{"id":236220,"date":"2026-04-29T07:57:24","date_gmt":"2026-04-29T05:57:24","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236220"},"modified":"2026-04-29T07:57:24","modified_gmt":"2026-04-29T05:57:24","slug":"1e-gulane-roja-ciruska-tekosina-karkeran-li-seranseri-cihane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236220","title":{"rendered":"1\u2019\u00ea Gulan\u00ea roja \u00e7ir\u00fbska t\u00eako\u015f\u00eena karkeran li seranser\u00ee c\u00eehan\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ronah\u00ee Sad\u00fbn<\/strong><\/p>\n<p><strong>Her sal 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea weke \u2018Roja Karkeran a C\u00eehan\u00ee\u2019 t\u00ea p\u00eerozkirin. Cara p\u00ea\u015f\u00een di 1\u2019\u00ea Gulana 1890\u2019\u00ee di kongreya duyem\u00een a Enternasyonal\u00eest\u00ean Sosyal de ev roj hate ragihandin. Mebest ji v\u00ea roj\u00ea ew e ku daw\u00ee li kedxwariy\u00ea were an\u00een \u00fb maf\u00ea karkeran misoger bibe. L\u00ea heya roja \u00eero li Rojhilata Nav\u00een \u00fb c\u00eehan\u00ea maf\u00ea karkeran t\u00ea xwarin \u00fb edalet p\u00eaknehatiye. <\/strong><\/p>\n<p>Di sedsala 19\u2019an de, karker di \u015fert \u00fb merc\u00ean xebat\u00ea y\u00ean tirsnak de dixebit\u00een. Li dij\u00ee kedxwar\u00ee \u00fb binp\u00eakirinan, di ser\u00ee de li Awustiraliya pi\u015ftre li Amer\u00eekay\u00ea \u00e7alakiy\u00ean dev ji kar berdan\u00ea hatin lidarxistin. Di sala 1886\u2019an de j\u00ee li qada Haymarket ya li Chicagoy\u00ea ji bo seat\u00ean kar bibin 8 Karkeran xwep\u00ea\u015fandan lidarxistin. Ji w\u00ea dem\u00ea \u00fb \u015f\u00fbna ve, bi qas\u00ee 5 hezar girev ku b\u00eatir\u00ee 340 hezar karker tevl\u00eeb\u00fbn p\u00eak hatin. Her\u00ee daw\u00ee bi berd\u00eal\u00ean mezin hewldan\u00ean wan bi ser ketin. Li vir maf\u00ean wan li ser asta navnetewey\u00ee \u00fb her\u00eam\u00ee bi r\u00eaya peyman \u00fb qan\u00fbnan hatin misogerkirin.<\/p>\n<p><strong>Ji bo rastiya 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea were f\u00eamkirin, hewceye mirov ji d\u00eeroka w\u00ea dest p\u00ea bike \u00fb nas bike ku gelo \u00e7ima ev roj.? <\/strong><\/p>\n<p>1\u2019\u00ea Gulan\u00ea bi roja p\u00eerozkirina Karkeran a C\u00eehan\u00ea t\u00ea naskirin. D\u00eeroka reh\u00ean v\u00ea roj\u00ea di\u00e7in sala 1886\u2019an li bajar\u00ea\u00a0Chicago\u00a0y\u00ea Amer\u00eekay\u00ea. Ji ber ku di sedsala 19\u2019an de li Ewropa \u00fb Amer\u00eekay\u00ea, karker di bin \u015fert \u00fb merc\u00ean m\u00eena \u201ckoletiya n\u00fbjen\u201d de dijiyan. Di w\u00ea dem\u00ea de karker di bin \u015fert \u00fb merc\u00ean pir giran de b\u00fbn, carinan roj\u00ea 12 heta 16 saetan dixebit\u00een. Li hember\u00ee v\u00ea yek\u00ea karkeran di bin dir\u00fb\u015fmeya \u201c8 saet kar, 8 saet b\u00eahnvedan, 8 saet perwerde \u00fb jiyana taybet\u201d dest bi greveke mezin kirin. Di 4\u2019\u00ea Gulana 1886\u2019an de j\u00ee, di dema xwep\u00ea\u015fandanek\u00ea de li Meydana Haymarket, teq\u00eenek \u00e7\u00eab\u00fb \u00fb pol\u00eesan gule berdan girsey\u00ea. Gelek karker hatin ku\u015ftin \u00fb bir\u00eendar kirin. Ev b\u00fbyer bi nav\u00ea B\u00fbyera Haymarket\u00ea hat binavkirin \u00fb b\u00fb \u00e7ir\u00fbska t\u00eako\u015f\u00eena karkeran li seranser\u00ee c\u00eehan\u00ea. Pi\u015ft\u00ee v\u00ea, 4 p\u00ea\u015feng\u00ean karkeran (Albert Parsons, August Spies, Adolph Fischer, \u00fb George Engel) hatin darvekirin. Di sala 1889\u2019an de, Kongreya Sosyal\u00eest a Navnetewey\u00ee (\u00cemternasyonala Duyem\u00een) biryar girt ku ji bo b\u00eeran\u00eena van \u015feh\u00eed\u00ean karker, 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea wek\u00a0\u201cRoja Pi\u015ftgir\u00ee \u00fb T\u00eako\u015f\u00eena Karkeran a C\u00eehan\u00ea\u201d\u00a0b\u00ea p\u00eerozkirin.<\/p>\n<p><strong>1\u2019\u00ea Gulan\u00ea gihandina deng\u00ea karkeran ji hem\u00fb c\u00eehan\u00ea re b\u00fb<\/strong><\/p>\n<p>Cara yekem ev roj \u201cRoja Karkeran\u201d di sala 1890\u2019\u00ee de li gelek welatan hat p\u00eerozkirin. Li piraniya welatan ev roj bi xwep\u00ea\u015fandan \u00fb me\u015f\u00ean a\u015ftiyane t\u00ea p\u00eerozkirin. Karker \u00fb send\u00eekavan dadikevin qadan \u00fb daxwaza ba\u015ftirkirina \u015fert \u00fb merc\u00ean kar \u00fb naskirina maf\u00ean xwe dikin. Xwep\u00ea\u015fandan li her welatk\u00ee ji welat\u00ean din c\u00fbda ye, l\u00ea ew hem\u00fb bangek hevpar dikin. Li hin welatan \u00e7alakiy\u00ean \u00e7and\u00ee \u00fb p\u00ea\u015fangeh\u00ean gir\u00eaday\u00ee maf\u00ean karkeran t\u00ean lidarxistin. Li hin paytext\u00ean mezin j\u00ee me\u015f\u00ean girsey\u00ee bi be\u015fdariya hezaran kesan t\u00ean lidarxistin. Li hin welatan j\u00ee hin s\u00eestem\u00ean siyas\u00ee h\u00een nedemokrat\u00eek in, an j\u00ee maf\u00ean mirovan nay\u00ean parastin. Lewma j\u00ee 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea dibe derfetek ji bo gihandina deng\u00ea karkeran li dij\u00ee pol\u00eet\u00eekay\u00ean hikumet\u00ea y\u00ean ku azadiya wan s\u00eenordar dike \u00fb r\u00ea li ber \u00e7alakiy\u00ean a\u015ftiyane digire. Roja Karker\u00ean C\u00eehan\u00ea ne ten\u00ea roja b\u00eahinvedan\u00ea ye. L\u00ea derfetek e ku em vegerin ser koka t\u00eako\u015f\u00eena ji bo maf\u00ean karkeran. Neraz\u00eeb\u00fbna li dij\u00ee newekheviya civak\u00ee, abor\u00ee \u00fb tekez kirina ku kar ne bar e. L\u00ea ew mafeke bingeh\u00een e \u00fb r\u00eayek e ji bo bidestxistina edalet \u00fb r\u00fbmet\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Herk\u00eena karkeran ji bo p\u00eerozkirina roja xwe<\/strong><\/p>\n<p>Bi m\u00eelyonan karker \u00fb kedkar li seranser c\u00eehan\u00ea diherikin qad \u00fb kolanan \u00fb roja xwe Roja 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea ku Roja Karkeran e, p\u00eeroz dikin. Herwiha di v\u00ea roj\u00ea de, karker\u00ean c\u00eehan\u00ea \u00fb send\u00eekay\u00ean wan daxwaza ba\u015ftirkirina \u015fert \u00fb merc\u00ean xwe y\u00ean xebat\u00ea dikin, di heman dem\u00ea de daxwaza xurtkirina maf\u00ean xwe \u00fb z\u00eadekirina m\u00fb\u00e7eyan dikin. 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea li gelek welat\u00ean c\u00eehan\u00ea wek\u00ee cejna ferm\u00ee \u00fb li gelek welat\u00ean din j\u00ee bi awayek\u00ee prat\u00eek\u00ee t\u00ea p\u00eeroz kirin.<\/p>\n<p><strong>Pirsgir\u00eak\u00ean n\u00fbjen<\/strong><\/p>\n<p>Her \u00e7iqas 8 saet kar \u00eero li ser kaxez\u00ea qan\u00fbn\u00ee be j\u00ee, gir\u00eadana v\u00ea roj\u00ea bi roja \u00eero re h\u00een zind\u00ee ye. Ji ber gelek maf\u00ean ku em \u00eero wek\u00ee ti\u015ft\u00ean asay\u00ee dib\u00eenin (wek 8 saet kar \u00fb betlaneya heftane) encama w\u00ea t\u00eako\u015f\u00eena 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea ne. L\u00ea \u00eero karker bi pirsgir\u00eak\u00ean n\u00fb re r\u00fbbir\u00fb ne; wek karkirina bi m\u00fb\u00e7ey\u00ean k\u00eam, xebata zarokan \u00fb windab\u00fbna maf\u00ean send\u00eekay\u00ee. Bi s\u00eestema n\u00fb ya kar s\u00eenor\u00ean saet\u00ean kar d\u00eesa tevlihev b\u00fbne. 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea \u00eero b\u00eeran\u00eenek e ku maf nay\u00ean day\u00een, l\u00ea t\u00ean girtin. Ev roj di asta c\u00eehan\u00ea de n\u00ee\u015fan dide ku karker\u00ean ji netewe \u00fb ol\u00ean cuda xwed\u00ee heman \u00ea\u015f \u00fb armancan in. L\u00ea 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea ne ten\u00ea rojeke d\u00eerok\u00ee ye, l\u00ea her sal t\u00eene b\u00eera me ku r\u00fbmeta mirov ji qezenc\u00ea mezintir e.<\/p>\n<p><strong>Kr\u00eeza abor\u00ee \u00fb m\u00fb\u00e7ey\u00ea k\u00eam: <\/strong>\u00cero li gelek welat\u00ean Rojhilata Nav\u00een m\u00fb\u00e7ey\u00ean karkeran di bin s\u00eenor\u00ea bir\u00e7\u00eeb\u00fbn\u00ea de ne. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea \u00eero veguheriye rojeke daxwaza\u00a0edaleta dabe\u015fkirina dahat\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Maf\u00ean jinan:<\/strong>\u00a0Di sala 2024-2025\u2019an de h\u00een cudahiya m\u00fb\u00e7eyan di navbera jin \u00fb m\u00earan de mijar\u00ean sereke y\u00ean protestoyan in. Lewma heta edalet p\u00eak ney\u00ea, t\u00eako\u015f\u00eena ku di sala 1886\u2019an de dest p\u00ea kiriye, w\u00ea bidome.<\/p>\n<p><strong>Karkirina zarokan:<\/strong>\u00a0Li gor\u00ee rapor\u00ean navnetewey\u00ee, \u00eero li c\u00eehan\u00ea h\u00een j\u00ee bi m\u00eelyonan zarok di kar\u00ean giran de t\u00eane xebitandin, ev j\u00ee binp\u00eakirina maf\u00ean navnetewey\u00ee y\u00ea zarokan e.<\/p>\n<p><strong>R\u00eaber Apo m\u00eerasa nirx\u00ea rasteq\u00een \u00ea tevah\u00ee kedkar\u00ean her\u00eam\u00ea \u00fb c\u00eehan\u00ea ge\u015f kir<\/strong><\/p>\n<p>Tev\u00ee ku roja karkeran bi ferm\u00ee hatiye pijrandin, l\u00ea d\u00eesa j\u00ee li c\u00eehan\u00ea be\u015fa karkeran her\u00ee z\u00eade bi \u00ea\u015f, zilm, \u00eenkarkirin \u00fb \u00e7ewsandin\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb d\u00eemin. Li piraniya welatan peymana 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea hatiye imze kirin. L\u00ea mixabin \u00e7\u00eena karker \u00fb kedkaran rast\u00ee asteng\u00ee \u00fb b\u00eamafiy\u00ea t\u00ean. L\u00ea bi derketina Tevgera Azadiya Kurdistan\u00ea re, wateyek\u00ee n\u00fb li ked\u00ea hat barkirin. \u00c7\u00eena karkeran ku t\u00eey\u00ea v\u00eena azad e li hember\u00ee pergal\u00ean kap\u00eetal\u00eest xwe bir\u00eaxistin kir, da ku wekhev\u00ee \u00fb edaleta civak\u00ee p\u00eak b\u00eene. Ji sal\u00ean 1970\u2019y\u00ee \u00fb vir ve R\u00eaber Apo rih \u00fb m\u00eerasa nirx\u00ea rasteq\u00een \u00ea tevah\u00ee kedkar\u00ean her\u00eam\u00ea \u00fb c\u00eehan\u00ea ge\u015f kir. Di civak\u00ea de pir kedkar hene ku bi h\u00eaza zend\u00ea wan em dij\u00een, nan dixwin \u00fb rihet radikevin. Li v\u00ea dever\u00ea, maf\u00ea ku gel \u00fb taybet jin j\u00ea mehr\u00fbm b\u00fbn, \u00eero roj t\u00ea bidesxistin. Wisa j\u00ee bi kedeke mezin, em hatin van rojan.<\/p>\n<p><strong>\u2018Heta ku yek ji me ne azad be, tu kes ji me ne azad e\u2019<\/strong><\/p>\n<p>Di sedsala niha de c\u00eehan di navbera kr\u00eez\u00ean abor\u00ee \u00fb \u015fer\u00ean her\u00eam\u00ee de r\u00fb bi r\u00fb ye. L\u00ea wek\u00ee ku di sala 1886\u2019an de karkeran gotib\u00fb; \u201cHeta ku yek ji me ne azad be, tu kes ji me ne azad e.\u201d Ev yek j\u00ee n\u00ee\u015fan dide ku ked ne ten\u00ea \u00e7alakiyek fiz\u00eek\u00ee ye, l\u00ea ruh\u00ea \u015faristaniy\u00ea ye. Heta ku edalet nebe bingeha c\u00eehan\u00ea, q\u00eer\u00eena \u201cBij\u00ee 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea\u201d d\u00ea li her kolan b\u00ea berizandin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ronah\u00ee Sad\u00fbn Her sal 1\u2019\u00ea Gulan\u00ea weke \u2018Roja Karkeran a C\u00eehan\u00ee\u2019 t\u00ea p\u00eerozkirin. Cara p\u00ea\u015f\u00een di 1\u2019\u00ea Gulana 1890\u2019\u00ee di kongreya duyem\u00een a Enternasyonal\u00eest\u00ean Sosyal de ev roj hate ragihandin. Mebest ji v\u00ea roj\u00ea ew e ku daw\u00ee li kedxwariy\u00ea were an\u00een \u00fb maf\u00ea karkeran misoger bibe. L\u00ea heya roja \u00eero li Rojhilata Nav\u00een \u00fb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236221,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-236220","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rojev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236220","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236220"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236222,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236220\/revisions\/236222"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236221"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236220"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236220"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}