{"id":235881,"date":"2026-04-19T09:08:12","date_gmt":"2026-04-19T07:08:12","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=235881"},"modified":"2026-04-19T09:08:12","modified_gmt":"2026-04-19T07:08:12","slug":"roja-mirateya-cihani-gelek-cihen-mirati-li-ber-xeteriye-ne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=235881","title":{"rendered":"Roja M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee\u2026 Gelek cih\u00ean m\u00eerat\u00ee li ber xeteriy\u00ea ne"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Her sal di 18\u2019\u00ea N\u00eesan\u00ea de Roja M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee t\u00ea p\u00eerozkirin, ev roj derfeteke gir\u00eeng e ji bo z\u00eadekirina hi\u015fmendiya li ser cih\u00earengiya m\u00eerata \u00e7and\u00ee ya gerd\u00fbn\u00ee, herwiha p\u00eaw\u00eestiya parastina w\u00ea.<\/strong><\/p>\n<p>Roja M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee, di sala 1982\u2019an de ji aliy\u00ea Konseya Navnetewey\u00ee ya Ab\u00eedeyan \u00fb Cih\u00ean D\u00eerok\u00ee (ICOMOS) ve hate destn\u00ee\u015fankirin \u00fb di sala 1983\u2019an de ji aliy\u00ea R\u00eaxistina Perwerde, Zanist \u00fb \u00c7and\u00ee ya Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee (UNESCO) ve wek\u00ee derfetek ji bo p\u00eerozkirina m\u00eerateya dewlemend a netewey\u00ee \u00fb cih\u00earengiya \u00e7and\u00ee, bi armanca xurtkirina nasnameya netewey\u00ee, nasandina nif\u015f\u00ean n\u00fb bi m\u00eerateya wan a \u00e7and\u00ee \u00fb bilindkirina hi\u015fmendiya civak\u00ea li ser gir\u00eengiya m\u00eerateya \u00e7and\u00ee \u00fb xwezay\u00ee \u00fb parastina w\u00ea, ku berpirsiyariya ji bo p\u00eaw\u00eestiya hevkariya navnetewey\u00ee \u00fb her\u00eam\u00ee di parastina m\u00eerat\u00ea \u00fb misogerkirina t\u00eagih\u00ee\u015ftin \u00fb dan\u00fbstandina \u00e7and\u00ee di navbera gelan de z\u00eade dike, hate pejirandin.<\/p>\n<p><strong>M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee <\/strong><\/p>\n<p>Roja M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee bal\u00ea dik\u015f\u00eene li ser zehmet\u00ee, dijwar\u00ee \u00fb gef\u00ean ku cih \u00fb ab\u00eedey\u00ean m\u00eerat\u00ee p\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb ne, ji kar\u00eeset\u00ean xwezay\u00ee bigire heya pev\u00e7\u00fbn\u00ean ku bi dest\u00ea mirovan t\u00ea kirin di heman dem\u00ea de gir\u00eengday\u00eena r\u00eabernamey\u00ean ku di Peymana Vened\u00eek\u00ea de ji bo parastin wan hatine destn\u00ee\u015fankirin.<\/p>\n<p>P\u00eerozkirina Roja M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee \u015fahidiyek e ji bo naskirina gerd\u00fbn\u00ee ya gir\u00eengiya parastina m\u00eerateya \u00e7and\u00ee ya hevpar e, herwiha b\u00eeran\u00eeneke ku \u015f\u00fbnwar \u00fb ab\u00eedey\u00ean M\u00eerata C\u00eehan\u00ee ne ten\u00ea xez\u00eeney\u00ean her\u00eam\u00ee an netewey\u00ee ne, l\u00ea be\u015fek ji m\u00eerata hevpar a mirovahiy\u00ea ne.<\/p>\n<p><strong>\u015eer \u00fb pev\u00e7\u00fbn dibin gef li ser M\u00eerata C\u00eehan\u00ee \u00a0<\/strong><\/p>\n<p>\u015eer, \u015fore\u015f \u00fb pev\u00e7\u00fbn di her zemanek\u00ee de gef li ser cih\u00ean m\u00eerateya netewey\u00ee \u00e7\u00eakirine, wek\u00ee ku v\u00ea dawiy\u00ea li \u00ceran, Ukraynay\u00ea \u00fb S\u00fbriy\u00ea hate d\u00eetin. L\u00ea niha xeterek cid\u00eetir derketiye hol\u00ea ew j\u00ee guher\u00eena avheway\u00ea ye.<\/p>\n<p>Cih\u00ean M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee ya UNESCO\u2019y\u00ea, ji (\u00cehramat) P\u00eeram\u00eed\u00ean Misr\u00ea y\u00ean temen\u00ea w\u00ea vedgere 4 hezar sal ber\u00ea bigire heta Peyker\u00ean navdar ku temen\u00ea wan digh\u00eaje hezar \u00fb 500 sal ber\u00ea y\u00ean li Girava \u00cester, her ku di\u00e7e t\u00ean hilwi\u015fandin \u00fb li ber xerab\u00fbn\u00ea ve di\u00e7in.<\/p>\n<p>Germahiya bilind, bahoz\u00ean bih\u00eaz \u00fb hi\u015fkesal\u00ee bandorek ney\u00een\u00ee li ser madey\u00ean avah\u00eesaziy\u00ea dikin. Li gor\u00ee l\u00eakol\u00eenek\u00ea ku sala 2025\u2019an hatiye kirin, n\u00ee\u015fan dide ku ji sed\u00ee 80\u2019\u00ea cih\u00ean M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee di bin zexta avheway\u00ea de ne, ji ber ku madey\u00ean avah\u00eesaziy\u00ea y\u00ean pir kevn wek\u00ee dar \u00fb kevir nikarin li hember germahiy\u00ean bilind li ber xwe bidin.<\/p>\n<p><strong>Ji hin cih\u00ean ku \u00a0m\u00eerate li ber xeteriy\u00ea ne:<\/strong><\/p>\n<p><strong>Xaka \u015earistaniy\u00ea\u2026Z\u00eegurata Ur\u00ea li Iraq\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li naveresta her\u00eameke \u00e7ol\u00ea, Z\u00eegurata navdar a Ur\u00ea heye, perestgeheke ku temen\u00ea w\u00ea 4 hezar sal ber\u00ea ye, ku ji bo xwedawenda heyv\u00ea Nana hatiye avakirin. Avah\u00ee her ku di\u00e7e hildiwe\u015fe; q\u00fbm\u00ean guherbar \u00fb bay\u00ean bih\u00eaz gefan li bingeh\u00ean w\u00ea dikin.<\/p>\n<p>Di heman dem\u00ea de, ji ber germah\u00ee \u00fb ziwab\u00fbn\u00ea ava binerd\u00ea her ku di\u00e7e \u015for dibe. Ev yek bandorek ney\u00een\u00ee li ser kelp\u00ee\u00e7\u00ean heriy\u00ea y\u00ean v\u00ea perestgeha Mezopotamyay\u00ea dike(Welat\u00ea di navbera her du \u00e7eman de). Ev yek ji ber guhertina avheway\u00ee t\u00ea p\u00eakan\u00een, ku lib\u00ean xw\u00ea dikevin nava madey\u00ean avahiy\u00ea \u00fb di encam\u00ea de dibin sedema ku ew gav bi gav berfireh bibin \u00fb di daw\u00ee de wan hilwe\u015f\u00eenin.<\/p>\n<p>Herwiha kavil\u00ean bajar\u00ea kevnar \u00ea Babil\u00ea li ser \u00c7em\u00ea Firat\u00ea j\u00ee di bin gef\u00ea de ne, ji ber ku asta bilind a \u015forb\u00fbn\u00ea zirar\u00ea digh\u00eene bingeh\u00ean avahiy\u00ea. Zanist\u00ean Arkoloj\u00eek hewl didin ku v\u00ea yek\u00ea, wek\u00ee nim\u00fbne kelp\u00ee\u00e7\u00ean heriy\u00ea y\u00ean k\u00eam xw\u00ea y\u00ean ku bi r\u00eabaz\u00ean ku d\u00eeroka wan vedigere hezar\u00ean salan hatine \u00e7\u00eakirin, bi kar b\u00eenin \u00fb pirsgir\u00eak\u00ea \u00e7areser bikin.<\/p>\n<p><strong>Mizgeft\u00ean Esfehan\u00ea li \u00ceran\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di dema hey\u00ee de, \u015fer gefek gir\u00eeng li ser cih\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean li \u00ceran\u00ea \u00e7\u00eadike. L\u00eabel\u00ea, guher\u00eena avheway\u00ea j\u00ee \u015fopa \u00fb bandora xwe dih\u00eale. Di nav cih\u00ean bandorb\u00fby\u00ee de mizgeft\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean Esfehan\u00ea hene. Mizgefta \u00cen\u00ea (Masjid Jameh Atiq) p\u00ea\u015fketina m\u00eemariya mizgeft\u00ea di nav 12 sedsalan de n\u00ee\u015fan dide.<\/p>\n<p>Avakirina v\u00ea mizgeft\u00ea di sala 841\u2019an de PZ dest p\u00ea kir \u00fb gelek caran hatiye sererastkirin \u00fb berfirehkirin. Li gor\u00ee UNESCO, ew wek\u00ee &#8220;Muzexaneya m\u00eemariya \u00ceran\u00ee&#8221; t\u00ea hesibandin. Bi saya qubb\u00ea w\u00ea y\u00ea b\u00eahempa \u00fb xeml\u00ean xwe y\u00ean dewlemend, ev mizgeft wek\u00ee modelek ji bo avahiy\u00ean ol\u00ee \u00fb perwerdey\u00ea li seranser\u00ea her\u00eamek fireh, ji \u00ceran heta Iraq \u00fb S\u00fbriy\u00ea, xizmet kiriye.<\/p>\n<p>Li n\u00eaz\u00eek\u00ee w\u00ea Meydana \u00cemam\u00ea heye, ew meydaneke mezin \u00fb berfireh e ku d\u00eeroka w\u00ea vedigere sedsala 17\u2019an. Ji bil\u00ee ti\u015ft\u00ean din, Mizgefta \u00cemam a navdar, bi qubeya xwe ya \u015f\u00een \u00fb xetniv\u00eesa xwe ya huner\u00ee heye.<\/p>\n<p>L\u00eabel\u00ea, hem\u00fb avahiy\u00ean li Esfehan\u00ea ku li jor hatine behs kirin li ser erdeke nearam in, ji ber k\u00eamb\u00fbna domdar a asta ava binerd\u00ea ya ji ber ziwab\u00fbn\u00ea, di bin av\u00ea de dim\u00eenin. Wek\u00ee din ji ber germahiya z\u00eade \u00fb guher\u00een\u00ean dijwar \u00ean \u015filb\u00fbna atmosfer\u00ea j\u00ee zextek z\u00eade li ser avahiyan \u00e7\u00eadikin.<\/p>\n<p>Di v\u00ee derbar\u00ee de UNESCO\u2019y\u00ea hi\u015fyariy\u00ea dide \u00fb pi\u015ftrast dike ku ev xirab\u00fbna h\u00ead\u00ee, eger ney\u00ea kontrolkirin, dikare bibe sedema \u015fikestin, b\u00ea\u00eest\u00eeqrar\u00ee \u00fb di rew\u015fa her\u00ee xirab de j\u00ee, hilwe\u015f\u00een\u00ea.<\/p>\n<p><strong>\u00a0Peyker\u00ean Moai li Girava \u00cester ya Ti\u015f\u00eeliy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee l\u00eakol\u00eeneke Zan\u00eengeha Hawa\u00ee, peyker\u00ean moaiy\u00ea y\u00ean navdar \u00ean li Girava \u00cester\u00ea ya Ti\u015f\u00eeliy\u00ea dibe ku di nav \u00e7end dehsalan de b\u00eatir di bin av\u00ea de bim\u00eenin. Cih\u00ea Ahu Tongariki, ku 15 peyker\u00ean mezin l\u00ea hene, wek\u00ee cihek\u00ee bi taybet\u00ee li hember xeteriy\u00ea ye t\u00ea hesibandin. Ji ber ku bilindb\u00fbna asta deryay\u00ea p\u00eal\u00ean bih\u00eaztir \u00fb lehiy\u00ea tehd\u00eet dike, ku li gor\u00ee l\u00eakol\u00eena 2025\u2019an, dikare ji n\u00eev\u00ea z\u00eadetir xez\u00eeney\u00ean \u00e7and\u00ee y\u00ean girav\u00ea bixe xeter\u00ea.<\/p>\n<p>Niv\u00eeskar\u00ea sereke y\u00ea l\u00eakol\u00een\u00ea, Noah Bawa, dib\u00eaje ku ev yek d\u00ea ji bo \u00e7anda zind\u00ee \u00fb debara xelk\u00ea li (Rapa Nui) w\u00earanker be. Herwiha diyar dike ku ev cih ji bo nasname \u00fb kevne\u015fopiy\u00ean wan ti\u015ftek\u00ee bingeh\u00een in. Wek\u00ee din, ge\u015ftiyariya li girav\u00ea pir bi wan ve gir\u00eaday\u00ee ye. Di heman dem\u00ea de\u00a0 tekez kir ku heta bi statuya girav\u00ea wek\u00ee Cih\u00ea M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee ya UNESCO\u2019y\u00ea j\u00ee dikare di demek dir\u00eaj de bikeve xeterey\u00ea.<\/p>\n<p><strong>S\u00fbr\u00ea \u00c7\u00een\u00ea \u00ea Mezin<\/strong><\/p>\n<p>S\u00fbr\u00ea \u00c7\u00een\u00ea \u00ea Mezin ku dir\u00eajahiya w\u00ea z\u00eadetir\u00ee 21,000 k\u00eelometre ye, yek ji n\u00ee\u015faney\u00ean m\u00eemar\u00ee y\u00ean her\u00ee berbi\u00e7av \u00ean c\u00eehan\u00ea ye. S\u00fbr\u00ea \u00c7\u00een\u00ea \u00ea Mezin ev z\u00eadetir\u00ee du hezar salan e hatiye avakirin \u00fb berfireh kirin \u00fb ji sala 1987\u2019an \u00fb vir ve di L\u00eesteya M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee ya UNESCO\u2019y\u00ea de ye. L\u00ea ew j\u00ee di xeterey\u00ea de ye.<\/p>\n<p>Piraniya S\u00fbr\u00ea \u00c7\u00een\u00ea \u00ea Mezin ji axa zexm p\u00eak t\u00ea, ku w\u00ea li hember ba, baran \u00fb depoy\u00ean xw\u00eay\u00ea di xeteriy\u00ea de ye. Ev dibe sedema \u015fikestin \u00fb hilwe\u015f\u00eena muhtemel. \u00cero, n\u00eaz\u00eek\u00ee ji sed\u00ee 6 d\u00eewar di rew\u015fek ba\u015f de ye, l\u00ea hema hema n\u00eev\u00ea w\u00ea bi giran\u00ee zirar d\u00eetiye an j\u00ee winda b\u00fbye. L\u00eakol\u00eener ji bo parastina v\u00ea ab\u00eedeya c\u00eehan\u00ee banga tedb\u00eer\u00ean lezg\u00een dikin.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea guher\u00eena avheway\u00ea ne ten\u00ea xwezay\u00ea, l\u00ea di heman dem\u00ea de m\u00eerata \u00e7and\u00ee ya mirovahiy\u00ea ku be\u015fek ji d\u00eeroka gelan a hevpar tehd\u00eed dike.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Her sal di 18\u2019\u00ea N\u00eesan\u00ea de Roja M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee t\u00ea p\u00eerozkirin, ev roj derfeteke gir\u00eeng e ji bo z\u00eadekirina hi\u015fmendiya li ser cih\u00earengiya m\u00eerata \u00e7and\u00ee ya gerd\u00fbn\u00ee, herwiha p\u00eaw\u00eestiya parastina w\u00ea. Roja M\u00eerateya C\u00eehan\u00ee, di sala 1982\u2019an de ji aliy\u00ea Konseya Navnetewey\u00ee ya Ab\u00eedeyan \u00fb Cih\u00ean D\u00eerok\u00ee (ICOMOS) ve hate destn\u00ee\u015fankirin \u00fb di [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":235882,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[233],"tags":[],"class_list":["post-235881","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cihan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=235881"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":235883,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235881\/revisions\/235883"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/235882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=235881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=235881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=235881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}