{"id":236406,"date":"2026-05-04T13:39:35","date_gmt":"2026-05-04T11:39:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236406"},"modified":"2026-05-04T13:39:35","modified_gmt":"2026-05-04T11:39:35","slug":"89-sal-li-ser-komkujiya-dersime-derbas-bu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236406","title":{"rendered":"89 sal li ser komkujiya D\u00earsim\u00ea derbas b\u00fb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Di sala 1937\u201dan de, serhildana D\u00earsim\u00ea dest p\u00ea kir, ku yek ji serhildan\u00ean her\u00ee berbi\u00e7av \u00ean Kurd li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea b\u00fb. Seyid Riza ala r\u00fbmet \u00fb azadiy\u00ea bilind kir, bi baweriya ku parastina ax \u00fb nasnamey\u00ea erkek b\u00eadaw\u00ee ye. Dewleta Tirkiy\u00ea bi karan\u00eena balafir \u00fb topan bersiv da, di encam\u00ea de bi hezaran kes hatin qetilkirin. <\/strong><\/p>\n<p>\u00cero 89 sal li ser Komkujiya D\u00earsim\u00ea derbas dibe ku ji aliy\u00ea dewleta Tirk ve hate kirin ku li gor\u00ee daney\u00ean ferm\u00ee y\u00ean dewlet\u00ea di komkujiya D\u00earsim\u00ea de 13 hezar \u00fb 800 kes hatin qetilkirin. Her wiha 11 hezar \u00fb 818 kes j\u00ee ber bi bajar\u00ean Tirk ve hatin sirg\u00fbnkirin. Di heman dem\u00ea de li gor\u00ee \u00e7avkaniy\u00ean xwecih\u00ee jin \u00fb zarok j\u00ee di nav de heb\u00fbn \u00fb di v\u00ea komkujiy\u00ea de 70\u2019\u00ea hezar mirov hatin qetilkirin. Di dema komkujiy\u00ea de bi deh hezaran D\u00earsim\u00ee hatin sirg\u00fbnkirin, zaork\u00ean wan hatin revandin. Ders\u00eem\u00ee aq\u00fbbeta zarok\u00ean bi sax\u00ee filit\u00een \u00fb hatin revandin qet nekar\u00een h\u00een bibin. Ji ke\u00e7\u00ean winda y\u00ean Dersim\u00ea qet agah\u00ee nehate wergirtin. Sey\u00eed Riza \u00fb hevr\u00eay\u00ean w\u00ee di 15\u2019\u00ea Mijdara 1937\u201dan de hatin darvekirin \u00fb cih\u00ea gor\u00ean wan ji aliy\u00ea dewleta Tirk ve t\u00eane ve\u015fartin.<\/p>\n<p>Dewleta Tirk a ji destp\u00eaka damezrandina xwe ve li ser bingeh\u00ea tunekirin \u00fb \u00eenkara gel\u00ea Kurd \u00fb p\u00eakhatey\u00ean din hatiye avakirin. Serokkomar\u00ea destp\u00eak\u00ea y\u00ea dewleta Tirk Kemal Ataturk ku gotib\u00fb, \u2018ji bil\u00ee netewa Tirk ti netewek din li ser v\u00ea xak\u00ea naj\u00ee, yan w\u00ea bibin Tirk yan j\u00ee bibin xizmetkar\u00ea Tirkan.\u2019 H\u00eena komkujiya ku di serhildana Ararat\u00ea de nehatib\u00fb jib\u00eerkirin, v\u00ea car\u00ea dewleta Tirk a dagirker carek din bi \u00eari\u015fek dijwar bir ser Kurd\u00ean Elew\u00ee y\u00ean D\u00earsim\u00ea. Li D\u00earsim\u00ea xw\u00eena Kurdan m\u00eena robarek herikiya \u00fb komkujiyek mezin bi ser\u00ea Kurdan hat. Ev komkuj\u00ee h\u00earsa gel\u00ea Kurd z\u00eadekir \u00fb b\u00fb sedem dibin p\u00ea\u015fengtiya Sey\u00eed Riza de Serhildana D\u00earsim\u00ea \u00e7\u00eabe.<\/p>\n<p>Di sala 1937\u201dan de Ataturk yasayek binav\u00ea \u2018Jin\u00fbve bi cihkirin\u2019 derxist. Ev yasa taybet b\u00fb ji bo rewakirina ko\u00e7berkirin\u00ea, guher\u00eena demograf\u00ee \u00fb bi\u015faftina Kurdan \u00fb netew\u00ean din \u00ean li Tirkiyey\u00ea b\u00fb. Di sala 1935\u201dan de dewleta Tirk dest bi ko\u00e7beriya bi dar\u00ea zor\u00ea ya Kurdan kir, wan ji cih \u00fb war\u00ean wan da ko\u00e7berkirin ber\u00ea wan da rojavay\u00ea Tirkiyey\u00ea, li \u015f\u00fbna Kurdan Tirkan bicih kir. Armanc bi\u015faftina Kurdan b\u00fb. Dewleta Tirk pi\u015ft\u00ee ko\u00e7berkirin\u00ea nav\u00ea D\u00earsim\u00ea guher\u00ee \u2018Tuncel\u00ee\u2019 \u00fb dest bi cihan\u00eena v\u00ea pilan\u00ea kir. Ji v\u00ea siyaset\u00ea re t\u00ea gotin siyaseta Tirk kirin\u00ea \u00fb di war\u00ea yasay\u00ean navnetewey\u00ee de j\u00ee wek suc\u00ea cenosayd\u00ea t\u00ea hesibandin.<\/p>\n<p>Di \u00c7ileya 1937\u201dan de Kurd\u00ean D\u00earsim\u00ea nameyek neraz\u00eeb\u00fbn\u00ea ji hakim\u00ea nav\u00e7ey\u00ea re \u015fandin. L\u00ea li \u015f\u00fbna bersiv were day\u00een, dest bi girtina ruspiyan kir \u00fb ew gulebaran kirin. V\u00ea n\u00eaz\u00eekatiya dewlet\u00ea wisan kir ku Serhildana D\u00earsim\u00ea dibin p\u00ea\u015fengtiya Sey\u00eed Riza de vegere serhildanek \u00e7ekdar\u00ee. Sey\u00eed Riza w\u00ea dem\u00ea bang li serok e\u015f\u00eeran kir ku yekitiya xwe avabikin \u00fb li dij\u00ee dewleta Tirk rabin. Serhildana gel destp\u00eakir. Li gelek cihan \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbn li dij\u00ee dewleta Tirk r\u00fb dan. \u015eer berdewam kir, art\u00ea\u015fa Tirk 25 hezar le\u015fker \u00fb \u00e7ekdar\u00ean xwe li D\u00earsim\u00ea komkir \u00fb ji bo b\u00eadengkirina serhildan\u00ea ferman da wan. Li her cihek\u00ee berxwedan\u00ee bihata n\u00ee\u015fandan, bi tank, top \u00fb balefiran ew gund \u00fb bajar w\u00earan dikirin \u00fb xelk\u00ea dever\u00ea di qet\u00eeaman re derbas dikir.<\/p>\n<p><strong>Z\u00eadetir\u00ee 13 hezar kes hatin qetilkirin<\/strong><\/p>\n<p>Li gor \u00e7avkaniyan z\u00eadetir\u00ee 13 hezar kes hatin komkuj kirin, hin \u00e7avkan\u00ee j\u00ee diyar dikin z\u00eadetir\u00ee 35 hezar kes hatin qetilkirin. Her wiha 12 hezar kes bi dar\u00ea zor\u00ea hatin ko\u00e7berkirin. Sey\u00eed Riza \u00fb 10 r\u00eaheval\u00ean w\u00ee hatin girtin. Di 15\u2019\u00ea Mijdara 1937\u2019an de li Elez\u00eez\u00ea hatin bidarvekirin \u00fb heta niha j\u00ee cih\u00ea gora w\u00ee nediyare. Komkujiya D\u00earsim\u00ea 4\u2019\u00ea Gulana 1937\u2019an destp\u00ea kir, her \u00e7iqas di sala 1938\u2019an de dewlet\u00ea ragihand wan daw\u00ee li serhildan\u00ea aniye, l\u00ea bi awayek ve\u015fart\u00ee heta sala 1939\u2019an ango pi\u015ft\u00ee raper\u00een\u00ea komkujiy\u00ean li D\u00earsim\u00ea dibin p\u00ea\u015fengtiya general\u00ea Tirk Abdullah Alp Dogan de berdewam kir.<\/p>\n<p>Di v\u00ea komkujiy\u00ea de hem\u00fb c\u00fbre \u00e7ek hatin bikaran\u00een, heta yekem car b\u00fb \u00e7ek\u00ean kimyaw\u00ee li dij\u00ee Kurdan li D\u00earsim\u00ea hatin karan\u00een ku b\u00fb sedema qetilkirina 13 hezar \u00fb 800 kesan. Beriya 89 salan dewleta Tirk a dagirker, r\u00fby\u00ea xwe y\u00ea rast n\u00ee\u015fan da. Dewleta qirker ji w\u00ea roj\u00ea ve heya roja me ya \u00eero j\u00ee, ji bo tunekirina Gel\u00ea Kurd b\u00ea navber \u00eari\u015fan dike.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Di sala 1937\u201dan de, serhildana D\u00earsim\u00ea dest p\u00ea kir, ku yek ji serhildan\u00ean her\u00ee berbi\u00e7av \u00ean Kurd li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea b\u00fb. Seyid Riza ala r\u00fbmet \u00fb azadiy\u00ea bilind kir, bi baweriya ku parastina ax \u00fb nasnamey\u00ea erkek b\u00eadaw\u00ee ye. Dewleta Tirkiy\u00ea bi karan\u00eena balafir \u00fb topan bersiv da, di encam\u00ea de bi hezaran [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236407,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-236406","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236406","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236406"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236406\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236408,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236406\/revisions\/236408"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236407"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}