{"id":236108,"date":"2026-04-26T07:34:45","date_gmt":"2026-04-26T05:34:45","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236108"},"modified":"2026-04-26T07:34:45","modified_gmt":"2026-04-26T05:34:45","slug":"di-herikina-diroke-de-rastiya-pesengtiya-jinen-kurd-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=236108","title":{"rendered":"Di herik\u00eena d\u00eerok\u00ea de rastiya p\u00ea\u015fengtiya jin\u00ean Kurd (1)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ji dayikek\u00ea ta meydan\u00ean \u015fer, ji qad\u00ean siyaset, d\u00eeplomas\u00ee, zanist \u00fb edebiyat\u00ea heyan\u00ee qada huner \u00fb dengb\u00eajiy\u00ea; Jin\u00ean Kurd bi sekna xwe ya bi h\u00eaza p\u00ea\u015feng\u00ee ji civak \u00fb serdeman re kirine. <\/strong><\/p>\n<p>D\u00eeroka ku bi dest\u00ea zilam \u00fb dewlet\u00ea hatiye niv\u00eesandin w\u00ea rastiya h\u00eaz \u00fb qehremantiya jinan di c\u00eehan\u00ea de nede niv\u00eesandin. Efs\u00fbne, qehremant\u00ee \u00fb p\u00ea\u015fketin\u00ean ku bi herik\u00eena d\u00eerok\u00ea re hatine kirin, w\u00ea bi dest \u00fb keda xwe bidin \u00eefadekirin. Helbet ev ne tesb\u00eetek\u00ee ji r\u00eaz\u00ea ye l\u00ea bel\u00ea rastiyeke ku bi hezaran salan hatiye jiyankirin \u00fb di serdema hey\u00ee de hatiye e\u015fkerekirin. Heb\u00fbn \u00fb rola jinan a xwezay\u00ee ku di civakan de heb\u00fbn. Her wiha weke cinsek\u00ea ku hatiye ser r\u00fby\u00ea erd\u00ea da ku gerd\u00fbn temam bibe, \u00fb xwezaya mirovahiy\u00ea b\u00ea domandin, jin heb\u00fbn, h\u00eaz \u00fb \u00eeradeyeke ku p\u00eaw\u00eestiya jiyan \u00fb gerd\u00fbn\u00ea p\u00ea heye. Tunekirina rola w\u00ea bi herik\u00eena d\u00eerok\u00ea re, helbet ev ne normal e \u00fb di serdema hey\u00ee de pa\u015fguhkirina jina ku weke \u00eeradeyek\u00ea di jiyan\u00ea de tems\u00eel dike, nay\u00ea qeb\u00fblkirin.<\/p>\n<p>Bi zem\u00ean re jin bi zilm\u00ean malbatan, hi\u015fmendiya welat\u00ean kap\u00eetal\u00eest \u00fb feodal re r\u00fb bi r\u00fb mane. L\u00ea di kesayetiya jin\u00ea de ev taybet\u00ee heye ku baweriya w\u00ea ji ti\u015ftek\u00ee b\u00ea, di w\u00ea oxir\u00ea de heta dawiya jiyana xwe, bi biryar\u00ee t\u00eako\u015f\u00een dike.<\/p>\n<p>Jina Kurd j\u00ee di d\u00eeroka xwe ya ji hezar salan ve her b\u00fbye p\u00ea\u015fenga civaka xwe \u00fb di d\u00eeroka jin\u00ean p\u00ea\u015feng \u00ean c\u00eehan\u00ea de muhra xwe h\u00ea\u015ftiye. Ev p\u00ea\u015fengt\u00ee her \u00e7iqas\u00ee di bin siya kevne\u015fopiy\u00ean civak\u00ee, malbat\u00ee \u00fb zihniet\u00ea de r\u00fb bi r\u00fby\u00ea zehmetiyan \u00fb tepisandin\u00ea hatibe j\u00ee l\u00ea ji va taybetmendiya xwe dest berneda ye. D\u00eeroka gel\u00ea Kurd bi serhildan, \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbn\u00ean demdir\u00eaj y\u00ean di navber emperatoriyan, dewlet \u00fb desthilatdariyan tij\u00ee ye. Di nava van serhildan \u00fb \u015fore\u015fan de bi hezran gel\u00ea Kurd ji bo maf \u00fb parastina xwe b\u00fbne qurban\u00ee. Ev rastiya Kurd \u00fb Kurdistan\u00ea her \u00e7iqas li hember jin\u00ea hatibe sekinandin j\u00ee, l\u00ea neb\u00fb h\u00eaza tunekirina rola jin\u00ea di hem\u00fb van ge\u015fednan de. Di d\u00eeroka gel\u00ea Kurd li C\u00eehan\u00ea \u00fb bi taybet li Rojhilata Nav\u00een jinan b\u00fbn h\u00eaza bir\u00eavebirina serhildan, \u015fer \u00fb civakan.<\/p>\n<p>Ji meydan\u00ean \u015fer heya xebat\u00eann civak\u00ee, ji siyaset\u00ea heyan\u00ee d\u00eeplomasiy\u00ea \u00fb ji \u015ferkerk\u00ea heyan\u00ee dayikeke ku parastina mal \u00fb zarok\u00ean xwe dike. Ji qada zanist \u00fb edebiyat\u00ea heyan\u00ee qada huner \u00fb dengb\u00eajiy\u00ea; jin\u00ean Kurd bi sekna xwe ya bi h\u00eaza p\u00ea\u015feng\u00ee ji civak \u00fb serdeman re kirine.<\/p>\n<p>Ger rastiya jin\u00ean Kurd y\u00ean qehreman bi dem\u00ea re hatiye ji b\u00eer kirin, w\u00ea dem\u00ea d\u00eerok\u00ea ji b\u00eer nekiriye. Em \u00ea careke din bal\u00ea bik\u015f\u00eenin ser jin\u00ean p\u00ea\u015fengt\u00ee ji civak \u00fb serdeman re kirine. Ji \u00e7ar per\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea \u00e7end m\u00eenak\u00ean di d\u00eerok\u00ea de heyan\u00ee \u015fore\u015fa ku bi Silogana Jin, Jiyan, Azad\u00ee hatiye destp\u00eakirin \u00fb b\u00fbye yekem\u00een \u015eore\u015fa Jin ya Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Ji Bakur\u00ea Kurditan\u00ea <\/strong><\/p>\n<p><strong>Bes\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di serhildana Dersim\u00ea de Bes\u00ea weke efsaneyek derdikeve p\u00ea\u015f. Ji e\u015f\u00eera Alan e ya ku Ders\u00eem\u00ea de her\u00ee bi nav \u00fb deng \u00fb hevj\u00eena Seyit Riza ye. Bi welatpar\u00eaz\u00ee, \u015ferker\u00ee \u00fb lehengiya xwe bandoreke pir mezin \u00e7\u00eadike \u00fb li hember dijmin \u015fereke pir dijwar dide. Dibin bombebarana balafiran de heyan\u00ea cebilxanya xwe bi daw\u00ee dike berxwe dide. Dema ku cebilxaneya w\u00ea xilas dibe bi keviran berxwe dide \u00fb pi\u015ft re ji bona ne keve dest\u00ea dijmin xwe ji zinaran de diav\u00eaje. Serhildana Ders\u00eem\u00ea de gelek jin\u00ean m\u00eena Bes\u00ea qehreman derdikevin. T\u00ea gotin ku serhildana Ders\u00eem\u00ea de n\u00eaz\u00ee 1500 jin\u00ean Kurd ji bona nekevin dest\u00ea dijmin de weke Bes\u00ea xwe ji zinaran de diav\u00eajin yan j\u00ee xwe bi \u00e7eman de berdidin.<\/p>\n<p><strong>G\u00fblnaz Xanim<\/strong><\/p>\n<p>Di d\u00eeroka ag\u00eediya jin\u00ean Kurdan de m\u00eenaka din a balk\u00ea\u015f j\u00ee G\u00fblnaz Xanim e. G\u00fblnaz Xanim, serhildana Ag\u00eer\u00ee de di r\u00eaza her\u00ee p\u00ea\u015f te nava serhildaran de cih\u00ea xwe digire. Ji bo parastina siv\u00eelan bi art\u00ea\u015fa Tirkan re ketiya nava \u015fer\u00ean dijwar de. T\u00ea gotin ku &#8221; dibe tirsa dil\u00ea fermandar\u00ean Tirk&#8221;. Pi\u015ft re d\u00eel dikeve dest\u00ea dijmin. Dema ku bira \u00fb kur\u00ea w\u00ea t\u00ean ku\u015ftin, dewleta Tirk ser\u00ee wan \u00fb serhild\u00earek din j\u00ea dikin \u00fb t\u00eene n\u00ee\u015fan\u00ee Gulnaz Xanim dikin. J\u00ea dipirsin; &#8220;Ka bib\u00eene tu vana nasdik\u00ee yan na!&#8221;. Gulnaz Xanim biserbilind\u00ee n\u00eaz\u00ee seriyan dibe; Bi ling\u00ea xwe ser\u00ea \u00cezzed Beg n\u00ee\u015fan dide \u00fb ten\u00ea dib\u00eaje &#8220;Ev ser\u00ea biray\u00ea min e&#8221;. Pi\u015ftre ser\u00ea duyem\u00een n\u00ee\u015fan dide \u00fb dib\u00eaje &#8220;Ev j\u00ee ser\u00ea law\u00ea min e&#8221;.\u00a0 Dema ku t\u00ea ber ser\u00ea s\u00eayem\u00een bi dileke xemg\u00een dib\u00eaje &#8220;Heyfa viya b\u00fb, p\u00ea\u015fmergeyek\u00ee xizmetkar \u00fb \u00e7alak b\u00fb&#8221;. Ew sekna G\u00fblnaz Xanim matmay\u00ee \u00fb b\u00eadengiyeke kur li ser fermandar\u00ean Tirk dide \u00e7\u00eakirin. Pi\u015ftre vedigere fermandaran \u00fb wiha dib\u00eaje; &#8220;Berx\u00ea n\u00ear ji bo k\u00ear e!&#8221;.\u00a0 Gulnaz Xanim 3 sal di z\u00eendana Milazgir, M\u00fb\u015f \u00fb di wargeh\u00ean le\u015fkeran de d\u00eel digirin \u00fb didin xebitandin\u00ea. Pi\u015ft\u00ee 3 sal \u015f\u00fbnde \u00eedam dikin.<\/p>\n<p><strong>Mayan Xat\u00fbn<\/strong><\/p>\n<p>Di\u00a0sedsala 19\u2019an de jiyan kiriy\u00ea \u00fb ke\u00e7a m\u00eereke \u00caz\u00eediye.\u00a0Malbata Mayan Xat\u00fbn, \u00ea\u015f \u00fb komkujiy\u00ean ku \u00caz\u00eed\u00ee jiber bawariya xwe r\u00fbbir\u00fb mane t\u00eaw j\u00ea re dib\u00eajin. Mayan Xat\u00fbn bi \u00e7anda ol\u00ea Y\u00eaz\u00eed\u00ee t\u00ea mezinkirin. Li gor\u00ee w\u00ea \u00e7and\u00ea Meleka Tawus a ku jiber zanyariya xwe li hember xwed\u00ee ser\u00ee radike ya rast\u00ee ji mil\u00ea xwed\u00ee ve meleka her\u00ee z\u00eade t\u00ea heskirine. Jiber ku xwed\u00ee zanyar \u00fb azad\u00eexwaze. Ango \u00caz\u00eed\u00ee xwed\u00ee \u00e7andeke zanyar\u00ee, azad\u00eexwaz \u00fb serhild\u00earin. Jiber wan teybetmendiy\u00ean xwe ola xwe, ziman\u00ea xwe \u00fb \u00e7anda xwe hertim parastine. Mayan Xat\u00fbn jineke pol\u00eet\u00eek, xwed\u00ee h\u00eazeke raman\u00ee b\u00fb. Dema ku hewser\u00ea w\u00ea M\u00eer Al\u00ee Beg dimire Mayan Xat\u00fbn dibe r\u00eavebera e\u015f\u00eera \u00caz\u00eediyan. Mayan Xat\u00fbn bi r\u00eaveberiya xwe ya bi adalet bandoreke pir mezin li ser gel\u00ea herem\u00ea dide \u00e7\u00eakirin. Demek\u00ee kin de Mayan Xat\u00fbn r\u00eaveberiya hem\u00fb e\u015f\u00eer\u00ean \u00caz\u00eediyan \u00fb herem\u00ea digire serxwe. Bi kesayeta xwe ya bih\u00eaz li ser r\u00eaveber\u00ean Tirk \u00fb Osmaniyan bandoreke pir mezin dide \u00e7\u00eakirin. Mayan Xat\u00fbn di d\u00eerok\u00ea de yekem\u00een jineke \u00caz\u00eediye ku dibe M\u00eer \u00fb r\u00eaweberiya heremek\u00ea dike. Jiber ku nava \u00caz\u00eediyan de stat\u00fbya jin\u00ea pir j\u00eare.<\/p>\n<p><strong>Ji Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea <\/strong><\/p>\n<p><strong>Hafse Xana Neq\u00eep<\/strong><\/p>\n<p>Di 1891\u2019\u00ea de li Sil\u00eamaniy\u00ea ji day\u00eek b\u00fbye. Di sal\u00ean \u015fer de, nasnameyek gir\u00eeng a jinek\u00ee bi zanab\u00fbna xwe jin\u00ean kurd r\u00eaxistin kir\u00ee \u00fb di jiyana civak\u00ee de bi bandor e.\u00a0 Jin\u00ean ji ber xizan\u00ee \u00fb \u00e7ewisandin\u00ea tengaviy\u00ea dij\u00een, xwe disp\u00earin Hafse Xan\u00ea. Ew, di aliy\u00ea civak\u00ee de r\u00eavebera jinan b\u00fb. Xebat\u00ean xwe y\u00ean jin \u00fb Kurdistan\u00ea y\u00ean w\u00ea dihizir\u00ee ku pir di\u015fibin hev, bi hevre dan me\u015fandin. Di 1930\u2019\u00ea de, di derbar\u00ea maf\u00ean netew\u00ee y\u00ean kurdan de nameyek\u00ea diniv\u00eese \u00fb ji bo Cemiyeta Miletan (NY) di\u015f\u00eene. Ev bi nav\u00ea Kurdan destp\u00eak b\u00fb. Hafse Xan, ji bo zanab\u00fbna jin\u00ean kurd pir z\u00eade xebit\u00ee. Di damezirandina r\u00eaxistina Yek\u00eetiya Jin\u00ean Kurdistan\u00ea de cih girt \u00fb j\u00ea re serokat\u00ee kir. Her wiha dibistanek\u00ee \u015fev\u00ea ya ji bo jinan xweser vekir. Ev, yekem dibistana Jin\u00ean Kurd b\u00fb. Ji bo al\u00eekariya Komara Mihabad\u00ea ya di 1946\u2019\u00ea de hat\u00ee damezirandin xebit\u00ee. Pa\u015f\u00ea ne\u00e7ar b\u00fb bi\u00e7e \u00ceran\u00ea. Hafse Xana Neq\u00eep her tim bawer kir ku, mirovat\u00ee di xetek\u00ee mirovperwerde dikare biguhere-veguhere. Hafse Xana Neq\u00eep, yek ji n\u00fbnera \u00e7anda jin\u00ea ya dema xwe b\u00fb. Ji bo nasnameya xwe ya cins \u00fb n\u00eejad\u00ee t\u00eako\u015f\u00een dida, bawer dikir ku div\u00ea hem\u00fb mirov li gor maf\u00ean xwe y\u00ean gerd\u00fbn\u00ee y\u00ean ji day\u00eekb\u00fbn\u00ea ve t\u00ean bij\u00een, wekhev n\u00eaz\u00ee mirov\u00ean ji her gel\u00ee dihatin dib\u00fb. Hafse Xana Neq\u00eep ji ber nexwe\u015fiya pence\u015f\u00ear\u00ea, di 15\u2019\u00ea N\u00eesana 1953\u2019\u00e2n de jiyana xwe ji dest da.<\/p>\n<p><strong>Ji<\/strong> <strong>Rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea <\/strong><\/p>\n<p><strong>Qedem X\u00ear<\/strong> jinek e dilawer, xwe\u015fik \u00fb t\u00eagihi\u015ft\u00ee b\u00fb. Di \u015fer\u00ean qeb\u00eeleyan de ji zilam\u00ean qeb\u00eeleya xwe re p\u00ea\u015feng \u00fb pi\u015ftevan\u00ee dikir. Dem bi dem, dema ku qeb\u00eeleya wan rast\u00ea \u00ear\u00ee\u015f \u00fb dorp\u00ea\u00e7a dijmin dihat, ew Qedem X\u00ear b\u00fb ku b\u00ea tirs di nav agir \u00fb deng\u00ea tifing\u00ean dijmin de ji bo rizgar kirina qeb\u00eeleya xwe erzaq \u00fb alav\u00ean le\u015fker\u00ee digihand \u00fb gelek caran j\u00ee ev tevgera w\u00ea ya w\u00earek dib\u00fb sedem ku herkes j\u00ea h\u00eaz bigire.<\/p>\n<p>Qedem X\u00ear yek ji wan jinane ku di r\u00eaveberiya dewlet\u00ea de cih digire \u00fb xwed\u00ee rol \u00fb m\u00eesyoneke gir\u00eeng e. Li Loristana ku dikeve bakur\u00ea Kurdistana rojhelat di demeke kin de nav \u00fb deng\u00ea w\u00ea bi dilawer\u00ee, w\u00earekt\u00ee \u00fb cengawertiy\u00ea belav dibe. Qedem X\u00ear cih\u00ea biray\u00ea xwe digire \u00fb ji bo ku li dij\u00ee \u015eah\u00ea Iran\u00ea \u015fer\u00ea azad\u00eexwaziy\u00ea bide me\u015fandin, ji art\u00ea\u015f\u00ea re r\u00eabert\u00ee dike. Weke v\u00ee \u015fer\u00ee di gelek \u015feran de serkeftin\u00ean mezin bidest dixe. <strong>Didome\u2026<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa Ji dayikek\u00ea ta meydan\u00ean \u015fer, ji qad\u00ean siyaset, d\u00eeplomas\u00ee, zanist \u00fb edebiyat\u00ea heyan\u00ee qada huner \u00fb dengb\u00eajiy\u00ea; Jin\u00ean Kurd bi sekna xwe ya bi h\u00eaza p\u00ea\u015feng\u00ee ji civak \u00fb serdeman re kirine. D\u00eeroka ku bi dest\u00ea zilam \u00fb dewlet\u00ea hatiye niv\u00eesandin w\u00ea rastiya h\u00eaz \u00fb qehremantiya jinan di c\u00eehan\u00ea de nede niv\u00eesandin. Efs\u00fbne, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":236109,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[229],"tags":[],"class_list":["post-236108","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236108","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236108"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236108\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236110,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236108\/revisions\/236110"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/236109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236108"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236108"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236108"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}