{"id":236746,"date":"2026-05-13T08:16:31","date_gmt":"2026-05-13T06:16:31","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236746"},"modified":"2026-05-13T08:16:31","modified_gmt":"2026-05-13T06:16:31","slug":"roja-zimane-kurdi-dive-pisaftin-bidawi-bibe-u-zimane-kurdi-fermi-bibe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236746","title":{"rendered":"Roja Ziman\u00ea Kurd\u00ee; Div\u00ea pi\u015faftin bidaw\u00ee bibe \u00fb ziman\u00ea Kurd\u00ee ferm\u00ee bibe"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ronah\u00ee Sad\u00fbn\/Qami\u015flo<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Gel\u00ea Kurd bi salan li dij\u00ee qedexekirin \u00fb siyaseta as\u00eem\u00eelasyon\u00ea t\u00eako\u015f\u00een ji bo ziman\u00ea xwe kiriye \u00fb heta \u00eero j\u00ee v\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea didom\u00eene. Ji bo Kurdan ziman ne ten\u00ea navg\u00eena ragihandin\u00ea ye, l\u00ea par\u00e7eyek ji d\u00eerok, nasname \u00fb \u00e7anda wan e. 15\u2019\u00ea Gulan\u00ea wek\u00ee Roja Ziman\u00ea Kurd\u00ee t\u00ea p\u00eerozkirin.<\/strong><\/p>\n<p>15\u2019\u00ea Gulan\u00ea Cejna Ziman\u00ea Kurd\u00ee ye. Di sala 1932\u2019yan de ji aliy\u00ea rew\u015fenb\u00eer\u00ea Kurd Celadet Al\u00ee Bedirxan \u00fb heval\u00ean li \u015eam\u00ea Kovara \u201cHewar\u00ea\u201d bi hejmara xwe ya yekem li taxa Kurdan li \u00c7apxaneya Tereq\u00ee\u2019y\u00ea, hate we\u015fandin. Alfabeya v\u00ea kovar\u00ea bi t\u00eep\u00ean lat\u00een\u00ee b\u00fb ku ev j\u00ee p\u00eangeveka giring b\u00fb. Ji sala 2006\u2019an p\u00ea de, gel\u00ea Kurd her sal 15\u2019\u00ea Gulan\u00ea, weke Cejna Ziman\u00ea Kurd\u00ee p\u00eeroz dikin. Ev roj ji bo balki\u015fandina ser giringiya ziman \u00fb \u00e7anda kurd\u00ee hate hilbijartin. Ji ber ku gel\u00ea Kurd bi sal\u00ean dir\u00eaj li dij\u00ee \u00eenkarkirina maf\u00ean ziman \u00fb nasnameya xwe ya \u00e7and\u00ee t\u00eadiko\u015fe. Roja Ziman\u00ea Kurd\u00ee j\u00ee di \u00e7ar\u00e7oveya v\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea de, ji bo balki\u015fandina ser gir\u00eengiya ziman \u00fb pi\u015ftgiriya jiyandina ziman\u00ea Kurd\u00ee, t\u00ea p\u00eerozkirin. Di heman dem\u00ea de ji bo kurdan ziman ne ten\u00ea navg\u00eena ragihandin\u00ea ye, di heman dem\u00ea de par\u00e7eyek ji d\u00eerok, nasname \u00fb \u00e7anda wan e. Ji ber v\u00ea yek\u00ea Cejna Ziman\u00ea Kurd\u00ee derbir\u00eena xebata gel\u00ea Kurd e, ji bo parastina m\u00eerata xwe ya ziman\u00ee \u00fb gihandina w\u00ea ji nif\u015f\u00ean pa\u015feroj\u00ea re.<\/p>\n<p><strong>Celadet Bedirxan k\u00ee ye?<\/strong><\/p>\n<p>Celadet Bedirxan kesayetek\u00ee giring \u00ea n\u00fbjenkirin \u00fb standardkirina ziman\u00ea Kurd\u00ee ye. Bedirxan zimanzan \u00fb rew\u015fenb\u00eerek\u00ee giring e ku alfabeya Kurd\u00ee p\u00ea\u015f xistiye \u00fb p\u00ea\u015feng\u00eeya n\u00fbjenkirina ziman\u00ea Kurd\u00ee kiriye.<\/p>\n<p><strong>Bi \u00e7o\u015feke mezin \u201cRoja Ziman\u00ea Kurd\u00ee\u201d t\u00ea p\u00eerozkirin<\/strong><\/p>\n<p>Kurd\u00ean li \u00e7ar aliy\u00ean c\u00eehan\u00ea v\u00ea cejna xwe ya netewey\u00ee bi co\u015f \u00fb kelecaneke mezin, bi hi\u015fmend\u00ee \u00fb giyan\u00ea t\u00eako\u015f\u00eena parastin \u00fb p\u00ea\u015fvebirina ziman\u00ea Kurd\u00ee, p\u00eeroz dikin. Herwiha \u00e7alakiy\u00ean curbicur li dar dixin. Di nav van \u00e7alakiyan de p\u00ea\u015fbirk\u00ean ziman, panel, \u00e7alakiy\u00ean helbest \u00fb w\u00eajey\u00ee, \u015fano, me\u015f \u00fb hwd\u2026hene. Ev \u00e7alak\u00ee ji bo p\u00ea\u015fxistin \u00fb belavkirina ziman \u00fb \u00e7anda Kurd\u00ee, dibe al\u00eekar. Di heman dem\u00ea de \u00e7alakiy\u00ean d\u00eetir, ji bo parastina maf\u00ean ziman \u00fb daxwaza qeb\u00fblkirina ziman\u00ea Kurd\u00ee wek ziman\u00ea ferm\u00ee, t\u00ea lidarxistin.<\/p>\n<p><strong>Ziman\u00ea Kurd\u00ee zimanek\u00ee dewlemend e <\/strong><\/p>\n<p>Ziman\u00ea Kurd\u00ee ji binkomeke ziman\u00ean Hind-Ewrop\u00ee ku be\u015fek ji malbateke mezin a zimanan e. Kurd\u00ee li bakur\u00ea rojavay\u00ea \u00ceran\u00ea, li ba\u015f\u00fbr\u00ea rojavay\u00ea Ermen\u00eestan\u00ea, li bakur\u00ea Iraq\u00ea, bakur\u00ea rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea \u00fb ba\u015f\u00fbr\u00ea rojhilat\u00ea Tirkiy\u00ea t\u00ea axaftin. \u00c7anda Kurd\u00ee xwed\u00ee d\u00eerok, w\u00eaje, muz\u00eek \u00fb hunereke dewlemend e. Cejna Ziman\u00ea Kurd\u00ee derfet\u00ea dide ku ev m\u00eerateya \u00e7and\u00ee ya dewlemend were parastin \u00fb ji nif\u015f\u00ean pa\u015feroj\u00ea re were ragehandin.<\/p>\n<p><strong>Dewlemendiya Ziman\u00ea Kurd\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Ziman\u00ea kurd\u00ee ji p\u00eanc zaravayan; \u00fb ev zarava j\u00ee her yek di nav xwe de ji \u00e7end devokan p\u00eak t\u00ean:<br \/>\nD\u00eeyalekta Goran\u00ee; Ji Hewaram\u00ee, Kenduley\u00ee \u00fb Bacelan\u00ee, p\u00eak t\u00ea.<\/p>\n<p>D\u00eeyalekta Dimilk\u00ee\/Kirdk\u00ee\/Zazak\u00ee; Ji Dimilk\u00eeya Jor\u00een (D\u00ears\u00eem), Dimilk\u00eeya Nav\u00een (Amed) \u00fb Dimilk\u00eeya J\u00ear\u00een (Ruha), p\u00eak t\u00ea.<\/p>\n<p>D\u00eeyalekta Kurmanc\u00ee; Ji Bahd\u00een\u00ee, Botan\u00ee, Serhed\u00ee, Xerzan\u00ee, Berferat\u00ee, Sil\u00eevan\u00ee \u00fb Rojavay\u00ee, p\u00eak t\u00ea.<\/p>\n<p>D\u00eeyalekta Kurmac\u00eeya Xwar\u00ea; Ji Kelh\u00fbr\u00ee, Feyl\u00ee \u00fb Kirma\u015fan\u00ee, p\u00eak t\u00ea.<\/p>\n<p>D\u00eeyalekta Kurmanc\u00eeya Navend\u00ee; Ji Soran\u00ee, Mukr\u00ee, Sil\u00eaman\u00ee, Germ\u00eeyan\u00ee \u00fb Erdelan\u00ee, p\u00eak t\u00ea.<\/p>\n<p><strong>\u00c7ar\u00e7oveya siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Roja 15\u2019\u00ea Gulan\u00ea di heman dem\u00ea de sembola t\u00eako\u015f\u00eena kurdan a bi salan e ji bo parastina maf\u00ean xwe y\u00ean ziman\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee. Ji ber v\u00ea yek\u00ea ev d\u00eerok j\u00ee weke \u00eefadeya t\u00eako\u015f\u00eena kurdan a ji bo parastina maf\u00ean ziman \u00fb nasnameya xwe ya \u00e7and\u00ee, t\u00ea d\u00eetin. Cejna Ziman\u00ea Kurd\u00ee \u00eefadeya xebata gel\u00ea Kurd a ji bo parastin \u00fb zind\u00eekirina m\u00eerateya xwe ya ziman\u00ee ye. Ji ber ku di sedsala 21\u2019em\u00een de ji ber pol\u00eet\u00eekay\u00ean yekpar\u00eaz \u00fb netew-dewlet\u00ea, gelek welat\u00ean c\u00eehan\u00ea veguher\u00eene goristana zimanan. Pergala netew-dewlet\u00ea ya ku neyar\u00ea demokrasiy\u00ea ye, bi pol\u00eet\u00eekay\u00ean qirkirina \u00e7and \u00fb zimanan jiyana yekziman\u00ee li ser gelan ferz kiriye. Gel\u00ea Kurd j\u00ee bi tu away\u00ee dest\u00fbr nedane ku ev pol\u00eet\u00eekay\u00ean yekziman\u00ee p\u00eak b\u00ean \u00fb ziman\u00ea Kurd\u00ee ji hol\u00ea b\u00ea rakirin. Gel\u00ea Kurd her tim ji bo parastina ziman\u00ea xwe li ber xwe daye \u00fb tu car nehi\u015ftiye ku ziman\u00ea Kurd\u00ee were jib\u00eerkirin. Li hember hem\u00fb pol\u00eet\u00eekay\u00ean tunekirin\u00ea, gel\u00ea Kurd, bi daxwaza azadiya \u00e7and, ziman \u00fb nasnameya xwe t\u00eako\u015f\u00eena parastin \u00fb p\u00ea\u015fvebirina nirx\u00ean xwe y\u00ean netewey\u00ee kiriye \u00fb v\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea h\u00eena j\u00ee didom\u00eene. R\u00eaber Apo j\u00ee bi taybet\u00ee diyar dike ku \u201cMijara ziman\u00ea dayik\u00ea qas\u00ee nan \u00fb av\u00ea gir\u00eeng e. Tu ziman\u00ea dayik\u00ea h\u00een neb\u00ee, perwerdeya w\u00ea neb\u00een\u00ee tu nikar\u00ee rast \u00fb ba\u015f bifikir\u00ee, nikar\u00ee hilber\u00een\u00ee, wisa li te t\u00ea wek ku mejiy\u00ea te miriye. Ziman veguhez\u00ear\u00ea destp\u00eak\u00ea \u00fb sereke y\u00ea civak\u00eeb\u00fby\u00een\u00ea ye. Xwed\u00eel\u00eaderketina ziman \u00fb \u00e7anda xwe, p\u00ea\u015fvebirina wan p\u00eaw\u00eestiyeke mirovb\u00fbn\u00ea ye. Y\u00ean ku nikaribin li ziman\u00ea xwe xwed\u00ee derkevin nikarin li tu ti\u015ft\u00ee xwed\u00ee derkevin. Y\u00ean ku ziman\u00ea xwe nezanibin \u00fb bi p\u00ea\u015f ve nebin n\u00eevmirov dim\u00eenin; nikarin bi tu kesan re rast \u00fb durist t\u00eakiliyan j\u00ee daynin \u00fb bi p\u00ea\u015f bixin.\u00a0Ji ber ku ziman \u00fb \u00e7anda me hatine qedexekirin, me t\u00eako\u015f\u00eeneke mezin me\u015fand. Xwed\u00eel\u00eaderketina li ziman \u00fb \u00e7anda xwe peywira hem\u00fb kesan e.\u201d<\/p>\n<p><strong>P\u00eaw\u00eest e ziman\u00ea Kurd\u00ee bibe ziman\u00ea ferm\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Ji ber dagikirin \u00fb par\u00e7ekirina Kurdistan\u00ea, herwiha me\u015fandina siyaseta asm\u00eelasyon\u00ea ya li ser gel\u00ea Kurd, bi milyonan zarok\u00ean Kurd ji maf\u00ea xwe y\u00ean ziman\u00ee b\u00eapar<\/p>\n<p>man \u00fb h\u00een j\u00ee dim\u00eenin. L\u00ea ev maf, maf\u00ea bingeh\u00een \u00fb gerd\u00fbn\u00ee ye \u00fb bi gelek peyman\u00ean navnetew\u00ee hatiye misogerkirin. Lewra heta ku hem\u00fb maf \u00fb azadiya gel\u00ea Kurd a \u00e7and\u00ee, ziman\u00ee \u00fb nasnamey\u00ee ku maf\u00ean her\u00ee rewa \u00fb bingeh\u00een in, bi zagonan ney\u00ean m\u00eesogerkirin, gel\u00ea Kurd d\u00ea li hem\u00fb qad\u00ean jiyan\u00ea di t\u00eako\u015f\u00eena xwe ya \u00e7and, ziman \u00fb nasnameya azad de, biryardar be. Ziman n\u00ee\u015faneya nasname \u00fb statuya siyas\u00ee ya gelan e. Ji ber v\u00ea j\u00ee, p\u00eaw\u00eest e ziman\u00ea Kurd\u00ee bibe ziman\u00ea ferm\u00ee \u00fb perwerdey\u00ea. Di heman dem\u00ea de, ji bo ku qedexey\u00ean li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee bidaw\u00ee bikin \u00fb perwerdeya bi ziman\u00ea dayik\u00ea bi zagonan were m\u00eesogerkirin t\u00eako\u015f\u00eena xwe xurt bike, p\u00ea\u015f\u00ee li xwebi\u015faftin\u00ea bigire \u00fb r\u00ea nede pol\u00eet\u00eekay\u00ean bi\u015faftin\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Rew\u015fa ziman\u00ea Kurd\u00ee bi taybet li Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea j\u00ee weke par\u00e7ey\u00ean din \u00ean Kurdistan\u00ea bi sal\u00ean dir\u00eaj rast\u00ee siyaseta qirkirina \u00e7and\u00ee, tunekirina heb\u00fbna gel\u00ea Kurd \u00fb pi\u015faftina ziman\u00ea Kurd\u00ee ji aliy\u00ea s\u00eestem \u00fb desthilatdaran ve hat, bi taybet\u00ee di \u00e7ax\u00ea rej\u00eema Baas a hilwe\u015fiyay\u00ee de ku z\u00eadetir\u00ee 60 salan desthilatdariya xwe domand. L\u00ea pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015fa 19\u2019\u00ea T\u00eermeh\u00ea \u201c\u015eore\u015fa Rojava\u201d di hem\u00fb qadan de guhertin\u00ean mezin p\u00eak hatin, bi taybet\u00ee qada perwerdey\u00ea ku ziman ji bo w\u00ea sereke ye. Gelek dibistan, peymangeh \u00fb zaningeh\u00ean ziman\u00ea Kurd\u00ee hatin vekirin. Bi hezaran xwendekar dest bi xwendina Kurd\u00ee kirin. Ev destkeftiya her\u00ee mezin a ku bi saya xw\u00eena bi hezar\u00ean \u015feh\u00eedan \u00fb berxwedana gel\u00ea Kurd p\u00eak hat.<\/p>\n<p>Di roja \u00eero de j\u00ee Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea di qonaxeke d\u00eerok\u00ee re derbas dibe \u00fb p\u00eavajoyeke siyas\u00ee ya n\u00fb bi r\u00ea ve di\u00e7e ku ji 29\u2019\u00ea \u00c7iley\u00ea ve entegrasyona bi hikumeta demk\u00ee ya S\u00fbriy\u00ea re dest p\u00ea kiriye. Ji bo biserketina v\u00ea p\u00eavajoy\u00ea \u00fb avakirina S\u00fbriyeke pirreng, p\u00eaw\u00eest e di ser\u00ee de ziman\u00ea Kurd\u00ee ferm\u00ee b\u00ea nas\u00een, wek\u00ee ziman\u00ea perwerdey\u00ea li Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea b\u00ea pejirandin, hem\u00fb dezgeh \u00fb saziy\u00ean ziman \u00fb perwerdey\u00ea bi awayek\u00ee demokrat\u00eek entegre bibin. L\u00ea n\u00eaz\u00eekat\u00ee \u00fb siyaseta hikumeta demk\u00ee ya S\u00fbriy\u00ea, r\u00eabaz\u00ea rej\u00eema ber\u00ea ye ku ew j\u00ee d\u00eesa dixwaze nijadperest\u00ee \u00fb yekziman\u00eey\u00ea li S\u00fbriy\u00ea bi r\u00ea ve bibe \u00fb ziman\u00ean din tune bib\u00eene. L\u00ea gel\u00ea Kurd neteweyeke resen a v\u00ea ax\u00ea \u00fb v\u00ee welat\u00ee ne, maf\u00ea wan heye ku ziman\u00ea wan di dest\u00fbr ferm\u00ee be.<\/p>\n<p>Li S\u00fbriy\u00ea \u00fb Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea di dem\u00ean bor\u00ee de gelek zehmet\u00ee heb\u00fbn. Ziman\u00ea dayik\u00ea her dem qedexe b\u00fb. Pi\u015ftgiriyeke dewlet\u00ea ji bo ziman\u00ea Kurd\u00ee \u00fb ziman\u00ea d\u00eetir tune b\u00fb \u00fb asteng\u00ee gelek b\u00fbn. L\u00ea di nava sal\u00ean \u015fore\u015f \u00ea de, xebateke mezin ji bo ziman\u00ea Kurd\u00ee hate kirin. Yek ji destkeftiy\u00ean her\u00ee mezin \u00ean \u015fore\u015f\u00ea ziman\u00ea kurd\u00ee ye. Ne ten\u00ea ji bo ziman\u00ea kurd\u00ee, ji bo ziman\u00ean din \u00ean li her\u00eam\u00ea j\u00ee, r\u00ea hat vekirin. Lewma div\u00ea siyaseta yek \u00e7and, yek al \u00fb ziman, rabe \u00fb \u00ead\u00ee ziman\u00ea Kurd bibe ziman\u00ea bingeh\u00een \u00fb ferm\u00ee di nava gi\u015ft\u00ee S\u00fbriy\u00ea \u00fb par\u00e7ey\u00ean din \u00ean Kurdistan\u00ea de.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ronah\u00ee Sad\u00fbn\/Qami\u015flo\u00a0 Gel\u00ea Kurd bi salan li dij\u00ee qedexekirin \u00fb siyaseta as\u00eem\u00eelasyon\u00ea t\u00eako\u015f\u00een ji bo ziman\u00ea xwe kiriye \u00fb heta \u00eero j\u00ee v\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea didom\u00eene. Ji bo Kurdan ziman ne ten\u00ea navg\u00eena ragihandin\u00ea ye, l\u00ea par\u00e7eyek ji d\u00eerok, nasname \u00fb \u00e7anda wan e. 15\u2019\u00ea Gulan\u00ea wek\u00ee Roja Ziman\u00ea Kurd\u00ee t\u00ea p\u00eerozkirin. 15\u2019\u00ea Gulan\u00ea Cejna Ziman\u00ea [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236747,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-236746","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rojev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236746","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236746"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236748,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236746\/revisions\/236748"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}