{"id":236900,"date":"2026-05-17T07:44:02","date_gmt":"2026-05-17T05:44:02","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236900"},"modified":"2026-05-17T07:44:02","modified_gmt":"2026-05-17T05:44:02","slug":"zimane-kurdi-ji-hawar-heta-rojava","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236900","title":{"rendered":"Ziman\u00ea Kurd\u00ee Ji Hawar Heta Rojava"},"content":{"rendered":"<p><strong>Cem\u00eel Xoce<\/strong><\/p>\n<p>Ziman ne ten\u00ea am\u00fbreke ragihandin\u00ea ye; ew b\u00eer, nasname \u00fb heb\u00fbn e. Dema ku ziman\u00ea gelek\u00ee t\u00ea hedefgirtin, \u00ear\u00ee\u015f ne ten\u00ea li ser peyvan bi xwe ye, l\u00ea li ser d\u00eerok, \u00e7and \u00fb hi\u015fmendiya wan a kolekt\u00eef j\u00ee ye. Ji ber v\u00ea yek\u00ea Ziman\u00ea Kurd\u00ee bi dehsalan par\u00e7eyek\u00ee bingeh\u00een a doza Kurd maye, ji ber ku ew her gav keleha daw\u00een b\u00fb ku nasnameya wan ji j\u00eabirin \u00fb \u00eenkarkirin\u00ea dipar\u00eaze.<\/p>\n<p>Di nav v\u00ea r\u00eaw\u00eetiy\u00ea de, Celadet Bedirxan wek\u00ee yek ji kesayet\u00ean her\u00ee gir\u00eeng derket hol\u00ea ku jiyana xwe ji bo xizmeta Ziman\u00ea Kurd\u00ee terxan kiriye. Di sala 1893&#8217;yan de li Stenbol\u00ea di nav malbata Bedirxaniyan de ku bi \u00e7and \u00fb siyaset\u00ea navdar b\u00fb, ji dayik b\u00fb \u00fb di nav m\u00eerate, stran \u00fb \u00e7\u00eerok\u00ean gel\u00ear\u00ee y\u00ean Kurd\u00ee de mezin b\u00fb. Tev\u00ee sal\u00ean sirg\u00fbn \u00fb xer\u00eebiy\u00ea j\u00ee, w\u00ee qet dev ji doza xwe berneda, ziman veguherand t\u00eako\u015f\u00eeneke \u00e7and\u00ee ya demdir\u00eaj, ji ber ku w\u00ee f\u00eam dikir ku gelek\u00ee ku ziman\u00ea xwe winda bike, be\u015feke gir\u00eeng ji nasnameya xwe winda dike.<\/p>\n<p>Di 15&#8217;\u00ea Gulana 1932&#8217;yan de, w\u00ee li \u015eam\u00ea Kovara &#8220;Hawar&#8221;\u00ea damezrand. Ew gav gaveke d\u00eerok\u00ee b\u00fb di jiyana Ziman\u00ea Kurd\u00ee de. Ew ne ten\u00ea kovareke asay\u00ee b\u00fb, l\u00ea projeyeke \u00e7and\u00ee ya berfireh b\u00fb. Armanca w\u00ea vejandin, r\u00eaxistinkirin \u00fb bip\u00ea\u015fxistina Ziman\u00ea Kurd\u00ee b\u00fb. Cara yekem b\u00fb ku Kurd\u00ee bi berfireh\u00ee \u00fb bi awayek\u00ee s\u00eestemat\u00eek bi alfabeya Lat\u00een\u00ee hate niv\u00eesandin. Ev yek xaleke wer\u00e7erx\u00ea ya mezin di d\u00eeroka \u00e7anda kurd\u00ee ya n\u00fbjen de n\u00ee\u015fan da.<\/p>\n<p>Hawar heta sala 1943&#8217;yan berdewam kir. P\u00eanc\u00ee \u00fb heft hejmar we\u015fand, 23 ji wan bi t\u00eep\u00ean ereb\u00ee b\u00fbn, l\u00ea hejmar\u00ean may\u00ee bi t\u00eep\u00ean lat\u00een\u00ee hatin we\u015fandin. Kovar meh\u00ea du caran dihat we\u015fandin \u00fb li ser w\u00eaje, ziman, siyaset \u00fb l\u00eakol\u00een\u00ean \u00e7and\u00ee disekin\u00ee. Her wiha helbest, \u00e7\u00eerok \u00fb l\u00eakol\u00een\u00ean kurd\u00ee j\u00ee diwe\u015fandin. Hejmareke mezin ji rew\u015fenb\u00eer \u00fb niv\u00eeskar\u00ean Kurd be\u015fdar\u00ee w\u00ea b\u00fbn.<\/p>\n<p>Tev\u00ee \u015fert \u00fb merc\u00ean sirg\u00fbn\u00ee \u00fb sansur\u00ea, kovar bi r\u00eay\u00ean dijwar \u00fb carinan ve\u015fart\u00ee giha\u015ft Kurdistan\u00ea, ji ber ku hin bazirgan \u00fb r\u00eawiyan \u00e7ap\u00ean w\u00ea bi diz\u00ee difirotin da ku bigih\u00eenin ber dest\u00ea xw\u00eener \u00fb kes\u00ean ku bi ziman \u00fb \u00e7and\u00ea re eleqedar dibin. Bi v\u00ee away\u00ee, &#8220;Hawar&#8221; b\u00fb dibistaneke rast\u00een a Ziman\u00ea Kurd\u00ee, ku be\u015fdar\u00ee bip\u00ea\u015fxistina R\u00eazimana Kurmanc\u00ee \u00fb standard\u00eezekirina niv\u00eesandina kurd\u00ee ya n\u00fbjen b\u00fb.<\/p>\n<p>Ziman\u00ea Kurd\u00ee bi xwe yek ji ziman\u00ean her\u00ee kevn \u00fb dewlemend \u00ean her\u00eam\u00ea ye. Ew zimanek\u00ee kevnar \u00ea Mezopotamyay\u00ea ye ku xwed\u00ee repertuareke zimannas\u00ee ya pir fireh e. Ew ji 735,000 z\u00eadetir peyv\u00ean bingeh\u00een dihew\u00eene. Di heman dem\u00ea de ferhenga w\u00ea, tev\u00ee zaravay\u00ean w\u00ea y\u00ean c\u00fbrbec\u00fbr, digih\u00eaje n\u00eaz\u00eek\u00ee 1.2 m\u00eelyon peyvan, ku ew ji h\u00eala ferheng \u00fb biw\u00eajan ve dike yek ji ziman\u00ean her\u00ee dewlemend \u00ean c\u00eehan\u00ea.<\/p>\n<p>Tev\u00ee dewlemendiya xwe, Ziman\u00ea Kurd\u00ee bi dehan salan rast\u00ee hewildan\u00ean \u00e7ewisandin \u00fb marj\u00eenal\u00eezekirin\u00ea hatiye. Ziman\u00ean din li ser civaka kurd\u00ee hatine ferzkirin \u00fb her\u00eam\u00ean kurd\u00ee rast\u00ee pol\u00eet\u00eekay\u00ean \u00eenkar \u00fb bi\u015faftin\u00ea hatine. Armanca wan j\u00ee qelskirina nasnameya wan a \u00e7and\u00ee \u00fb ziman\u00ee b\u00fb, \u00e7i bi qedexekirina perwerdehiya bi kurd\u00ee be, \u00e7i j\u00ee bi ferzkirina ziman\u00ean din di jiyana rojane, medya \u00fb saziy\u00ean ferm\u00ee de be.<\/p>\n<p>Bi destp\u00eakirina \u015eore\u015fa Rojava re, Ziman\u00ea Kurd\u00ee derbas\u00ee qonaxeke n\u00fb b\u00fb. Pi\u015ft\u00ee qedexeya dehsalan, cara yekem, kurd\u00ee bi awayek\u00ee e\u015fkere \u00fb berfireh li dibistan, saz\u00ee \u00fb navend\u00ean \u00e7and\u00ee \u00fb medyay\u00ea derket hol\u00ea. Ji zimanek\u00ee marj\u00eenal\u00eezekir\u00ee veguher\u00ee zimanek\u00ee perwerde, \u00e7and \u00fb r\u00eaveberiy\u00ea. Pi\u015ft\u00ee sal\u00ean dir\u00eaj ji b\u00eaparb\u00fbn\u00ea, zarokan dest bi f\u00earb\u00fbna bi ziman\u00ea xwe y\u00ea dayik\u00ea kirin. Di v\u00ea serdem\u00ea de her wiha peymangeh, zan\u00eengeh \u00fb navend\u00ean h\u00eenkirina kurd\u00ee hatin vekirin \u00fb bi dehan \u00e7alakiy\u00ean \u00e7and\u00ee \u00fb medyay\u00ea derketin hol\u00ea ku be\u015fdar\u00ee vejandina ziman di nav civak\u00ea de b\u00fbn.<\/p>\n<p>Ev veguher\u00een ne ten\u00ea gaveke \u00e7and\u00ee b\u00fb, l\u00ea bel\u00ea meseleyeke parastina nasname \u00fb heb\u00fbn\u00ea b\u00fb. Tu gel nikare p\u00ea\u015feroja xwe ava bike ku ji ziman\u00ea xwe y\u00ea day\u00eek\u00ea b\u00eapar be. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, Ziman\u00ea Kurd\u00ee ji bo civaka Kurd b\u00fbye yek ji destkeftiy\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00fb hesas \u00ean \u015eore\u015fa Rojava.<\/p>\n<p>\u00cero, bi hewldan\u00ean d\u00fbrxistin \u00fb b\u00eaparkirin\u00ea y\u00ean ku ji aliy\u00ea Hik\u00fbmeta veguh\u00eaz a \u015eam\u00ea ve li dij\u00ee Ziman\u00ea Kurd\u00ee t\u00eane kirin, ev doz ji n\u00fb ve derketiye hol\u00ea. Hewldana ji n\u00fb ve b\u00eaparkirina ziman, an j\u00ee \u00eenkarkirina maf\u00ea f\u00earb\u00fbna bi ziman\u00ea day\u00eek\u00ea ji Kurdan re, ne mijareke \u00eedar\u00ee ye, l\u00ea bel\u00ea mijareke heb\u00fbn \u00fb nasnameya bi m\u00eelyonan kesan dest dide. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, Ziman\u00ea Kurd\u00ee ne mijareke bazar an taw\u00eez\u00ea ye, ji ber ku ew rasterast bi r\u00fbmeta gel \u00fb maf\u00ea wan \u00ea xwezay\u00ee y\u00ea parastina \u00e7and \u00fb nasnameya xwe ve gir\u00eaday\u00ee ye.<\/p>\n<p>Herwiha, parastina Ziman\u00ea Kurd\u00ee nikare bi \u015fert \u00fb merc\u00ean siyas\u00ee y\u00ean demk\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee bim\u00eene; div\u00ea ew wek\u00ee mafek\u00ee dest\u00fbr\u00ee y\u00ea zelal \u00fb garant\u00eekir\u00ee were destn\u00ee\u015fankirin. Her dest\u00fbreke ku Ziman\u00ea Kurd\u00ee nas neke \u00fb maf\u00ea perwerde, \u00e7and \u00fb r\u00eaveberiy\u00ea t\u00ea de garant\u00ee neke, ji bo Kurdan netemam dim\u00eene. Ziman ne \u00eemtiyazeke ku were day\u00een, l\u00ea mafek\u00ee xwezay\u00ee \u00fb nay\u00ea \u00eenkarkirin e.<\/p>\n<p>Ziman\u00ea ku li hember qedexe, \u00eenkar \u00fb b\u00eaparkirin\u00ea li ber xwe daye, heta ku gelek\u00ee ku xwe bi w\u00ee ziman\u00ee ve gir\u00ea bide \u00fb w\u00ea wek\u00ee be\u015feke ji azad\u00ee, nasname \u00fb heb\u00fbna xwe bib\u00eene hebe, ew \u00ea pa\u015fve gav neav\u00eaje.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cem\u00eel Xoce Ziman ne ten\u00ea am\u00fbreke ragihandin\u00ea ye; ew b\u00eer, nasname \u00fb heb\u00fbn e. Dema ku ziman\u00ea gelek\u00ee t\u00ea hedefgirtin, \u00ear\u00ee\u015f ne ten\u00ea li ser peyvan bi xwe ye, l\u00ea li ser d\u00eerok, \u00e7and \u00fb hi\u015fmendiya wan a kolekt\u00eef j\u00ee ye. Ji ber v\u00ea yek\u00ea Ziman\u00ea Kurd\u00ee bi dehsalan par\u00e7eyek\u00ee bingeh\u00een a doza Kurd maye, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":226486,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-236900","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rojev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236900","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236900"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236900\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236901,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236900\/revisions\/236901"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/226486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236900"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236900"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236900"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}