{"id":236458,"date":"2026-05-06T07:52:10","date_gmt":"2026-05-06T05:52:10","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236458"},"modified":"2026-05-06T07:52:10","modified_gmt":"2026-05-06T05:52:10","slug":"6e-gulana-1916an-li-suriye-u-lubnane-ci-ru-da","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236458","title":{"rendered":"6\u2019\u00ea Gulana 1916\u2019an li S\u00fbriy\u00ea \u00fb Lubnan\u00ea \u00e7i r\u00fb da?"},"content":{"rendered":"<p><strong>St\u00eark Mihemed<\/strong><\/p>\n<p><strong>Di 6\u2019\u00ea Gulana 1916\u2019an de dema ku \u015fore\u015fger, t\u00eako\u015fer, siyasetmedar \u00fb rew\u015fenb\u00eeran S\u00fbriy\u00ea \u00fb Libnan\u00ea daxwaza derketina dewleta Osman\u00ee desthilatdar ji her\u00eam\u00ea kirin hatin darvekirin \u00fb ew roj li S\u00fbry\u00ea \u00fb Libnan\u00ea weke Roja \u015eeh\u00eedan hate \u00eelankirin. <\/strong><\/p>\n<p>6\u2019\u00ea Gulan\u00ea li S\u00fbriy\u00ea \u00fb Lubnan\u00ea wek \u2018Roja \u015eeh\u00eedan\u2019 t\u00ea bib\u00eeran\u00een. Ev roja pi\u015ft\u00ee bidarvekirina rew\u015feb\u00eer, welatpar\u00eaz \u00fb \u015fore\u015fger\u00ean S\u00fbriy\u00ea, Lubnan\u00ea \u00fb Filist\u00een\u00ea ji aliy\u00ea dewleta Osman\u00ee ve di dema \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Yekem\u00een de ku sala 1916\u2019an p\u00eak hat. Osmaniyan siyaseta tirsandin \u00fb bidarvekirin\u00ea da me\u015fandin da ku serweriya xwe li wel\u00eat ferz bike \u00fb herkes\u00ee li hember desthilatdariya Osmaniya disekin\u00ee \u00fb dagirkirina wan qeb\u00fbl nedikir dihat darvekirin.<\/p>\n<p><strong>6\u2019\u00ea Gulan\u00ea Roja \u015eeh\u00eed\u00ean S\u00fbriy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>6\u2019\u00ea Gulan\u00ea li S\u00fbriy\u00ea \u00fb Lubnan\u00ea wek \u2018Cejna \u015eeh\u00eedan\u2019 t\u00ea pejrandin. Ev cejn pi\u015ft\u00ee bidarvekirina rew\u015feb\u00eer, welatpar\u00eaz \u00fb \u015fore\u015fger\u00ean S\u00fbriy\u00ea, Lubnan\u00ea \u00fb Filist\u00een\u00ea ji aliy\u00ea dewleta Osman\u00ee ve di dema \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Yekem\u00een de anku sala 1916\u2019an, p\u00eak hat. Osmaniyan di navbera 21\u2019\u00ea Tebaxa 1915\u2019an \u00fb heta destp\u00eaka 1916\u2019an gelek komkuj\u00ee p\u00eak an\u00een. Roja 6\u2019\u00ea Gulan\u00ea j\u00ee wek Cejna \u015eeh\u00eedan hat pejrandin, ji ber ku hejmara her\u00ee mezin a welatpar\u00eaz \u00fb \u015fore\u015fgeran li Beyr\u00fbt \u00fb \u015eam\u00ea, di w\u00ea roj\u00ea de hatin bidarvekirin. Darvekirin di serdema Ehmed Cemal Pa\u015fa de p\u00eak hatin ku yek ji serok\u00ean Komeleya \u00cet\u00eehad \u00fb Teraqq\u00ee b\u00fb \u00fb di sala 1915\u2019an de li ser S\u00fbriy\u00ea \u00fb Lubnan\u00ea hate erkdarkirin.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku Cemal Pa\u015fa desthiladriya S\u00fbriy\u00ea bi dest xist, teror \u00fb zordar\u00ee ji xwe re kir bingeh. Serweriya xwe bi r\u00eaya ku\u015ftin \u00fb ko\u00e7berkirin\u00ea ferz kir \u00fb bac, le\u015fkeriya bi zor\u00ea \u00fb ziman\u00ea tirk\u00ee ferz kir. Pi\u015ft\u00ee ku li Misir\u00ea t\u00eak \u00e7\u00fb \u00fb nikar\u00eeb\u00fb ji bin serweriya h\u00eaz\u00ean Br\u00eetanyay\u00ea derxista, kiryar\u00ean xw\u00eenmij Cemal Pa\u015fa z\u00eade b\u00fbn. Ji biryar\u00ean ku ji Kongreya Par\u00ees\u00ea ya sala 1916\u2019an derketine, be\u015fdarb\u00fbna Ereban di r\u00eaveberiy\u00ea de \u00fb r\u00eaveberiya xweser a Ereban di nava erd\u00ean dewleta Osman\u00ee de. L\u00ea bel\u00ea dewleta Osman\u00ee biryar\u00ean kongrey\u00ea p\u00eak nean\u00een \u00fb siyaset\u00ean xwe y\u00ean \u015foven\u00eest ku li ser esas\u00ea ferzkirina serweriy\u00ea, talankirina x\u00ear \u00fb b\u00earan b\u00fb, her wiha siyaset\u00ean tirkkirin\u00ea \u00fb qirkirina \u00e7and\u00ee \u00fb ziman li her\u00eam\u00ean ku dagir kirine \u00fb bi taybet\u00ee li S\u00fbriy\u00ea \u00fb Lubnan \u00fb Iraq\u00ea berdewam kir. Van sedeman hi\u015ft ku \u00e7ir\u00fbska \u015fore\u015fan p\u00ea bikeve \u00fb bi taybet\u00ee rew\u015fenb\u00eer, siyasetmedar \u00fb \u015f\u00eaxan banga derketin dagirkeriya Osman\u00ee dikir. Dema ku \u015fore\u015f\u00ean banga derketina dewleta Osman\u00ee ji her\u00eam\u00ea dikin, dest p\u00ea kirin, Osmaniyan siyaseta tirsandin \u00fb bidarvekirin\u00ea da me\u015fandin da ku serweriya xwe li wel\u00eat ferz bike \u00fb gelek \u015fore\u015fger, t\u00eako\u015fer, siyasetmedar \u00fb rew\u015feb\u00eer\u00ean her\u00eam\u00ea bi dar ve kirin.<\/p>\n<p><strong>Li dij\u00ee desthilatdariya Osmaniyan ser\u00eehildan<\/strong><\/p>\n<p>Dewleta Osman\u00ee dor li gel teng kir, lewra gel bi serk\u00ea\u015fiya rew\u015fenb\u00eer \u00fb siyasetmedar\u00ean li dij\u00ee r\u00eaveberiya Osman\u00ee ser\u00ee hilda \u00fb hemley\u00ean ku banga tevl\u00eab\u00fbna \u015fore\u015fa ereb\u00ee ya mezin ku ji H\u00eecaz\u00ea ji bo t\u00eakbirina Osmaniyan dest p\u00ea kirib\u00fb, bi r\u00eaxistin kirin. Da ku \u015fore\u015fa rew\u015fenb\u00eer \u00fb dijber\u00ean siyaseta w\u00ee t\u00eak bibe \u00fb wan tune bike, Cemal Pa\u015fa ew bi t\u00eakiliy\u00ean bi Br\u00eetanya \u00fb Fransay\u00ea re tawanbar kirin. Van tawanbariyan bingeha \u00e7alakiy\u00ean zordariya Osmaniyan li dij\u00ee fermandar, rew\u015fenb\u00eer \u00fb siyasetmedaran \u00e7\u00eakir. Her wiha r\u00eajeya ku\u015ftin \u00fb teror\u00ea z\u00eade b\u00fb \u00fb r\u00eazedarvekirin\u00ean li dij\u00ee kes\u00ean biguman dest p\u00ea kir. Li ser w\u00ea yek\u00ea, Cemal Pa\u015fa li dadgeha S\u00fbriya ya li \u00c7iyay\u00ea Lubnan\u00ea biryara bidarvekirina gelek rew\u015feb\u00eer \u00fb welatpar\u00eaz\u00ean \u015eam\u00ea \u00fb Beyr\u00fbt\u00ea da. Dewleta Osman\u00ee biryara bidarvekirin\u00ea li ser du be\u015fan p\u00eak an\u00ee. Be\u015fa yek\u00ea di 21\u2019\u00ea Tebaxa 1915\u2019an de p\u00eak hat. Be\u015fa duyem\u00een j\u00ee di 6\u2019\u00ea Gulana 1916\u2019an de p\u00eak hat ku hejmara her\u00ee mezin li Qada Biric a Beyr\u00fbt\u00ea, Qada Merc\u00ea ya \u015eam\u00ea hate bidarvekirin \u00fb pi\u015ftre nav\u00ean her du qadan veguher\u00ee Qada \u015eeh\u00eedan. Da ku r\u00eaveberiya Osman\u00ee s\u00fbc\u00ean Cemal Pa\u015fa y\u00ea xw\u00eenmij ve\u015f\u00eare, ew ji S\u00fbriy\u00ea rakir \u00fb li \u015f\u00fbna w\u00ee Cemal Pa\u015fa Mers\u00een\u00ee ku bi nav\u00ea (El-Sex\u00eer) navdar b\u00fb, erkdar kir. Cemal Pa\u015fa y\u00ea xw\u00eenmij sala 1922\u2019yan li bajar\u00ea Tibl\u00ees\u00ea bi dest\u00ea kesek\u00ee Ermen \u00ea bi nav\u00ea Estefan Zaxgiyan wek tolhildana komkujiy\u00ean Osmaniyan li dij\u00ee Ermenan \u00ean sala 1915\u2019an, hat ku\u015ftin. Pi\u015ftre li dij\u00ee hem\u00fb berpirs\u00ean qirkirina Ermenan ku z\u00eadetir\u00ee milyon \u00fb n\u00eev Ermen b\u00fbn qurban\u00ee, tevgereke berfireh bi nav\u00ea \u00e7alakiya N\u00eems\u00eas anku Ceza dest p\u00ea kir.<\/p>\n<p><strong>D\u00eeroka dewleta Osman\u00ee bi komkujiy\u00ean li dij\u00ee hem\u00fb gelan dagirt\u00ee ye <\/strong><\/p>\n<p>D\u00eeroka dewleta Osman\u00ee bi komkujiy\u00ean li dij\u00ee hem\u00fb gel\u00ean ne Tirk, dagirt\u00ee ye. Ji dema dagirkirina S\u00fbriy\u00ea sala 1516`an ve, Osmaniyan li dij\u00ee elewiy\u00ean bajar\u00ea Heleb\u00ea Komkujiya El-Til p\u00eak an\u00ee. Ew komkuj\u00ee yek ji b\u00fbyer\u00ean her\u00ee xirab \u00ean d\u00eerok\u00ea ye. Di komkujiy\u00ea de 90 hezar m\u00ear, jin \u00fb zarok hatin qetilkirin. Komkuj\u00ee bi nav\u00ea El-Til hat binavkirin, ji ber ku seriy\u00ean j\u00eakir\u00ee y\u00ean qurbaniyan li naverasta baj\u00ear kom kirin \u00fb girek\u00ee (Til) mezin \u00e7\u00eakirin. Bajar\u00ea Kerbela y\u00ea Iraq\u00ea j\u00ee ji komkujiy\u00ean Osmaniy\u00ean nefilit\u00ee. Di sala 1842`yan de dewleta Osman\u00ee li bajar\u00ea Kerbelay\u00ea komkujiyek p\u00eak an\u00ee \u00fb derdora 10 hezar jin, m\u00ear \u00fb zarok ku\u015ftin. Bi heman \u015f\u00eawey\u00ee Osmaniyan komkujiy\u00ean xwe li dij\u00ee gel\u00ea Kurd \u00ea Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea dewam kirin \u00fb di sal\u00ean 1937-1938`an de qirkirin\u00ean etn\u00eek li dij\u00ee Kurdan p\u00eak an\u00een ku bi \u2018Komkujiya D\u00earsim\u00ea\u2019 hat naskirin. Di komkujiy\u00ea de z\u00eadetir\u00ee 40 hezar Kurd hatin ku\u015ftin \u00fb z\u00eadetir\u00ee 10 hezar\u00ee j\u00ee hatin ko\u00e7berkirin. Her wiha komkujiy\u00ean ku di dema \u015fore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed\u00ea P\u00eeran\u00ea ya sala 1925\u2019an de p\u00eak hatin \u00fb \u2018Komkujiya Geliy\u00ea Z\u00eelan\u00ea\u2019. Gel\u00ea Yewnan j\u00ee rast\u00ee komkujiy\u00ean Osmaniyan hat. Di navbera sal\u00ean 1914-1922\u2019yan de, Osmaniyan qirkirineke kom\u00ee li dij\u00ee Yewnan\u00ean li Anatolyay\u00ea p\u00eak an\u00ee ku di navbera 450 hezar heta 750 hezar kesan de b\u00fbn qurban\u00ee.<\/p>\n<p>Herwiha Yewnan bi dar\u00ea zor\u00ea hatin ko\u00e7berkirin \u00fb cih\u00ean \u00e7and\u00ee \u00fb d\u00eerok\u00ee y\u00ean xiristiyan\u00ean ortodoks hatin r\u00fbxandin. Xirabtir\u00een komkujiy\u00ean Osmaniyan di sala 1915`an de li dij\u00ee Ermenan p\u00eak hat. Li gor\u00ee l\u00eakol\u00eeneran, di navbera milyonek heta milyon \u00fb n\u00eev mirov hatin ku\u015ftin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea ev komkuj\u00ee bi gelek nav\u00ean din wek\u00ee Qetilama Ermeniyan, s\u00fbc\u00ea mezin t\u00ea binavkirin. Ji ber ku qetikirina Ermeniyan di \u015fer\u00ea c\u00eehan\u00ea y\u00ea yekem\u00een \u00fb pi\u015ft\u00ee w\u00ea, bi r\u00eak \u00fb p\u00eak hat kirin. Di heman sal\u00ea de, li dij\u00ee Suryanan Qetilama S\u00eafo p\u00eak hat \u00fb 250 hezar heta 500 hezar kes hatin ku\u015ftin.<br \/>\nDi sala 1858\u2019an de j\u00ee, Tirkan li dij\u00ee gel\u00ea Xiristiyan \u00ean li bajar\u00ea Cide y\u00ea Erebistana Si\u00fbd\u00ee komkujiyek p\u00eak an\u00ee \u00fb bi dehan bazirgan \u00fb biyan\u00ee b\u00fbn qurban\u00ee. Her wiha sala 1917\u2019an li paytexta Misir\u00ea Qah\u00eeray\u00ea, dewleta Tirk komkujiyek p\u00eak an\u00ee \u00fb 10 hezar kes ku\u015ft.<\/p>\n<p>Her gelek\u00ee para \u00ea\u015f \u00fb komkujiy\u00ea ji dewleta Osmaniyan gitiye, ev bi sed\u00ea salane osmaniyan li hember gel\u00ea Kurd plan\u00ea qirkirin \u00fb tunekin\u00ea dime\u015f\u00eene heya roja me \u00eero ev plan xwe berdewam dike. Dewleta Osman\u00ee bi her r\u00eabaz \u00fb away\u00ee hewalda ku Kurdan qirbike \u00fb hertim \u015fer\u00ea heb\u00fbn \u00fb qirkirin\u00ea li hember Kurdan dide me\u015fandin. Komkuj\u00ee li \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea kiriye \u00fb maf\u00ea nasnameya Kurd\u00ee tune kiriye. Herwiha ew kes\u00ea ku daxwaza maf\u00ea Kurdiyeta xwe dikir rast\u00ee ku\u015ftin \u00fb girtin\u00ea dihat kirin, heya roja me \u00eero bi sedan ji kes\u00ean Kurd di zindan\u00ea dewleta Tirk de ne ji ber parastin maf\u00ea Kurd\u00ee kiriye, herwiha bi dagirkirina xwe ji her\u00eam\u00ean Kurd\u00ee weke Efr\u00een \u00fb Ser\u00ea Kaniy\u00ea di 2018-2019\u2019an de gelek komkuj\u00ee, ku\u015ftin \u00fb revandin \u00e7\u00fbb\u00fbn ku heya niha gelek malbet \u00e7aren\u00fbsa zarok\u00ean xwe nizanin di heman dem\u00ea de bi hezaran malbet bi dar\u00ea zor\u00ea ji war\u00ea xwe ji ber dagirkirina dewleta Tirk ji her\u00eam\u00ea wan re ko\u00e7ber b\u00fbn ku heya niha veneger\u00eene war\u00ea xwe. Dewleta Tirk di qirkirin, komkuj\u00ee \u00fb\u00a0 ku\u015ftin tevag\u00ee gelan de xwed\u00ee parake mezin e.<\/p>\n<p><strong>\u00c7ima hikumeta demk\u00ee a n\u00fb ya S\u00fbriy\u00ea 6\u2019\u00ea gulan\u00ea weke roja \u015eeh\u00eed\u00ean S\u00fbriy\u00ea qeb\u00fblnekir?<\/strong><\/p>\n<p>Di 8\u2019\u00ea Kan\u00fbna 2024\u2019an de R\u00eaj\u00eema Baas pi\u015ft\u00ee desthilatdariya z\u00eadetir\u00ee 60 sal\u00ee hate ruxandin, pi\u015ft\u00ee w\u00ea hikumeteke n\u00fb hate ser desthiltadariya S\u00fbriy\u00ea di destp\u00eak\u00ea de bi\u00a0 nav\u00ea Hayat Tehrir El \u015fem b\u00fb, l\u00ea pit\u015fre bi nav\u00ea hikumeta demk\u00ee a S\u00fbriy\u00ea cih\u00ea xwe girt. Ji destp\u00eaka hatine wan li ser desthildarsariya s\u00fbriy\u00ea re roja \u015eeh\u00eed\u00ean S\u00fbriy\u00ea ango 6\u2019\u00ea Gulan\u00ea ji roj\u00ean sereke \u00fb gir\u00eeng a S\u00fbriy\u00ea hate pa\u015fguhkirin ev yek j\u00ee l\u00eapirs\u00een \u00fb guman\u00ea bi xwe re t\u00eene gelo \u00e7ima hikumeta n\u00fb a S\u00fbriy\u00ea 6\u2019\u00ea Gulan\u00ea nake rojeke ferm\u00ee \u00fb gir\u00eeng di d\u00eerok S\u00fbriy\u00ea de?<\/p>\n<p>Ev b\u00fbyer gelek pirs \u00fb dah\u00fbrandinan bi xwe re t\u00eene, ji ber ku di S\u00fbriy\u00ea de rol \u00fb cihek sereke ya dewleta Tirk bi awayek\u00ee ve\u015fart\u00ee di hikumeta S\u00fbriy\u00ea de heye. Herwiha hikumeta demk\u00ee a S\u00fbriy\u00ea destekday\u00een \u00fb pi\u015ftgiriya xwe ya di \u00eari\u015fan de ji dewleta Tirk a dagirker digire. Di heman dem\u00ea de y\u00ea ku plan\u00ean qirkirin\u00ea li ser gel\u00ea Kurd bi art\u00ea\u015fa S\u00fbriy\u00ea re dim\u015f\u00eene dewleta Tirk e. Herwiha y\u00ea ku kom\u00ean \u00e7eteyan di S\u00fbriy\u00ea de dipar\u00eaza \u00fb pi\u015ftgiriya wan dike d\u00eesa dewleta Tirk a dagirkere ji ber bi v\u00ea yek\u00ea hikuemta demk\u00ee a S\u00fbriy\u00ea v\u00ea roj\u00ea neka rojeke ferm\u00ee di S\u00fbriy\u00ea de ji ber ew komkuji bi dest Osmaniyan p\u00eakhat, t\u00eakiliy\u00ean xwe bi dewleta Tirk re xerab nake, l\u00ea komkujiy\u00ea li ser gel\u00ea xwe di S\u00fbriy\u00ea de jib\u00eer dike, ev tevah\u00ee j\u00ee ji bo berjewediy\u00ea xwe ye.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>St\u00eark Mihemed Di 6\u2019\u00ea Gulana 1916\u2019an de dema ku \u015fore\u015fger, t\u00eako\u015fer, siyasetmedar \u00fb rew\u015fenb\u00eeran S\u00fbriy\u00ea \u00fb Libnan\u00ea daxwaza derketina dewleta Osman\u00ee desthilatdar ji her\u00eam\u00ea kirin hatin darvekirin \u00fb ew roj li S\u00fbry\u00ea \u00fb Libnan\u00ea weke Roja \u015eeh\u00eedan hate \u00eelankirin. 6\u2019\u00ea Gulan\u00ea li S\u00fbriy\u00ea \u00fb Lubnan\u00ea wek \u2018Roja \u015eeh\u00eedan\u2019 t\u00ea bib\u00eeran\u00een. Ev roja pi\u015ft\u00ee bidarvekirina rew\u015feb\u00eer, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236459,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-236458","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236458","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236458"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236458\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236460,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236458\/revisions\/236460"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236459"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236458"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236458"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236458"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}