{"id":236331,"date":"2026-05-03T08:21:26","date_gmt":"2026-05-03T06:21:26","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236331"},"modified":"2026-05-03T08:21:26","modified_gmt":"2026-05-03T06:21:26","slug":"parastina-zarokan-ji-karkirine-ne-hilbijartineke-berpirsiyariyeke-kolektif-e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236331","title":{"rendered":"Parastina zarokan ji karkirin\u00ea ne hilbijartineke, berpirsiyariyeke kolekt\u00eef e"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa <\/strong><\/p>\n<p><strong>Di Roja C\u00eehan\u00ee ya Kedkaran de, bang\u00ean c\u00eehan\u00ee ji bo parastina maf\u00ean karkeran \u00fb p\u00ea\u015fxistina edaleta civak\u00ee ji n\u00fb ve t\u00eane kirin. L\u00ea bel\u00ea, mijara karkirin \u00fb keda zarokan yek ji mijar\u00ean her\u00ee gir\u00eeng e ku em bal\u00ea bik\u015f\u00eenin ser, ji ber binp\u00eakirin\u00ean e\u015fkere y\u00ean li ser maf\u00ean zarokan \u00fb gef\u00ean ku li ser p\u00ea\u015feroja nif\u015fan \u00e7\u00eadike, xwe wek\u00ee yek ji mijar\u00ean her\u00ee lezg\u00een ferz dike<\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n<p>Agahiy\u00ean R\u00eaxistina Navnetewey\u00ee ya Ked\u00ea n\u00ee\u015fan didin ku bi milyonan zarok li \u00e7araliy\u00ea c\u00eehan\u00ea h\u00een j\u00ee di bazara kar de ne. \u00a0Gelek ji wan di \u015fert \u00fb merc\u00ean dijwar \u00fb xeternak de dixebitin, ji kar\u00ean \u00e7andiniy\u00ea y\u00ean dijwar \u00fb kar\u00ea kargeh\u00ea bigire heya \u00eestismara wan di \u015fer\u00ean \u00e7ekdar\u00ee de. Ev zarokan ji maf\u00ean xwe y\u00ean her\u00ee bingeh\u00een b\u00eapar in, \u00fb di ser\u00ee de maf\u00ea wan a perwerdehiy\u00ea ku ev yek j\u00ee bandora hejariy\u00ea didom\u00eene \u00fb derfet\u00ean wan ji bo avakirina jiyaneke ba\u015f s\u00eenordar dike.<\/p>\n<p>Belavb\u00fbna karkirina zarokan bi \u00e7end faktor\u00ean hevbe\u015f ve gir\u00eaday\u00ee ye, di nav wan de ya her\u00ee gir\u00eeng j\u00ee xizan\u00ee ye ku malbatan ne\u00e7ar dike ku bi dehata zarok\u00ean xwe ve gir\u00eaday\u00ee bin. Ji bil\u00ee pev\u00e7\u00fbn \u00fb \u015fer\u00ean ku dibin sedema hilwe\u015f\u00eena civakan \u00fb neb\u00fbna aramiy\u00ea, pergal\u00ean perwerdehiy\u00ea y\u00ean qels \u00fb neb\u00fbna derfet\u00ean perwerdehiy\u00ea y\u00ean wekhev j\u00ee roleke mezin dil\u00eezin di ber zarokan de ku li \u015f\u00fbna dibistan\u00ea ber bi kar ve di\u00e7in.<\/p>\n<p>Ji aliy\u00ea xwe ve, Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee tekez dike ku jihol\u00earakirina v\u00ea diyardey\u00ea bersivek \u00fb xebateke xort hewce dike ku bi p\u00ea\u015fvebirina perwerdehiya bela\u015f ku zarok bi mecb\u00fbr\u00ee dest p\u00ea bikin, her wiha bi pi\u015ftgiriya abor\u00ee ya malbatan, \u00fb p\u00eakan\u00eena qan\u00fbn\u00ean ku \u00eestismara zarokan di kar de s\u00fbcdar dikin.<\/p>\n<p><strong>T\u00eageha karkeriya zarokan<\/strong><\/p>\n<p>Ew kar\u00ea ku bar\u00ean giran dat\u00eene ser mil\u00ea zarokan ku ev kar xwe\u015f\u00ee, tendurist\u00ee \u00fb jiyana w\u00ee tehd\u00eed dike. Ev kar ji b\u00eah\u00eazb\u00fbna zarokan \u00fb nekar\u00eena parastina maf\u00ean xwe, s\u00fbd\u00ea werdigre. Yan\u00ee kar\u00ea ku keda zarokan wek\u00ee alternat\u00eefek erzan ji bo keda mezinan \u00eestismar dike. Ev t\u00eageh h\u00eaza zarokan ji bo berjewendiy\u00ean mezinan bikar t\u00eene \u00fb tu armanc\u00ean w\u00ea di p\u00ea\u015fxistina zarokan di aliy\u00ea perwerde \u00fb jiyan\u00ea de nake.<\/p>\n<p><strong>Karkirina zarokan diyardeyeke ne n\u00fb ye<\/strong><\/p>\n<p>Asta karkirina zarokan di seranser\u00ea d\u00eerok\u00ea de diguhere. Di sedsala 19\u2019an \u00fb destp\u00eaka sedsala 20\u2019an de, gelek zarok\u00ean ji 5 heta 14 sal\u00ee ji malbat\u00ean xizan li welat\u00ean rojavay\u00ee \u00fb y\u00ean ku hatine bindestkirin, dixebitin. Wan bi piran\u00ee di \u00e7andin\u00ee, komkirina malan, kargeh, maden \u00fb xizmetguzariy\u00ea de dixebitin. Hin ji wan 12 demjim\u00earan di \u015fev\u00ea de dixebit\u00een. Bi z\u00eadeb\u00fbna dahata malbatan, heb\u00fbna dibistanan \u00fb derxistina qan\u00fbn\u00ean keda zarokan re, r\u00eajeya karkirina zarokan k\u00eam b\u00fb. L\u00ea bel\u00ea ev diyarde bi temam\u00ee nehat rakirin, ters\u00ee w\u00ea yek\u00ea di welat\u00ean c\u00eehan\u00ea de r\u00fbxm\u00ee rive\u00e7\u00fbna serdem\u00ea j\u00ee, l\u00ea di welat\u00ean ku t\u00ea dexizaniya z\u00eade welke welat\u00ean Efr\u00eeqiyay\u00ea \u00fb cih\u00ean \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbn l\u00ea hene, ev diyarde h\u00ea z\u00eedetir \u00fb xirabtir b\u00fb.<\/p>\n<p>Li welat\u00ean her\u00ee xizan \u00ean c\u00eehan\u00ea, ji her \u00e7ar zarokan yek di karkirina zarokan de dixebite ku hejmara her\u00ee mezin (ji sed\u00ee 29) li Afr\u00eeqaya Ba\u015f\u00fbr\u00ea Sahraya Mezin dij\u00een. Di sala 2017\u2019an de, \u00e7ar welat\u00ean Afr\u00eeq\u00ee (Mal\u00ee, Ben\u00een, \u00c7ad \u00fb G\u00eeniya-Bissau) ji sed\u00ee 50\u2019\u00ee z\u00eadetir zarok\u00ean di navbera 5 \u00fb 14 sal\u00ee de heb\u00fbn.<\/p>\n<p>Xizan\u00ee \u00fb neb\u00fbna gih\u00ee\u015ftina perwerdehiy\u00ea sedem\u00ean sereke y\u00ean karkirina zarokan in. Li gor\u00ee Banka C\u00eehan\u00ee, r\u00eajeya karkirina zarokan a c\u00eehan\u00ee di navbera sal\u00ean 1960 \u00fb 2003\u2019an de ji sed\u00ee 25 daketiye ji sed\u00ee 10. L\u00eabel\u00ea, hejmara gi\u015ft\u00ee ya zarok\u00ean ku dixebitin h\u00een j\u00ee bilind e, UNICEF \u00fb R\u00eaxistina Navnetewey\u00ee ya Ked\u00ea tesb\u00eet kirin ku di sala 2013\u2019an de li \u00e7araliy\u00ea c\u00eehan\u00ea n\u00eaz\u00eek\u00ee 168 milyon zarok\u00ean di navbera 5 \u00fb 17 sal\u00ee de di karkirina zarokan de be\u015fdar b\u00fbne.<\/p>\n<p><strong>Kar\u00ea zarokan di peyman \u00fb p\u00eevan\u00ean navnetewey\u00ee de<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 1989\u2019an de, Civata Gi\u015ft\u00ee ya Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee Peymana Maf\u00ean Zarokan pejirand ku t\u00ea de zarok wek\u00ee her mirovek\u00ee di bin temen\u00ea 18 sal\u00ee de p\u00eanase kir \u00fb tekez kir ku p\u00eaw\u00eest e hewl b\u00ea day\u00een ku zarok ji \u00eestismara abor\u00ee \u00fb ji kirina her karek\u00ee ku dibe ku xeternak be an j\u00ee destwerdan\u00ea li perwerdehiya w\u00ee\/w\u00ea bike an j\u00ee zirar\u00ea bide p\u00ea\u015fkeftina w\u00ee\/w\u00ea ya la\u015f\u00ee, der\u00fbn\u00ee, giyan\u00ee, exlaq\u00ee an civak\u00ee were parastin. Ev yek Dewlet\u00ean Peymandar mecb\u00fbr dike ku tedb\u00eer\u00ean qan\u00fbn\u00ee, \u00eedar\u00ee, civak\u00ee \u00fb perwerdeh\u00ee bigirin da ku v\u00ea parastin\u00ea misoger bikin.<\/p>\n<p>Bi taybet\u00ee, ew temen\u00ea her\u00ee k\u00eam ji bo tevl\u00eeb\u00fbna kar, pergalek guncaw ji bo demjim\u00ear, \u015fert \u00fb merc\u00ean xebat\u00ea destn\u00ee\u015fan dike, her wiha cezay\u00ean guncaw dide da ku bic\u00eehan\u00eena bi bandor a van xalan misoger bike. Urdun\u00ea \u00fb piraniya welat\u00ean Ereb \u00fb gelek welat\u00ean c\u00eehan\u00ea ev peyman di Gulana 1991\u2019an de, pejirand in.<\/p>\n<p><strong>Di c\u00eehan\u00ea de r\u00eajeya v\u00ea diyardey\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Rapor\u00ean her\u00ee daw\u00ee y\u00ean R\u00eaxistina Navnetewey\u00ee ya Ked\u00ea \u00fb UNICEF\u2019\u00ea n\u00ee\u015fan didin ku di sala 2024\u2019an de li seranser\u00ea c\u00eehan\u00ea n\u00eaz\u00eek\u00ee 138 milyon zarok dixebitin, ku ev j\u00ee n\u00eaz\u00eek\u00ee ji sed\u00ee 8 zarok\u00ean c\u00eehan\u00ea tems\u00eel dike. Ji nav van.<\/p>\n<p>54 milyon zarok di kar\u00ean xeternak de dixebitin ku tendurist\u00ee \u00fb ewlehiya wan dixe xeterey\u00ea. Her wiha Ji sala 2000\u2019an vir ve z\u00eadetir\u00ee 100 milyon zarok ji karkirina zarokan hatine rizgarkirin ku ev yek n\u00ee\u015fana hin p\u00ea\u015fketinan e. L\u00ea tev\u00ee v\u00ea p\u00ea\u015fketin\u00ea j\u00ee, c\u00eehan nekariye heta sala 2025\u2019an bigih\u00eeje armanca jihol\u00earakirina karkirina zarokan.<\/p>\n<p><strong>Belavb\u00fbna Cograf\u00eek: R\u00eajey\u00ean karkeriya zarokan li gor\u00ee her\u00eamek\u00ea diguherin.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Afr\u00eeqaya Ba\u015f\u00fbr-Sahray\u00ea:<\/strong> Bi qas\u00ee 87 milyon zarok (n\u00eaz\u00eek\u00ee du ji s\u00eayan ji b\u00fbyeran) di asta c\u00eehan\u00ee de her\u00ee z\u00eade ye.<\/p>\n<p><strong>Asya \u00fb Oqyanusa Pasf\u00eek (El Had\u00ee):<\/strong> Di sal\u00ean daw\u00ee de k\u00eamb\u00fbna her\u00ee mezin d\u00eetiye.<\/p>\n<p><strong>Amer\u00eekaya Lat\u00een:<\/strong> P\u00ea\u015fketin h\u00ead\u00ee h\u00ead\u00ee heye, l\u00ea diyarde berdewam dike.<\/p>\n<p><strong>Sektor\u00ean ku zarok t\u00ea de dixebitin<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00c7andin\u00ee: <\/strong>ji sed\u00ee 61 (her\u00ee berbelav)<\/p>\n<p><strong>Xizmet: <\/strong>ji sed\u00ee 27 (wek m\u00eenak kar\u00ea li mal\u00ea \u00fb firotina kel\u00fbpelan)<\/p>\n<p><strong>P\u00ee\u015fesaz\u00ee: <\/strong>ji sed\u00ee 13 (P\u00ea\u015fxistin, \u00cen\u015faet)<\/p>\n<p><strong>Xizan\u00ee \u00fb \u015fer zarokan ber bi bazara kar ve dibin: zarokatiyek ku di bin zexta kr\u00eezan de hatiye diz\u00een<\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Yekem: Bandora xizaniy\u00ea li ser karkirina zarokan. <\/strong><\/p>\n<p>Xizan\u00ee sedema sereke ya karkeriya zarokan e, ji ber ku malbat\u00ean k\u00eamdahat ango xizan ne\u00e7ar dim\u00eenin ku zarok\u00ean xwe bi\u015f\u00eenin kar da ku p\u00eadiviy\u00ean xwe y\u00ean jiyan\u00ee \u00fb bingeh\u00een, dab\u00een bikin. Di v\u00ea rew\u015f\u00ea de, zarok dibe \u00e7avkaniyek dahat\u00ea li \u015f\u00fbna ku wergir\u00ea l\u00ean\u00ear\u00een \u00fb perwerdey\u00ea be.<\/p>\n<p>Her wiha xizan\u00ee dibe sedema ku zarok ji ber tuneb\u00fbna perey\u00ean xwendin\u00ea ji perwerdey\u00ea b\u00eapar bim\u00eenin, \u00fb ev yek j\u00ee wan di temen\u00ea bi\u00e7\u00fbk de dixe bazara kar. Ev kar pir caran dijwar \u00fb xeternak in, wek m\u00eenak xebata li kargehan, \u00e7andiniy\u00ea, an li kolanan ku bandorek ney\u00een\u00ee li tenduristiya wan a la\u015f\u00ee \u00fb der\u00fbn\u00ee dike.<\/p>\n<p><strong>Duyem: Bandora \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbn\u00ean \u00e7ekdar\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>\u015eer dibin sedema w\u00earankirina binesaziy\u00ea, di nav de dibistan \u00fb saziy\u00ean perwerdey\u00ea, zarokan ji maf\u00ea wan \u00ea perwerdey\u00ea b\u00eapar dih\u00eale \u00fb wan ne\u00e7ar\u00ee kar dikin. Her wiha \u015fer \u00fb pev\u015f\u00fbn dibin sedema ku malbat ji cih \u00fb war\u00ean xwe ko\u00e7ber bibin \u00fb \u00e7avkaniy\u00ean dahat\u00ea winda bikin, \u00fb ev yek j\u00ee dibe sedema ku malbat xwe bi karkirina zarokan ve gir\u00eabidin.<\/p>\n<p>Di hin rew\u015fan de, zarok ne\u00e7ar dim\u00eenin ku be\u015fdar\u00ee \u00e7alakiy\u00ean xeternak an neqan\u00fbn\u00ee bibin, wek qa\u00e7ax\u00e7\u00eet\u00ee an j\u00ee tevl\u00eekirina bo kom\u00ean \u00e7ekdar ku ev yek binp\u00eakirineke e\u015fkere ya maf\u00ean zarokan e.<\/p>\n<p><strong>Bi gi\u015ft\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Karkeriya zarokan yek ji pirsgir\u00eak\u00ean mirov\u00ee \u00fb civak\u00ee y\u00ean her\u00ee giran \u00ean c\u00eehan\u00ea ye ku bi milyonan zarokan ji maf\u00ean wan \u00ean bingeh\u00een, ya her\u00ee gir\u00eeng j\u00ee ji perwerde \u00fb jiyaneke ewle b\u00eapar dih\u00eale. Tev\u00ee hewldan\u00ean navnetewey\u00ee ji bo k\u00eamkirina v\u00ea diyardey\u00ea, ew li gelek welatan, bi taybet\u00ee li her\u00eam\u00ean xizan \u00fb bi pev\u00e7\u00fbnan bandor e.<\/p>\n<p>Karkeriya zarokan li \u00e7araliy\u00ea c\u00eehan\u00ea z\u00eade dibe, ji ber z\u00eadeb\u00fbna kr\u00eez\u00ean abor\u00ee \u00fb pev\u00e7\u00fbn\u00ean \u00e7ekdar\u00ee, bi milyonan zarok ne\u00e7ar dibin ku di temen\u00ea ciwaniy\u00ea de bikevin nava kar. Pispor dib\u00eenin ku xizan\u00ee \u00fb \u015fer du faktor\u00ean her\u00ee gir\u00eeng in ku zarokan ber bi bazara kar ve dibin, li ser hesab\u00ea perwerde \u00fb p\u00ea\u015feroja wan.<\/p>\n<p>Xizan\u00ee \u00fb \u015fer ne ten\u00ea zarokan ne\u00e7ar\u00ee kar dikin, l\u00ea di heman dem\u00ea de wan ji zarokatiya wan \u00fb maf\u00ean wan \u00ean bingeh\u00een j\u00ee dist\u00eenin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, \u00e7areserkirina v\u00ea diyardey\u00ea hewldan\u00ean navnetewey\u00ee \u00fb her\u00eam\u00ee hewce dike da ku bi r\u00eaya t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee xizaniy\u00ea, p\u00ea\u015fxistina aramiy\u00ea \u00fb garant\u00eekirina maf\u00ea zarokan ji bo perwerde \u00fb parastin\u00ea, sedem\u00ean bingeh\u00een \u00ean pirsgir\u00eak\u00ea \u00e7areser bike.<\/p>\n<p>Di heman dem\u00ea de, her \u00e7iqas c\u00eehan destkeft\u00ee \u00fb maf\u00ean karkeran p\u00eeroz dike j\u00ee, rastiya bi milyonan zarok\u00ean karker h\u00een j\u00ee b\u00eeran\u00eenek bi \u00ea\u015f e ku edaleta civak\u00ee h\u00een j\u00ee ji p\u00eakan\u00eena w\u00ea d\u00fbr e. Parastina zarokan ne hilbijartineke, l\u00ea berpirsiyariyek kolekt\u00eef e ku t\u00eako\u015f\u00eeneke hevpar dixwaze da ku her zarok li dibistan\u00ea be, ne li cih\u00ea kar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa Di Roja C\u00eehan\u00ee ya Kedkaran de, bang\u00ean c\u00eehan\u00ee ji bo parastina maf\u00ean karkeran \u00fb p\u00ea\u015fxistina edaleta civak\u00ee ji n\u00fb ve t\u00eane kirin. L\u00ea bel\u00ea, mijara karkirin \u00fb keda zarokan yek ji mijar\u00ean her\u00ee gir\u00eeng e ku em bal\u00ea bik\u015f\u00eenin ser, ji ber binp\u00eakirin\u00ean e\u015fkere y\u00ean li ser maf\u00ean zarokan \u00fb gef\u00ean ku li [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236332,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-236331","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236331"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236331\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236333,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236331\/revisions\/236333"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236332"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}