb jiyana kom\u00een a ku s\u00eenoran b\u00eawate dike, p\u00eakan e. Neteweya Demokrat\u00eek ne ten\u00ea modeleke siyas\u00ee, l\u00ea bersiva d\u00eerok\u00ee ya li dij\u00ee pol\u00eet\u00eekay\u00ean qirkirin \u00fb per\u00e7eb\u00fbn\u00ea ye. Ji bo ku Kurd careke din nebin qurbana komplo \u00fb komkujiy\u00ean n\u00fb, p\u00eaw\u00eestiya her\u00ee jiyan\u00ee yek\u00eetiya di bin ban\u00ea v\u00eeneke hevpar de avakirin e \u00fb pergaleke demokrat\u00eek li her qadeke jiyan\u00ea de r\u00eaxistinkirin e. Ten\u00ea bi yek\u00eetiy\u00ea, d\u00ea s\u00eenor \u00fb d\u00eewar\u00ean ji Qasra \u015e\u00eer\u00een ber bi \u00eero di navbera gel \u00fb baweriyan hatine avakirin, werin r\u00fbxandin.<\/p>\n<p><strong>Pi\u015ft\u00ee 387 salan ji peymana Qesra \u015e\u00ear\u00een div\u00ea Kurd \u00e7i bikin?<\/strong><\/p>\n<p>Peymana Qesra \u015e\u00ear\u00een ne ten\u00ea peymaneke navbera Osman\u00ee \u00fb Sefewiyan b\u00fb, di heman dem\u00ea de destn\u00ee\u015fana qelsb\u00fbna cih\u00ea Kurdan di nav \u015fer\u00ean her\u00eam\u00ee de b\u00fb. Kurdistan gelek caran b\u00fb qada \u015fer\u00ea dewlet\u00ean mezin, bajar \u00fb gund hatin talankirin \u00fb gel\u00ea Kurd di navbera berjewendiy\u00ean siyas\u00ee y\u00ean dervey\u00ee de ma. L\u00ea di sedsala 21\u2019\u00ea de \u015fert \u00fb merc guhertine. \u00cero ji bo parastina destkeftiy\u00ean Kurdan \u00fb d\u00fbrketina ji \u015fer\u00ean Rojhilata Nav\u00een\u00ea, p\u00eaw\u00eest e ku Kurd bi hi\u015fmend\u00ee, yek\u00eet\u00ee \u00fb stratejiyeke demdir\u00eaj tevbigerin. Yek ji gir\u00eengtir\u00een gav\u00ean ku Kurd div\u00ea bikin, avakirina yek\u00eet\u00eeya netewey\u00ee ye. Di d\u00eerok\u00ea de gelek caran nakokiy\u00ean siyas\u00ee y\u00ean partiyan b\u00fbne sedema qelsb\u00fbna Kurdan. Dema ku h\u00eaz\u00ean dervey\u00ee li ser her\u00eam\u00ea planan dikin, her netewe ku nikare di nav xwe de yekr\u00eaziy\u00ea ava bike, bi h\u00easan\u00ee dikeve bin bandora wan, nexasim dewlet\u00ean dagirker \u00ean Kurdistan\u00ea. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, p\u00eaw\u00eest e ku part\u00ee \u00fb h\u00eaz\u00ean Kurd\u00ee berjewendiy\u00ean netewey\u00ee li ser berjewendiy\u00ean kesane \u00fb partiyan bilindtir bikin. Yekb\u00fbna helwest \u00fb armancan dikare Kurdan di nav siyaseta her\u00eam\u00ee \u00fb navnetewey\u00ee de bih\u00eaztir bike. Di heman dem\u00ea de, Kurd div\u00ea d\u00fbr\u00ee \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbn\u00ean h\u00eaz \u00fb dewlet\u00ean hegemon bikevin. Rojhilata Nav\u00een\u00ea niha j\u00ee qad\u00ea gelek \u015fer \u00fb aloziy\u00ean siyas\u00ee ye, nemaze \u015fer\u00ea \u00ceran \u00fb Isra\u00eel-DYA. Her \u015ferek ku di her\u00eam\u00ea de \u00e7\u00eadibe, yekem car li ser welat \u00fb bajar\u00ean Kurdan bandor dike, nim\u00fbne Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea zerera her\u00ee mezin ji \u00eari\u015f\u00ean \u00ceran \u00fb Amer\u00eeka-Isra\u00eel\u00ea d\u00eet. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, riya \u00e7areseriy\u00ea ew e ku Kurd r\u00eaya diyalog\u00ea, a\u015ftiy\u00ea \u00fb dan\u00fbstandinan hilbij\u00earin. Heger Kurd bibin al\u00eeyek ji \u015fer\u00ean dewlet\u00ean mezin, d\u00eesa dikarin wek\u00ee dem\u00ean ber\u00ea bibin qurbaniya pev\u00e7\u00fbnan. Li gel van p\u00ea\u015fxistina aboriya civak\u00ee, zanist\u00ee, xwer\u00eaxistinkirin \u00fb xweperwerdekirin gelek\u00ee gir\u00eeng e. Neteweyek ku xwed\u00ee b\u00eerwer\u00ee \u00fb zan\u00eeneke p\u00ea\u015fket\u00ee be, perwerdehiya ba\u015f \u00fb aboriyeke serbixwe be, dikare bi h\u00easan\u00ee maf\u00ean xwe bipar\u00eaze, hem j\u00ee d\u00fbr\u00ee peyman \u00fb plan\u00ean hegemoniy\u00ea bibe. Di sedsala 21\u2019\u00ea de h\u00eaz ten\u00ea bi \u00e7ek \u00fb le\u015fker\u00ea nay\u00ea p\u00eevandin, l\u00ea bel\u00ea siyaset, zanist, p\u00ea\u015fxistina teknelojiya \u00fb aboriya b\u00eazerer j\u00ee h\u00eaz\u00ean sereke ne. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, p\u00eaw\u00eest e ku Kurd z\u00eadetir li ser perwerdehiya ciwanan, zanist, medyay\u00ea \u00fb avakirina saziy\u00ean demokrat\u00eek bixebitin. Ji aliy\u00ea din ve, p\u00eawendiy\u00ean ba\u015f bi c\u00eehan\u00ea \u00fb gel\u00ean cih\u00eareng ava bikin. D\u00eeplomas\u00ee dikare gelek caran ji \u00e7ekan bih\u00eaztir be. Kurd div\u00ea maf \u00fb doza xwe bi r\u00eay\u00ean siyas\u00ee \u00fb qan\u00fbn\u00ee bidin naskirin. Parastina maf\u00ean mirovan, demokrasiya \u00fb a\u015ftiy\u00ea dikare pi\u015ftgir\u00eeya c\u00eehan\u00ee ji bo Kurdan z\u00eade bike. Li Rojava \u00fb Bakur di p\u00eavajoyeke gir\u00eeng \u00fb hestyar re derbas dibin, p\u00eavajoyeke ku hewldan\u00ea dike maf\u00ea gel\u00ea Kurd di dest\u00fbr\u00ea demokrat\u00eek de were parastin. Li Ba\u015f\u00fbr j\u00ee di nava \u00ceraq\u00ea de xwed\u00ee s\u00eestemeke fedral a demokrat\u00eek e, li Rojhilat\u00ea Kurdist\u00ean doza maf\u00ea Kurd di nava civaka \u00ceran\u00ea de rojeveke gir\u00eeng e, herwiha t\u00eako\u015f\u00een ji bo v\u00ea yek\u00ea t\u00ea kirin. Di qonaxeke wiha hestiyar de div\u00ea li her \u00e7ar par\u00e7eyan aliy\u00ean siyas\u00ee y\u00ean Kurd\u00ee yek\u00eetiyeke xwe bi riya lidarxistina kongreya netewey\u00ee ava bikin da ku t\u00eakiliy\u00ean ni\u015ft\u00eeman\u00ee xurttir bibin \u00fb gel\u00ea Kurd bi rengek\u00ee demokrat\u00eek bi gel\u00ean din re bij\u00ee.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hemza S\u00eavo\/ Qami\u015flo 387 sal di ser peyamana Qesra \u015e\u00ear\u00een re derbas b\u00fbn. Peymana ku bi dest\u00ea Osman\u00ee \u00fb Sefewiyan Kurdistan kir du par\u00e7e, der\u00ee ji Lozan \u00fb Saykis-P\u00eekot ve vekir ku bi dehan komkuj\u00ee derheq\u00ea gel\u00ea Kurd de b\u00ean kirin. Peymana Qesra \u015e\u00ear\u00een Di 17\u2019\u00ea Gulana sala 1639\u2018an de, Peymana Qesra \u015e\u00ear\u00een di navbera [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236910,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[231],"tags":[],"class_list":["post-236907","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polotika"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236907","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236907"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236907\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236911,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236907\/revisions\/236911"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236910"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}