{"id":236792,"date":"2026-05-13T08:40:52","date_gmt":"2026-05-13T06:40:52","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236792"},"modified":"2026-05-13T08:40:52","modified_gmt":"2026-05-13T06:40:52","slug":"em-ci-dizanin-li-ser-hantavirus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236792","title":{"rendered":"Em \u00e7i dizanin li ser Hantav\u00eer\u00fbs"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p><strong>C\u00eehan bi derketina v\u00eeruseke n\u00fb \u00fb kujer a bi nav\u00ea Hantavirus li ser ke\u015fteya ge\u015ftyar\u00ee ya &#8220;Hondus MV&#8221; ku ala Hollanday\u00ea li Atlant\u00eek\u00ea digere, mij\u00fbl e. Li gor\u00ee daney\u00ean daw\u00ee y\u00ean R\u00eaxistina Tenduristiy\u00ea ya C\u00eehan\u00ea, heta niha ji ber v\u00eerus\u00ea s\u00ea kesan jiyana xwe ji dest daye<\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n<p>Li ser ke\u015fteyeke ge\u015ftiyariy\u00ea ku Okyan\u00fbsa Atlant\u00eek\u00ea derbas dikir, hin r\u00eaw\u00ee bi ta \u00fb westandineke nediyar ketin. Di nav \u00e7end rojan de, r\u00eaw\u00eetiyeke aram veguher\u00ee rew\u015feke awarte ya tenduristiy\u00ea, ku mirov li \u00e7araliy\u00ean c\u00eehan\u00ea li benda n\u00fb\u00e7eyan b\u00fbn derbar\u00ea v\u00ea b\u00fbyer\u00ea, nemaze bi derketina v\u00eer\u00fbseke b\u00eahempa ya bi nav\u00ea Hantavirus. Ev v\u00eerus \u00e7i ye? \u00c7awa t\u00ea veguhastin?\u00a0 \u00c7ima di nav rayedar\u00ean tenduristiy\u00ea de dibe sedema fikaran?<\/p>\n<p>Tev\u00ee giraniya hin curey\u00ean Hantav\u00eerus\u00ea, pispor pi\u015ftrast dikin ku xetera belavb\u00fbna w\u00ea ya gerd\u00fbn\u00ee pir k\u00eam e \u00fb vegirtina w\u00ea bi gelemper\u00ee rasterast bi mi\u015fkan re an j\u00ee bi t\u00eakiliya pir n\u00eaz\u00eek bi kes\u00ean ku bi cureyek k\u00eam a v\u00eerus\u00ea vegirt\u00ee ne ve gir\u00eaday\u00ee ye.<\/p>\n<p><strong>Hantav\u00eer\u00fbs \u00e7i ye?<\/strong><\/p>\n<p>Hantav\u00eerus ku nav\u00ea xwe ji \u00e7emek\u00ee li Koreya Ba\u015f\u00fbr digire, komeke v\u00eerusan tems\u00eel dike, ne nexwe\u015fiyeke yekane. Ew bi gelemper\u00ee li dever\u00ean gundewar\u00ee t\u00ea d\u00eetin li daristan \u00fb zeviyan ku ji bo mi\u015fkan j\u00eengehek guncaw a v\u00eerusan peyda dikin.<\/p>\n<p>\u00c7avkaniya w\u00ea ajaleke, ango v\u00eerus ji ajalan derbas\u00ee mirovan dibe, ne ji mirovan. Bi gelemper\u00ee mi\u015fk nexwe\u015f nabin, l\u00ea ew v\u00eerus\u00ea bi bermahiy\u00ean xwe derdixin. Dema ku ev bermah\u00ee ziha dibin, vedughere per\u00e7ey\u00ean heway\u00ee, mirov dikarin wan nefes bikin \u00fb nexwe\u015f bikevin.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee R\u00eaxistina Tenduristiy\u00ea ya C\u00eehan\u00ea, vegirtin w\u00ea dibe ku bi r\u00eaya gezandina mi\u015fkan an j\u00ee t\u00eakiliya bi materyal\u00ean qir\u00eaj re j\u00ee, bi r\u00eajeyek k\u00eamtir, \u00e7\u00eabibe. T\u00ea tekez kirin ku Hantav\u00eerus ne n\u00fb ye, l\u00ea ew ji komek v\u00eerusan p\u00eak t\u00ea, ku bi piran\u00ee di mi\u015fk\u00ean kov\u00ee de dij\u00een \u00fb carinan ji mirovan re t\u00eane veguhestin \u00fb dibin sedema nexwe\u015fiyek bi xeter, nemaze di pi\u015fik an gur\u00e7ikan de.<\/p>\n<p>R\u00eaxistina Tenduristiy\u00ea ya C\u00eehan\u00ea belavb\u00fbna v\u00ea dawiy\u00ea ya v\u00eerus\u00ea bi ke\u015fteya &#8220;Hondus MV&#8221; ve gir\u00eada \u00fb pi\u015ftrast kir ku nirxandina w\u00ea ya xeteriya li ser nif\u00fbsa c\u00eehan\u00ea k\u00eam dim\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Cureya And\u00eas ya <\/strong><strong>Hantav\u00eer\u00fbs<\/strong><\/p>\n<p>Di piraniya rew\u015fan de, v\u00eerus ji mirovek\u00ee bo mirovek\u00ee din nay\u00ea veguhestin, ku ev yek belavb\u00fbna w\u00ea li gor\u00ee nexwe\u015fiy\u00ean din s\u00eenordar dike. L\u00eabel\u00ea, \u00eest\u00eesnay\u00ean k\u00eam hene, bi taybet\u00ee v\u00eerusa Andes, yek ji curey\u00ean her\u00ee xeternak \u00ean hantav\u00eerus\u00ea, ku di belavb\u00fbna daw\u00ee ya ke\u015ft\u00eey\u00ean ge\u015ftyar\u00ee de hate tesb\u00eet kirin.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee R\u00eaxistina Tenduristiy\u00ea ya C\u00eehan\u00ea, z\u00eadetir\u00ee 20 curey\u00ean cuda y\u00ean van v\u00eerusan hene \u00fb hem\u00fb ji mi\u015fkan ve t\u00ea veguhestin.<\/p>\n<p>L\u00eabel\u00ea, t\u00ea d\u00eetin ku cureyek v\u00eerus\u00ea, wek\u00ee v\u00eerusa And\u00eas t\u00ea naskirin, dibe ku ji mirov bo mirovek\u00ee din were veguhestin, her \u00e7end ev pir k\u00eam be j\u00ee. V\u00eerusa And\u00eas bi piran\u00ee li Arjant\u00een \u00fb T\u015f\u00eeliy\u00ea j\u00ee t\u00ea d\u00eetin.<\/p>\n<p>Di dawiya sala 2018\u2019an de, Arjant\u00een\u00ea \u015fah\u00eediy\u00ea belavb\u00fbna v\u00eerus\u00ea b\u00fb ku di nava \u015fahiyek\u00ea de hat d\u00eetin; t\u00ea bawerkirin ku kesek\u00ee vegirt\u00ee vegirtina v\u00eerus\u00ea li 34 kes\u00ean pi\u015ftrastkir\u00ee veguheztiye \u00fb 11 ji wan jiyana xwe ji dest dan.<\/p>\n<p><strong>N\u00ee\u015faney\u00ean w\u00ea \u00e7i ne<\/strong><strong>?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00ee\u015faney\u00ean Hantav\u00eerus\u00ea di\u015fibin n\u00ee\u015faney\u00ean gr\u00eep\u00ea, bi taya ji ni\u015fka ve, westandina z\u00eade \u00fb \u00ea\u015fa mas\u00fblkeyan, nemaze di ran, pi\u015ft \u00fb milan de, digel ser\u00ea\u015f, g\u00eajb\u00fbn, vere\u015f\u00een, \u00eeshal \u00fb \u00ea\u015fa zik.<\/p>\n<p>Xetera nexwe\u015fiy\u00ea di w\u00ea \u00eeht\u00eemal\u00ea de ye ku pi\u015ft\u00ee \u00e7end rojan, ew dikare bibe sedema n\u00ee\u015fan\u00ean giran \u00ean nefes\u00ea, wek kuxik, tengb\u00fbna b\u00eahn\u00ea \u00fb komb\u00fbna \u015filav\u00ea di pi\u015fik\u00ea de, ku di hin rew\u015fan de dibe ku bibe sedema t\u00eak\u00e7\u00fbna bilez a nefes\u00ea. T\u00eate \u015f\u00eeret kirin ku tavil\u00ea l\u00eanih\u00ear\u00eena bij\u00ee\u015fk\u00ee bigerin ger ta \u00fb n\u00ee\u015fan\u00ean nefes\u00ea an gur\u00e7ikan pi\u015ft\u00ee t\u00eakiliya muhtemel a bi mi\u015fkan re, li mirov derkeve.<\/p>\n<p><strong>Ew dikare veguhere Pandamiyek?<\/strong><\/p>\n<p>R\u00eaxistina Tenduristiy\u00ea ya C\u00eehan\u00ea pi\u015ftrast kir ku \u00eeht\u00eemala veguher\u00eena v\u00eerusa Hanta bo pandamiyek li gor\u00ee daney\u00ean hey\u00ee pir k\u00eam e, di heman dem\u00ea de ti n\u00ee\u015fanek tune ye ku ew di\u015fibihe COVID-19, ji ber ku ew bi awayek\u00ee mezin di navbera mirovan de bi r\u00eaya pergala nefes\u00ea nay\u00ea veguheztin \u00fb piraniya curey\u00ean w\u00ea hewcey\u00ea t\u00eakiliya rasterast bi haw\u00eerdor\u00ea re bi mi\u015fkan an bermahiy\u00ean wan re ne, herwiha \u015fiyana wan a berfireh \u00fb domdar ji bo veguheztin\u00ea di navbera mirovan de tune ye.<\/p>\n<p>R\u00eaxistin\u00ea destn\u00ee\u015fan kir ku \u00eeht\u00eemala k\u00eam a veguhestina v\u00eerusa Hanta ji mirov bo mirov nay\u00ea w\u00ea watey\u00ea ku ew v\u00eerusek h\u00easan e; xetera w\u00ea di giraniya nexwe\u015fiy\u00ea de ye dema ku t\u00ea vegirtin, ne di \u015fiyana w\u00ea de ya belavb\u00fbna di c\u00eehan\u00ea de.<\/p>\n<p><strong>Mir\u00ee \u00fb kes\u00ean vegirt\u00ee di ke\u015ft\u00eey\u00ea de<\/strong><\/p>\n<p>R\u00eaxistina Tenduristiy\u00ea ya C\u00eehan\u00ea di 8\u2019\u00ea Gulan\u00ea de ragihand ku hejmara b\u00fbyer\u00ean bi nexwe\u015fiya ku li ser ke\u015ft\u00eeya ge\u015ftyar\u00ee &#8220;MV Hondias&#8221; ve gir\u00eaday\u00ee giha\u015ftiye 8 kes\u00ean ku ev nexwe\u015f\u00ee vegiertine, di nav de 6 b\u00fbyer\u00ean v\u00eerusa Andes\u00ea y\u00ean ku ji h\u00eala mexber\u00ee ve hatine pi\u015ftrast kirin, yek ji curey\u00ean her\u00ee xeternak \u00ean Hantav\u00eerus\u00ea \u00fb 2 b\u00fbyer\u00ean muhtemel.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee daneyan, ji ber v\u00ea nexwe\u015fiy\u00ea 3 kes mirin, r\u00eajeya mirin\u00ea di nav b\u00fbyer\u00ean vegirt\u00ee y\u00ean v\u00ea kom\u00ea de gihandiye dora ji sed\u00ee 38.<\/p>\n<p>R\u00eaxistin\u00ea da diyarkirin ku 4 nexwe\u015f h\u00een j\u00ee li nexwe\u015fxaney\u00ean welat\u00ean cuda t\u00eane dermankirin, yek ji wan di be\u015fa l\u00ean\u00ear\u00eena giran a Afr\u00eeqaya Ba\u015f\u00fbr, du kes li Hollanda \u00fb yek j\u00ee li Sw\u00eesrey\u00ea ye.<\/p>\n<p>Ev p\u00ea\u015fketin wek\u00ee be\u015fek ji \u00e7avd\u00eariya navnetewey\u00ee a belavb\u00fbna v\u00ea nexwe\u015fiya b\u00eahempa t\u00ea, di nava hewildan\u00ean ji bo \u015fopandina t\u00eakiliyan \u00fb s\u00eenordarkirina her belavb\u00fbna li dervey\u00ee ke\u015ftiy\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Dermankirina ji nexwe\u015fiy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Heta niha, tu dermanek tune ye ku rasterast Hantav\u00eerus\u00ea ji hol\u00ea rake \u00fb ne j\u00ee derziy\u00ean dermankirin\u00ea ku li seranser\u00ea c\u00eehan\u00ea hatiye pejirandin ku p\u00ea\u015f\u00ee li vegirtin\u00ea bigire.<\/p>\n<p>L\u00eabel\u00ea, pispor tekez dikin ku l\u00ean\u00ear\u00eena bilez \u00fb destwerdana bij\u00ee\u015fk\u00ee ya z\u00fb dikare di \u015fans\u00ean jiyan\u00ea de c\u00fbdahiyek gir\u00eeng \u00e7\u00eabike, nemaze di rew\u015f\u00ean ku n\u00ee\u015fan bi lez ber bi pirsgir\u00eak\u00ean nefes\u00ea an t\u00eak\u00e7\u00fbna gur\u00e7ikan ve p\u00ea\u015fve di\u00e7in.<\/p>\n<p>Dermankirina niha bal\u00ea diki\u015f\u00eene li ser pi\u015ftgiriya la\u015f da ku ew bikaribe li hember v\u00eerus\u00ea bisekine; l\u00ean\u00ear\u00eena bij\u00ee\u015fk\u00ee bi gelemper\u00ee ev ti\u015ftan p\u00eak t\u00eene:<\/p>\n<p>P\u00ea\u015fk\u00ea\u015fkirina oks\u00eejen\u00ea ji bo nexwe\u015f da ku al\u00eekariya wan bike ku nefes bist\u00eenin<\/p>\n<p>Bikaran\u00eena c\u00eehaz\u00ean nefesa \u00e7\u00eakir\u00ee di rew\u015f\u00ean kr\u00eet\u00eek de<\/p>\n<p>\u015e\u00fb\u015ftina gur\u00e7ikan dema ku bandor bibe<\/p>\n<p>\u00c7avd\u00eariya berfireh di nava yek\u00eeney\u00ean l\u00ean\u00ear\u00eena giran de ji bo b\u00fbyer\u00ean giran<\/p>\n<p>Bij\u00ee\u015fk destn\u00ee\u015fan dikin ku \u00e7end demjim\u00ear\u00ean p\u00ea\u015f\u00een pi\u015ft\u00ee ku zehmetiy\u00ean nefes\u00ea derdikevin di nav qonax\u00ean her\u00ee kr\u00eet\u00eek de ne, ji ber ku destwerdana bilez dikare xetera tevliheviy\u00ean kujer k\u00eam bike.<\/p>\n<p>Her \u00e7end derziy\u00ean dermankirin\u00ea y\u00ean gerd\u00fbn\u00ee h\u00een peyda neb\u00fbne j\u00ee, hin welat, weke \u00c7\u00een \u00fb Koreya Ba\u015f\u00fbr, derziy\u00ean dermankirin\u00ea y\u00ean s\u00eenorkir\u00ee li dij\u00ee \u015faney\u00ean her\u00eam\u00ee y\u00ean her\u00ee berbelav li her\u00eam\u00ean xwe bikar t\u00eenin, di heman dem\u00ea de l\u00eakol\u00eener\u00ean li \u00e7araliy\u00ea c\u00eehan\u00ea li ser p\u00ea\u015fxistina dermankirin \u00fb derziy\u00ean bibandortir dixebitin.<\/p>\n<p>R\u00eaxistina Tenduristiy\u00ea ya C\u00eehan\u00ea dib\u00eaje ku p\u00ea\u015f\u00eel\u00eagirtin h\u00een j\u00ee xeta parastin\u00ea ya her\u00ee gir\u00eeng e, bi r\u00eaya k\u00eamkirina t\u00eakiliya bi mi\u015fkan \u00fb bermahiy\u00ean wan re, nemaze li dever\u00ean girt\u00ee an terikand\u00ee.<\/p>\n<p><strong>Aboriya c\u00eehan\u00ee ji ber pandamiyan \u00e7iqas\u00ee windah\u00ee d\u00eetiye?<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee texm\u00een\u00ean saziy\u00ean daray\u00ee y\u00ean navnetewey\u00ee ku li ser bingeha windahiy\u00ean abor\u00ee y\u00ean ji ber van pandemiyan \u00e7\u00eab\u00fbne, di dem\u00ean n\u00fbjen de, pandemiyan her\u00ee k\u00eam 14 tr\u00eelyon dolar zirar li aboriya c\u00eehan\u00ee kiriye. Pandemiya COVID-19 bi tena ser\u00ea xwe para her\u00ee mezin a v\u00ea l\u00ea\u00e7\u00fbn\u00ea p\u00eak aniye; (Send\u00fbq) Fona Pereyan a Navnetewey\u00ee windahiy\u00ean hilber\u00eena gerd\u00fbn\u00ee ya berhevkir\u00ee ya t\u00eakildar\u00ee pandemiy\u00ea di navbera sal\u00ean 2019 \u00fb 2024\u2019an de bi qas\u00ee 13.8 tr\u00eelyon dolar texm\u00een kiriye.<\/p>\n<p>Daney\u00ean Banka C\u00eehan\u00ee n\u00ee\u015fan didin ku pandamiy\u00ean bi\u00e7\u00fbk bandor\u00ean abor\u00ee z\u00eadetir kirine, wek\u00ee pandamiya SARS di sal\u00ean 2002-2003\u2019an de bi qas\u00ee 40 milyar dolar l\u00ea\u00e7\u00fb, di heman dem\u00ea de Banka C\u00eehan\u00ee windahiy\u00ean ji Ebolay\u00ea li Afr\u00eeqaya Rojava di sal\u00ean 2014 \u00fb 2015\u2019an de heta 32.6 milyar dolar texm\u00een kir.<\/p>\n<p>L\u00eakol\u00een\u00ean abor\u00ee y\u00ean ku ji h\u00eala &#8220;Korean Journal of Internal Medicine&#8221; ve hatine we\u015fandin n\u00ee\u015fan didin ku belavb\u00fbna MERS\u2019\u00ea li Koreya Ba\u015f\u00fbr di sala 2015\u2019an de, ji ber k\u00eamb\u00fbna ge\u015ftiyariy\u00ea \u00fb xerckirin\u00ea, di navbera 8.5 \u00fb 10 milyar dolar\u00ee de zirar da aboriy\u00ea.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan C\u00eehan bi derketina v\u00eeruseke n\u00fb \u00fb kujer a bi nav\u00ea Hantavirus li ser ke\u015fteya ge\u015ftyar\u00ee ya &#8220;Hondus MV&#8221; ku ala Hollanday\u00ea li Atlant\u00eek\u00ea digere, mij\u00fbl e. Li gor\u00ee daney\u00ean daw\u00ee y\u00ean R\u00eaxistina Tenduristiy\u00ea ya C\u00eehan\u00ea, heta niha ji ber v\u00eerus\u00ea s\u00ea kesan jiyana xwe ji dest daye. Li ser ke\u015fteyeke ge\u015ftiyariy\u00ea ku Okyan\u00fbsa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236793,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[233],"tags":[],"class_list":["post-236792","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cihan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236792"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236792\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236794,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236792\/revisions\/236794"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236793"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236792"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}