{"id":236445,"date":"2026-05-06T07:45:40","date_gmt":"2026-05-06T05:45:40","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236445"},"modified":"2026-05-06T07:45:40","modified_gmt":"2026-05-06T05:45:40","slug":"hikumeta-demki-dixwaze-rebaza-sedsale-li-ser-zimane-kurdi-bide-mesandin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236445","title":{"rendered":"Hikumeta demk\u00ee dixwaze r\u00eabaza sedsal\u00ea li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee bide me\u015fandin"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ronah\u00ee Sad\u00fbn\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Pi\u015ft\u00ee \u015eore\u015fa Rojava, cara yekem di d\u00eeroka S\u00fbriy\u00ea de ziman\u00ea Kurd\u00ee li Rojava\u00a0b\u00fb ziman\u00ea ferm\u00ee, ev yek j\u00ee r\u00ea li ber pol\u00eet\u00eekay\u00ean as\u00eem\u00eelasyon\u00ea girt. Ev ferm\u00eeb\u00fbn ne ten\u00ea siyas\u00ee b\u00fb, l\u00ea ruh\u00ea gel j\u00ee vejand. Niha j\u00ee, ji aliy\u00ea hikumeta demk\u00ee ya S\u00fbriy\u00ea ve hewildan hene ku d\u00eesa r\u00eabaza sedsal\u00ea li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee bide me\u015fandin. <\/strong><\/p>\n<p>Ziman ji bo gelek\u00ee ne ten\u00ea am\u00fbreke dan\u00fbstendin\u00ea ye, l\u00ea bel\u00ea\u00a0nasname, heb\u00fbn \u00fb r\u00fbmeta\u00a0w\u00ee gel\u00ee ye. D\u00eeroka ziman\u00ea Kurd\u00ee d\u00eerokeke berxwedan\u00ea ye ku bi \u00ea\u015f \u00fb berd\u00eal\u00ean giran hatiye parastin. Di sedsala daw\u00ee de, pol\u00eet\u00eekay\u00ean as\u00eem\u00eelasyon\u00ea li her \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea bi s\u00eestemat\u00eek hatin me\u015fandin. Ji ber ku dagirkeran dizanib\u00fb ger zimanek bimire, gel\u00ea w\u00ee j\u00ee dimire. Lewra \u00eari\u015fa her\u00ee mezin birin ser ziman. L\u00ea bel\u00ea Kurdan ziman\u00ea xwe di\u00a0\u00e7\u00eerok, gotin, dengb\u00eaj\u00ee \u00fb di nava malbatan\u00a0de parastin. Ji ber ziman ji bo Kurdan qada t\u00eako\u015f\u00een\u00ea ya her\u00ee mezin e.<\/p>\n<p><strong>Koka her mirovek\u00ee\/\u00ea ziman\u00ea dayika w\u00ee ye<\/strong><\/p>\n<p>Ziman\u00ea dayik\u00ea ji gir\u00eadana her\u00ee bingeh\u00een e ku mirov bi r\u00eaya w\u00ea yekem car bi c\u00eehan\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb dim\u00eene \u00fb hest\u00ean xwe diyar dike. Zarokek ku bi ziman\u00ea xwe y\u00ea zikmak\u00ee f\u00ear dibe, difikire \u00fb diafir\u00eene, hem serkeftina akadem\u00eek \u00fb hem j\u00ee baweriya xwe bi xwe z\u00eade dike. Ji ber ku mirov dikare ten\u00ea bi ziman\u00ea xwe bi awayek\u00ee zelaltir, rastir \u00fb afir\u00eenetir xwe \u00eefade bike. Ev ne ten\u00ea bandorek er\u00ean\u00ee li ser p\u00ea\u015fketina takekes\u00ee, l\u00ea di heman dem\u00ea de li ser p\u00ea\u015fketina civak\u00ea j\u00ee dike. Civak\u00ean ku bi ziman\u00ea xwe y\u00ea zikmak\u00ee zarok\u00ean xwe mezin dikin, nirx\u00ean xwe y\u00ean \u00e7and\u00ee dipar\u00eazin \u00fb bi baweriyek mezintir ber bi siberoj\u00ea ve di\u00e7in. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, parastina ziman\u00ea dayik\u00ea ne ten\u00ea parastina m\u00eerateya \u00e7and\u00ee ye, l\u00ea di heman dem\u00ea de t\u00ea wateya r\u00eazgirtina nasnameya takekes\u00ee, azadiya raman \u00fb maf\u00ea perwerdey\u00ea j\u00ee. Ziman\u00ea dayik\u00ea koka mirovek\u00ee ye. Lewra kes \u00fb civak\u00ean xwed\u00ee kok\u00ean xurt, dikarin di her \u015fert \u00fb mercan de bij\u00een. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, zind\u00ee hi\u015ftina ziman\u00ea dayik\u00ea \u00fb veguhestina w\u00ea ji nif\u015f\u00ean siberoj\u00ea re hem berpirsiyariyek mirov\u00ee \u00fb hem j\u00ee berpirsiyariyek gerd\u00fbn\u00ee ye. Li tevah\u00ee c\u00eehan\u00ea ya sereke ji bo naskirina mirov \u00fb qeb\u00fblkirina w\u00ee\/\u00ea ziman merc\u00ea sereke ye. Ziman\u00ea Kurd\u00ee j\u00ee yek ji ziman\u00ean gir\u00eeng \u00ean her\u00eama Rojhilata Nav\u00een e, d\u00eeroka w\u00ea pir kevin \u00fb dewlemend e. Ziman\u00ea Kurd\u00ee heb\u00fbna gelek\u00ee bi salan e ji bo w\u00ea t\u00eako\u015f\u00een kirine.<\/p>\n<p><strong>Zext \u00fb qedexey\u00ean li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee ne n\u00fb<\/strong><\/p>\n<p>Qedexekirina ziman\u00ea Kurd\u00ee di nava p\u00eavajoyeke dir\u00eaj \u00fb bi salan e li nav Kurdistana ku hatiye par\u00e7ekirin, hatiye me\u015fandin. Ev pol\u00eet\u00eeka bi armanca as\u00eem\u00eelasyon\u00ea \u00fb ji hol\u00ea rakirina nasnameya Kurd\u00ee, hatiye kirin. Zext \u00fb qedexey\u00ean li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee ne n\u00fb ne, l\u00ea ji avakirina s\u00eesteman an j\u00ee dewletan \u00fb heta niha bi awayek\u00ee plankir\u00ee, berdewam dikin. Ev yek hi\u015ftiye ku heta niha maf\u00ea \u201cperwerdeya bi ziman\u00ea dayik\u00ea\u201d di qan\u00fbna bingeh\u00een de li Bakur, Rojhilat \u00fb Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea, ney\u00ea misogerkirin. Gir\u00eaday\u00ee rew\u015fa ziman\u00ea Kurd\u00ee, em \u00ea di nava rapora xwe de bal\u00ea bik\u015f\u00eenin ser qedexekirina ziman\u00ea Kurd\u00ee beriya \u015eore\u015fa Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea, herwiha rew\u015fa w\u00ea di nava sal\u00ean \u015fore\u015f\u00ea de \u00fb gir\u00eadana w\u00ea bi rew\u015fa \u00eero re.<\/p>\n<p><strong>Beriya \u015eore\u015fa Rojava rew\u015fa ziman\u00ea Kurd\u00ee \u00e7awa b\u00fb? <\/strong><\/p>\n<p>Ziman\u00ea Kurd\u00ee li S\u00fbriy\u00ea bi deh\u00ea salan ji aliy\u00ea s\u00eestem\u00ean hey\u00ee li pey hev bi taybet\u00ee pi\u015ft\u00ee hatina rej\u00eema Baas\u00ea ser desthilatdariy\u00ea di sala 1963\u2019an de bi awayek\u00ee ferm\u00ee hatib\u00fb qedexekirin. Ev pol\u00eet\u00eekay\u00ean \u00e7ewisandin\u00ea bi armanca \u201cErebkirin\u00ea\u201d hatib\u00fbn me\u015fandin. Di wan deman de li S\u00fbriy\u00ea maf\u00ea gelan dihat binp\u00eakirin. Bawer\u00ee \u00fb netew\u00ean c\u00fbda nedihatin qeb\u00fbl kirin. Netew dewleta S\u00fbriy\u00ea li ser bingeha yek ziman, yek netew, yek bawer\u00ee \u00fb yek al hatib\u00fb ava kirin \u00fb hem\u00fb netew\u00ean c\u00fbda tune hatib\u00fbn hesibandin. Ew yek j\u00ee her tim bi xwe re aloz\u00ee an\u00een. Ji ber ku tu gel b\u00ea ziman \u00fb nasname nikare bij\u00ee. Ziman maf\u00ea bingeh\u00een a mirovan e. Mafek\u00ee xwezay\u00ee ye. Di peymana navnetewey\u00ee de j\u00ee ew maf hatiy\u00ea destn\u00ee\u015fan kirin. L\u00ea di nava S\u00fbriy\u00ea de, taybet gel\u00ea Kurd \u00fb gel\u00ean c\u00fbda ji v\u00ea peyman\u00ea \u00fb maf\u00ee b\u00eapar hatib\u00fbn hi\u015ftin. T\u00eepeke Kurd\u00ee dib\u00fb sedema girtin \u00fb ku\u015ftin\u00ea. L\u00ea bi \u015eore\u015fa 19\u2019\u00ea T\u00eermeh\u00ea re zind\u00eekirina rastiya d\u00eerok\u00ea p\u00eak hat. Gelek ol \u00fb bawer\u00ee di nava S\u00fbriy\u00ea de hene, l\u00ea weke tune dihatin hesibandin. \u015eore\u015fa 19\u2019\u00ea Tirmeh\u00ea ew rastiy\u00ean d\u00eerok\u00ea zind\u00ee kir.<\/p>\n<p><strong>Destp\u00eaka qedexekirina ziman\u00ea Kurd\u00ee li S\u00fbriy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee serxweb\u00fbna S\u00fbriy\u00ea \u00fb bi taybet\u00ee di sal\u00ean 1960\u2019an de, zext\u00ean li ser nasnameya Kurd\u00ee z\u00eade b\u00fbn. Di sala 1962\u2019an de j\u00ee bi hezaran kurd ji maf\u00ea welat\u00eeb\u00fbn\u00ea hatin b\u00eaparkirin \u00fb b\u00eanasnameya S\u00fbr\u00ee man. Li k\u00ealeka w\u00ea bi salan, xwendin \u00fb perwerdehiya bi ziman\u00ea Kurd\u00ee di dibistan\u00ean dewlet\u00ea de bi temam\u00ee qedexe b\u00fb. Ten\u00ea ziman\u00ea ereb\u00ee wek\u00ee ziman\u00ea ferm\u00ee y\u00ea xwendin, niv\u00eesandin \u00fb dezgeh\u00ean dewlet\u00ea dihat naskirin. Herwiha ne ten\u00ea li dibistanan, l\u00ea di qad\u00ean gi\u015ft\u00ee, we\u015fan, muz\u00eek \u00fb heta di nav\u00ean dikanan de j\u00ee bikaran\u00eena Kurd\u00ee rast\u00ee astengiyan dihat. Kes\u00ean ku dixwestin Kurd\u00ee h\u00een bikin, ne\u00e7ar b\u00fbn ku v\u00ea xebat\u00ea bi diz\u00ee li malan p\u00eak b\u00eenin. Di heman dem\u00ea de nav\u00ean zarokan, dibistanan, firo\u015fgehan \u00fb hwd\u2026 \u00e7i ti\u015ft\u00ea bi Kurd\u00ee qedexe b\u00fbn. Ji bo ziman\u00ea Kurd\u00ee bi sedan kes di zindanan de rast\u00ee i\u015fkenceyeke xirab hatin \u00fb heta hatin windakirin j\u00ee, ev hem\u00fb di \u00e7ar\u00e7oveya siyaseta s\u00eestem\u00ean S\u00fbriy\u00ea de, li ser gel\u00ea S\u00fbriy\u00ea dihat me\u015fandin.<\/p>\n<p><strong>Keng\u00ee guhertin di rew\u015fa ziman\u00ea Kurd\u00ee de dest p\u00ea kir?<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee sala 2011\u2019an ku bi destp\u00eakirina \u015fer\u00ea navxwey\u00ee y\u00ea S\u00fbriy\u00ea \u00fb kontrolkirina her\u00eam\u00ean Kurd\u00ee ji aliy\u00ea kurdan ve (Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea), qedexeya li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee di prat\u00eek\u00ea de li v\u00ea her\u00eam\u00ea bi daw\u00ee b\u00fb. Ev yek ji destkeftiy\u00ean her\u00ee mezin \u00ean \u015fore\u015f\u00ea b\u00fb. Pi\u015ft\u00ee \u015eore\u015fa Rojava, cara yekem di d\u00eeroka S\u00fbriy\u00ea de ziman\u00ea Kurd\u00ee b\u00fb\u00a0ziman\u00ea perwerdehiy\u00ea. \u00cero ji dibistana seretay\u00ee heya zan\u00eengehan bi Kurd\u00ee perwerde t\u00ea day\u00een. Ev yek ne ten\u00ea destkeftiyeke siyas\u00ee ye, l\u00ea vej\u00eena ruh\u00ea gelek\u00ee ye. Bi saya v\u00ea \u015fore\u015f\u00ea bi hezaran mamoste li zan\u00eengeh\u00ean Kurd\u00ee der\u00e7\u00fbn \u00fb bi sedan dibistan hatin vekirin. Niha li hem\u00fb dibistan\u00ean Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea xwendina bi Kurd\u00ee \u00fb ziman\u00ean d\u00eetir t\u00ea kirin. Di heman dem\u00ea de pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015f\u00ea, we\u015fanxane, kovar, rojname \u00fb radyoy\u00ean bi Kurd\u00ee z\u00eade b\u00fbn. Niv\u00eeskar \u00fb helbestvan\u00ean Kurd bi azad\u00ee berhem\u00ean xwe bi kurmanc\u00ee \u00fb alfabeya lat\u00een\u00ee \u00e7ap dikin. Tev\u00ee ku ziman\u00ea Kurd\u00ee di rew\u015feke zehmet de b\u00fb, \u015fore\u015f\u00ea r\u00ea li ber pol\u00eet\u00eekay\u00ean as\u00eem\u00eelasyon\u00ea girt \u00fb hi\u015fyariya ziman\u00ea dayik\u00ea di nava gel de z\u00eade kir. Ziman\u00ea Kurd\u00ee di \u015eore\u015fa Rojava de ji qada jiyana taybet derketiye \u00fb b\u00fbye ziman\u00ea ferm\u00ee \u00fb perwerdehiy\u00ea ku ev yek di d\u00eeroka S\u00fbriy\u00ea de gaveke d\u00eerok\u00ee t\u00ea hesibandin. \u015eore\u015fa Rojava ne ten\u00ea ronah\u00ee da ser ziman\u00ea Kurd\u00ee, l\u00ea li k\u00ealeke ziman\u00ea Kurd\u00ee her kes bi ziman\u00ea xwe f\u00ear dibe \u00fb s\u00eestema demokrat\u00eek li tevah\u00ee dezgeh \u00fb saziyan t\u00ea me\u015fandin.<\/p>\n<p><strong>Modela perwerdey\u00ea bi reng\u00ea demokart\u00eek <\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015f\u00ea r\u00fbpelek\u00ea n\u00fb hat v\u00eakirin. Ti\u015ft\u00ean ku ji gel\u00ea Kurd hatib\u00fbn qedexekirin \u00fb j\u00ea mahr\u00fbm bib\u00fbn, ed\u00ee kar\u00een li ser bixebitin \u00fb bij\u00een. Zarok\u00ean Kurd, Ereb, Tirkmen, Suryan \u00fb hem\u00fb netewan azad b\u00fbn ku bi ziman\u00ea xwe perwerde bibin. Ew yek j\u00ee di nava gelan de b\u00fb sedema aramiy\u00ea \u00fb hezkirin\u00ea. Ji ber bi sal\u00ean dir\u00eaj siyaset\u00ean \u00e7ewt \u00fb hevd\u00fb nehevqeb\u00fblkirin bib\u00fbn sedema zehmet\u00ee \u00fb aloziy\u00ean mezin. L\u00ea bi pergala Neteweya Demokrat\u00eek ku wekheviya gelan esas digire, aloziy\u00ean di navbera gelan de j\u00ee \u00e7areser dike. Pi\u015ft\u00ee avab\u00fbna R\u00eaveberiya Xweser, Desteya Perwerdehiy\u00ea li ser bingeha Neteweya Demokrat\u00eek hate damezrandin. Pergala perwerdehiya li Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea pir ziman\u00ee ye, dibistan, saz\u00ee \u00fb dezgeh\u00ean hatin avakirin \u00fb ji aliy\u00ea perwerdehiy\u00ea ve gav\u00ean mezin hatin avetin. Bi sedan \u015fagirt\u00ean li ser esas\u00ea Neteweya Demokrat\u00eek perwerde d\u00eetine mezin dibin \u00fb xizmeta gel\u00ea her\u00eame dikin. Hem\u00fb j\u00ee bi ziman\u00ea xwe perwerde dibin. Ew di Rojhilata Nav\u00een de modeleke yekem\u00een b\u00fb.<\/p>\n<p><strong>Berd\u00eal\u00ean mezin \u00fb parastina heb\u00fbn\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Her serhildaneke Kurdan di bingeha xwe de parastina\u00a0maf\u00ea heb\u00fbn\u00ea\u00a0b\u00fb. Li Bakur, Ba\u015f\u00fbr, Rojhilat \u00fb Rojava bi hezaran mirov ji ber axaftin, niv\u00eesandin an j\u00ee stran\u00ean Kurd\u00ee hatin girtin an j\u00ee can\u00ea xwe ji dest dan. Ev berd\u00eal \u00eero b\u00fbne sedem ku ziman\u00ea Kurd\u00ee bibe zimanek\u00ee akadem\u00eek, w\u00eajey\u00ee \u00fb medyay\u00ee ku kes nikare j\u00ea vegere.<\/p>\n<p><strong>Parastina Ziman\u00ea Kurd\u00ee parastina Kurdistan\u00ea ye<\/strong><\/p>\n<p>Niha j\u00ee pi\u015ft\u00ee guhertin\u00ean di s\u00eestema S\u00fbriy\u00ea de hate kirin ku hikumeteke n\u00fb hat \u201cHikumeta demk\u00ee ya S\u00fbriy\u00ea.\u201d Ev hikumet j\u00ee dixwaze eyn\u00ee r\u00eabaz\u00ean sedsal\u00ea li ser ziman\u00ea Kurd\u00ee bide me\u015fandin ku qeb\u00fblkirineke ferm\u00ee ji bo ziman\u00ea Kurd\u00ee p\u00eak ney\u00eene \u00fb heb\u00fbna gel\u00ea Kurd gor\u00ee xwe bide p\u00eanasekirin. Gir\u00eaday\u00ee ziman dixwaze ten\u00ea di heftiy\u00ea du caran wek\u00ee ku ew dib\u00eajin dibe ku bi yek car\u00ea re j\u00ee nebe, li dibistanan b\u00ea day\u00een \u00fb ten\u00ea ziman\u00ea Ereb\u00ee bibe ziman\u00ea gi\u015ft\u00ee \u00fb ferm\u00ee. L\u00ea div\u00ea were diyarkirin ku ziman\u00ea Kurd\u00ee bi saya ked \u00fb berxwedana gel\u00ea xwe ji bin xoliya d\u00eerok\u00ea derket. Parastina ziman, \u00eero ji her dem\u00ea b\u00eatir wateya parastina\u00a0Kurdistan\u00ea\u00a0dide. Lewra div\u00ea ziman\u00ea Kurd\u00ee weke zimanek\u00ee fer\u00ee di dest\u00fbra S\u00fbriy\u00ea de cih bigre.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ronah\u00ee Sad\u00fbn\/Qami\u015flo Pi\u015ft\u00ee \u015eore\u015fa Rojava, cara yekem di d\u00eeroka S\u00fbriy\u00ea de ziman\u00ea Kurd\u00ee li Rojava\u00a0b\u00fb ziman\u00ea ferm\u00ee, ev yek j\u00ee r\u00ea li ber pol\u00eet\u00eekay\u00ean as\u00eem\u00eelasyon\u00ea girt. Ev ferm\u00eeb\u00fbn ne ten\u00ea siyas\u00ee b\u00fb, l\u00ea ruh\u00ea gel j\u00ee vejand. Niha j\u00ee, ji aliy\u00ea hikumeta demk\u00ee ya S\u00fbriy\u00ea ve hewildan hene ku d\u00eesa r\u00eabaza sedsal\u00ea li ser ziman\u00ea [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236446,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-236445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rojev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236445"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236445\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236447,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236445\/revisions\/236447"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}