{"id":236474,"date":"2026-05-06T07:59:06","date_gmt":"2026-05-06T05:59:06","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236474"},"modified":"2026-05-06T07:59:06","modified_gmt":"2026-05-06T05:59:06","slug":"4e-gulana-1937an-destpeka-terteleya-dersime","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236474","title":{"rendered":"4\u2019\u00ea Gulana 1937\u2019an Destp\u00eaka Terteleya D\u00earsim\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>Volqan El\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Dibe ku bi gotina jenos\u00eeda li ser gel\u00ea Yah\u00fbd\u00ee dest bi mijar\u00ea kirin ti\u015ftek\u00ee \u00eeron\u00eek (rew\u015fa p\u00eakenok\u00ee ya bi \u00ea\u015f) bibe l\u00ea Yah\u00fbd\u00ee ji bo nijadkujiya li ser wan dib\u00eajin \u2018yekane\u2019. Em Kurd j\u00ee bi taybet\u00ee D\u00earsim\u00ee ji bo jenos\u00eed daw\u00ee ya Komara Tirkiye ku bi ser wan de aniye dib\u00eajin \u2018Tertele\u2019.<\/p>\n<p>Bi rast\u00ee kes\u00ean dest bi xwendina v\u00ea niv\u00ees\u00ea bikin dibe ku bifikirin \u00fb b\u00eajin \u201cher hal D\u00earsim\u00ea di v\u00ea d\u00eerok\u00ea de cara destp\u00eak\u00ea dest bi serhildan\u00ea kiriye, l\u00ea dema bi ser neketiye ji bo r\u00eazgirtina \u00ea\u015f\u00ean hatine ki\u015fandin ev d\u00eerok hatiye derxistin p\u00ea\u015f\u201d. L\u00ea dema em ber\u00ea xwe didin belgey\u00ean ar\u015f\u00eev\u00ean Osman\u00ee, t\u00ea f\u00eamkirin ku rastiya D\u00earsim\u00ea z\u00eade ne wisa ye.<\/p>\n<p>Ji d\u00eeroknas-niv\u00eeskar Mehmet Bayrak ku xwe gihandiye van ar\u015f\u00eevan em f\u00ear dibin, ku gel\u00ea D\u00earsim\u00ea ti car ji pa\u015fay\u00ean Osman\u00ee re ser\u00ee natew\u00eene. H\u00eaz\u00ean dagirker \u00ean Osman\u00ee bi sedan caran \u00ear\u00ee\u015f an\u00eene li ser erd\u00ean D\u00earsim\u00ea l\u00ea her car\u00ea li \u00e7iyay\u00ean as\u00ea terpil\u00eene. Ev \u00eemparatoriya navbir\u00ee ti car nekariye bi dil\u00ea xwe hesp\u00ea xwe li ser van erdan bibez\u00eene. D\u00eesa li gor\u00ee daney\u00ean ku d\u00eeroknas\u00ea Kurd \u00ea bi r\u00fbmet ku bi dest xistiye, ten\u00ea di du sed sal\u00ean daw\u00ee y\u00ean Osman\u00ee de ku \u2018bay\u00ea avakirina netewe dewlet\u00ea\u2019 l\u00ea dab\u00fb (ev tehl\u00eel ya f\u00eelozof\u00ea \u00e7iyan Qasim Eng\u00een e) erd\u00ean p\u00eeroz \u00ean D\u00earsim\u00ea z\u00eadetir\u00ee du sed car bi \u00ear\u00ee\u015f\u00ean dirinde y\u00ean Turaniyan re r\u00fb bi r\u00fb dim\u00eene. Di wan hewldan\u00ean dagirker \u00ean \u00eemparatoriy\u00ea de her car ev war\u00ea p\u00eeroz karib\u00fbye xweseriya xwe bipar\u00eaze.<\/p>\n<p>Bi v\u00ea taybetmendiya xwe, D\u00earsim heta v\u00ea d\u00eeroka b\u00ea bext kelhaya hilnawe\u015fe \u00fb t\u00eakna\u00e7e ya gel\u00ea Kurd e.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee, toz \u00fb qubara \u015fer\u00ea desp\u00eak\u00ea y\u00ea c\u00eehan\u00ea, h\u00eaz\u00ean emperyalist bi hezar dek\u00fbdolab \u00fb fen\u00fbf\u00eetan \u00eehtimala ku di navbera gel\u00ean Anatol\u00ee \u00fb gel\u00ea Kurd de komareke demokrat\u00eek ava bibe p\u00fb\u00e7 kirin. Dewleta dagirkeriya Tirk bi \u00eedamkirina \u015e\u00eax Se\u00eed\u00ea Kal \u00fb heval\u00ean w\u00ee (29\u2019\u00ea Hez\u00eerana 1925\u2019an) li ber birc\u00ean Amed\u00ea tesl\u00eemb\u00fbna xwe ji emperyal\u00eestan re pi\u015ftrast kir. Ji ber ku h\u00eaz\u00ean dagirker d\u00eerok pir ba\u015f dizanib\u00fbn, \u00fb li rew\u015fa D\u00earsim\u00ea\u00a0 hayil b\u00fbn, rayedarek\u00ee dewleta Tirk h\u00ea pi\u015ft\u00ee ji serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed salek\u00ea-du salan (1926) gotib\u00fb \u201cD\u00earsim ser\u00ea kin\u00eare (kuleke p\u00ees) ye div\u00ea were eciqandin.\u201d H\u00ea w\u00ea dem\u00ea ti ti\u015ft li meydan\u00ea tineb\u00fb. Ne serhildan \u00fb ne j\u00ee berxwedana D\u00earsim\u00ea, ne j\u00ee nelihevkirinek ku b\u00fbyibe pirsgir\u00eakek mezin ku nehatibe \u00e7araserkirin&#8230; L\u00ea mixabin dewlet\u00ea dixwest h\u00ea ji w\u00ea dem\u00ea ve sedemeke maq\u00fbl\u00a0 peyda bike, ti\u015ftek\u00ee bike sedem ku bi ser D\u00earsim\u00ea ve were, \u00ear\u00ee\u015f\u00ea Kurdan bike.<\/p>\n<p>Di encam\u00ea de li gor\u00ee xwe sedem j\u00ee peyda kir: mijar \u00e7i b\u00fb? Beriya \u015eore\u015fa Oktobira 1917\u2019an art\u00ea\u015f\u00ean R\u00fbs heta bi Erzerom hatib\u00fbn, gelek erd\u00ean Serhed\u00ea xistib\u00fbn dest\u00ea xwe. Ji ber \u015eore\u015fa Oktobir\u00ea, Len\u00een biryar da ku art\u00ea\u015f\u00ean R\u00fbs ji van deran biki\u015fin. Lewma hin cebilxaneya xwe li pey xwe hi\u015ftib\u00fbn. Kurd\u00ean D\u00earsim\u00ee j\u00ee ji bo parastina xwe, be\u015feke v\u00ea dest dan\u00eeb\u00fbn li ser. Vaye dewleta Tirk a dagirker ev rew\u015f dikir wek\u00ee bahane!<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee v\u00ea hevd\u00eetin\u00ea P\u00eer Seyid Riza f\u00eam dike ku dewlet\u00ea biryar daye d\u00ea ferman\u00ea li ser D\u00earsim\u00ea rake!<\/p>\n<p>Ji v\u00ea hevd\u00eetin\u00ea dizivire, \u00fb t\u00ea. Li gor\u00ee l\u00eakol\u00een\u00ean d\u00eeroknasan P\u00eer\u00ea D\u00earsim\u00ea Sey\u00eed Riza li ser \u00e7aviy\u00ean ku Ava Munzur\u00ea j\u00ea diki\u015fe civ\u00eenek\u00ea bi sereke\u015f\u00eer\u00ean D\u00earsim\u00ea re \u00e7\u00eadike. Di v\u00ea civ\u00een\u00ea de ji wan re dib\u00eaje;\u00a0 \u201cAxano, begino! \u00cad\u00ee hatiye f\u00eamkirin ku Gaz\u00ee Pa\u015fa (M. Kemal) bi hezaran belay\u00ean xwe ve kem\u00een daniye. Ji bo hilwe\u015fandina D\u00earsim\u00ea, ji bo qira w\u00ea b\u00eenin, her cure amadekar\u00ee t\u00ean kirin. Neb\u00eajin ku niyeta wan bac e. Ji bo Elez\u00eez\u00ea pa\u015fayek\u00ee wisa dan\u00eene ku k\u00ea bixwaze dikuje. D\u00earsima \u015eah Xizir, bi nav\u00ea \u2018T\u00fbncel\u00ee\u2019 kirine bajar \u00fb bi ser Enqerey\u00ea de hesibandine. Li her dera D\u00earsim\u00ea le\u015fker bi cih kirine. \u00cad\u00ee her kes f\u00ear b\u00fbye ku d\u00ea di bihar\u00ea de \u00ear\u00ee\u015f were li ser D\u00earsim\u00ea. D\u00earsimiy\u00ean me ketine fikara can, mal\u00fbmilk\u00ean xwe. Cotkar\u00ean me li r\u00eayan, li gundan digirin, di avakirina pir \u00fb dibistanan de dixebit\u00eenin. K\u00ee li dij derkeve j\u00ee l\u00ea didin, xeberan j\u00ea re didin. Kevir \u00fb ax\u00ea p\u00ea\u00a0 didin ki\u015fandin. Armanca wan e\u015fkere ye. W\u00ea her aliy\u00ea D\u00earsim\u00ea belavela bikin \u00fb perper\u00ee\u015fan bikin. \u2026 Hedefa wan ji kok\u00ea ve guhertina D\u00earsim\u00ea ye.\u201d<\/p>\n<p>L\u00ea ji v\u00ea bi \u015f\u00fbn de ne Kurd vala disekinin \u00fb ne dewlet. Dewlet heqaret\u00ea li Kurdan dike, baregeh\u00ean xwe z\u00eade dike \u00fb \u00ear\u00ee\u015f li \u015feref \u00fb kerameta gel dike. ji ber v\u00ea; roja 20-21\u2019\u00ea Adara 1937\u2019an dema pira ji daran hatib\u00fb \u00e7\u00eakirin ya li ser \u00c7em\u00ea Har\u00e7ik\u00ea ku Pax \u00fb aliy\u00ea Kaxm\u00fbt\u00ea bi hev ve gir\u00ea dide, ji aliy\u00ea Demenan \u00fb Haydaran ve t\u00ea hilwe\u015fandin \u00fb tor\u00ean telefon\u00ea t\u00eane qutkirin, dewlet v\u00ea dike hincet \u00fb \u00ear\u00ee\u015fa li ser D\u00earsim\u00ea ku bi salan amadekariy\u00ean w\u00ea dikir, dide destp\u00eakirin. Beriya Harekata Le\u015fker\u00ee ya mezin, ji balafiran bi d\u00eeroka <strong>4\u2019\u00ea Gulana 1937\u2019an <\/strong>belavok t\u00eane av\u00eatin \u00fb banga tesl\u00eemb\u00fby\u00een\u00ea li gel\u00ea her\u00eam\u00ea t\u00ea kirin. T\u00eade hi\u015fyar\u00ee dihat kirin ku y\u00ean werin tesl\u00eemkirin an j\u00ee bi xwe tesl\u00eem bibin w\u00ea ji bil\u00ee n\u00eaz\u00eekatiya adil a dewlet\u00ea bi ti\u015ftek\u00ee din re hevr\u00fb nebin. Eger xwe tesl\u00eem nekin art\u00ea\u015fa dewlet\u00ea d\u00ea qirra wan b\u00eene. Vaye ev d\u00eeroka diyar ji bo hem\u00fb jenos\u00eeda li ser D\u00earsim\u00ea ten\u00ea wek\u00ee n\u00ee\u015fanek\u00ea ji r\u00eaz\u00ea ye.<\/p>\n<p>Komkuj\u00ee \u00fb jenos\u00eeda esas\u00ee pi\u015ft\u00ee v\u00ea, heta pi\u015ft\u00ee ku berxwedana \u00e7ekdar\u00ee li ser erd\u00ean D\u00earsim\u00ea nam\u00eene, pi\u015ft\u00ee ku fermandar\u00ean D\u00earsim\u00ea El\u00ee\u015f\u00ear, \u015eahan Beg \u00fb Birah\u00eem\u00ea biray\u00ea Sey\u00eed Riza \u015feh\u00eed dibe, diqewime. Bi dehan hezar Kurd\u00ean b\u00ea \u00e7ek \u00fb b\u00ea parastin di \u015fikeftan de \u00fb li ser \u00e7iyan bi derman\u00ean k\u00eemyaw\u00ee tene jehr\u00eekirin \u00fb ku\u015ftin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Volqan El\u00ee Dibe ku bi gotina jenos\u00eeda li ser gel\u00ea Yah\u00fbd\u00ee dest bi mijar\u00ea kirin ti\u015ftek\u00ee \u00eeron\u00eek (rew\u015fa p\u00eakenok\u00ee ya bi \u00ea\u015f) bibe l\u00ea Yah\u00fbd\u00ee ji bo nijadkujiya li ser wan dib\u00eajin \u2018yekane\u2019. Em Kurd j\u00ee bi taybet\u00ee D\u00earsim\u00ee ji bo jenos\u00eed daw\u00ee ya Komara Tirkiye ku bi ser wan de aniye dib\u00eajin \u2018Tertele\u2019. Bi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":226486,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[241],"tags":[],"class_list":["post-236474","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-serbest"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236474","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236474"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236474\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236475,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236474\/revisions\/236475"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/226486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236474"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236474"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236474"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}