{"id":235876,"date":"2026-04-19T09:05:51","date_gmt":"2026-04-19T07:05:51","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=235876"},"modified":"2026-04-19T09:05:51","modified_gmt":"2026-04-19T07:05:51","slug":"ji-navderen-jinen-kurd-qedem-xer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=235876","title":{"rendered":"Ji navd\u00ear\u00ean Jin\u00ean Kurd; Qedem X\u00ear"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa<\/strong><\/p>\n<p>Qedem X\u00ear wek yek ji jin\u00ean navdar y\u00ean Kurd t\u00ea nas\u00een \u00fb w\u00eaneyek zelal a jin\u00ean Lor radixe ber \u00e7av\u00ean me. Qedem X\u00ear li ser tar\u00eetiya ku bi ser d\u00eeroka Loristan\u00ea hatiye p\u00ea\u00e7an, dibiriqe. Her\u00e7end ba\u015f ney\u00ea zan\u00een j\u00ee l\u00ea ligor hin belgey\u00ean ku bi ziman\u00ea Fars\u00ee hatine \u00e7ap kirin, t\u00ea gotin ku Qedem X\u00ear ligor d\u00eeroka xur\u015f\u00eed\u00ee di sala 1278\u00b4an de hatiye dinya y\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Jineke w\u00earek \u00fb dilawer<\/strong><\/p>\n<p>Qedem X\u00ear jinek e dilawer, xwe\u015fik \u00fb t\u00eagihi\u015ft\u00ee b\u00fb. Di \u015fer\u00ean qeb\u00eeleyan de ji zilam\u00ean qeb\u00eeleya xwe re p\u00ea\u015feng \u00fb pi\u015ftevan\u00ee dikir. Dem bi dem, dema ku qeb\u00eeleya wan rast\u00ea \u00ear\u00ee\u015f \u00fb dorp\u00ea\u00e7a dijmin dihat, ew Qedem X\u00ear b\u00fb ku b\u00ea tirs di nav agir \u00fb deng\u00ea tifing\u00ean dijmin de ji bo rizgar kirina qeb\u00eeleya xwe erzaq \u00fb alav\u00ean le\u015fker\u00ee digihand \u00fb gelek caran j\u00ee ev tevgera w\u00ea ya w\u00earek dib\u00fb sedem ku herkes j\u00ea h\u00eaz bigire.<\/p>\n<p>T\u00ea gotin ku Qedem X\u00ear di sala 1278\u00b4\u00ea Xur\u015f\u00eed\u00ee de, li \u00e7iyay\u00ea tengevan (ku dikeve mil\u00ea bakur\u00ea End\u00ee\u015fmek \u00fb Lor)\u00fb li ciheke bi nav\u00ea (gud) di \u015fikeftek\u00ea de t\u00ea dinya y\u00ea. Nav\u00ea bav\u00ea w\u00ea Qend\u00ee \u00fb ji qeb\u00eela mezin ya qelawend e. Bav\u00ea w\u00ea kesek nas, xwed\u00ee qedir \u00fb q\u00eemet, her wiha berpirs\u00ea qeb\u00eeleya qelawend b\u00fb. Nav\u00ea diya w\u00ea Cewahir ku t\u00ea gotin xwed\u00ee taybetmendiy\u00ean bijarte b\u00fbye. Qedem X\u00ear xwed\u00ee 9 bira \u00fb xw\u00ee\u015fkek b\u00fbye ku t\u00ea gotin ku ji wan Ebas Xan \u00fb Mihemed El\u00ee li Loristan\u00ea wek kes\u00ean navdar \u00fb xwed\u00ee pirest\u00eej dihatin nas\u00een.<\/p>\n<p><strong>Es\u00eemaneke ge\u015f \u00fb rewnaq<\/strong><\/p>\n<p>Qedem X\u00ear yek ji wan jinane ku di r\u00eaveberiya dewlet\u00ea de cih digire \u00fb xwed\u00ee rol \u00fb m\u00eesyoneke gir\u00eeng e. Li Loristana ku dikeve bakur\u00ea Kurdistana rojhelat di demeke kin de nav \u00fb deng\u00ea w\u00ea bi dilawer\u00ee, w\u00earekt\u00ee \u00fb cengawertiy\u00ea belav dibe. Qedem X\u00ear cih\u00ea biray\u00ea xwe digire \u00fb ji bo ku li dij\u00ee \u015eah\u00ea Iran\u00ea \u015fer\u00ea azad\u00eexwaziy\u00ea bide me\u015fandin, ji arti\u015f\u00ea re r\u00eabert\u00ee dike. Weke v\u00ee \u015fer\u00ee di gelek \u015feran de serkeftin\u00ean mezin bidest dixe.<\/p>\n<p>Ev \u00e7\u00eerokek pirr kevin e \u00fb heya dema hik\u00fbmraniya malbata Pehlev\u00ee di\u00e7e. H\u00een sal\u00ean ewil y\u00ean hik\u00fbmeta Pehlev\u00ee b\u00fb ku h\u00eaz\u00ean le\u015fker\u00ee n\u00fb li her\u00eama Loristan \u00fb Elvar bi cih bib\u00fbn. Armanca hatina wan a li v\u00ea her\u00eam\u00ea z\u00eade kirina zext\u00ean li ser e\u015f\u00eer \u00fb gel\u00ea xwe cih\u00ee b\u00fb. Her wiha ji bo serwer\u00ee \u00fb bi cih b\u00fbna h\u00eaz\u00ean dagirker y\u00ean wek Ing\u00eel\u00eesan a li v\u00ea her\u00eam\u00ea; \u015fikandin \u00fb d\u00eel girtina gel\u00ean xwe cih\u00ee, ji bo wan yekane armanc b\u00fb. Ji ber\u00a0 v\u00ea \u00e7end\u00ea j\u00ee di navbera h\u00eaz\u00ean dagirker \u00fb qeb\u00eeleya Qedem X\u00ear de ( ligor d\u00eeroka Xur\u015f\u00eed\u00ee, di sala 1313 heya 1320\u00b4an) \u015fer destp\u00ea dike.<\/p>\n<p><strong>Li dij\u00ee desthilatdaran \u015fer\u00ea azadiy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 1307-1308\u00b4an de (li gor d\u00eeroka Xur\u015f\u00eed\u00ee) h\u00eaz\u00ean art\u00ea\u015fa Riza Xan \u00eari\u015f\u00ea e\u015f\u00eer\u00ean pi\u015ft \u00e7iyayan y\u00ean Loristan\u00ee dike, l\u00ea e\u015f\u00eera qelawend weke e\u015f\u00eer\u00ean din y\u00ean li her\u00eam\u00ea r\u00ea nadin ketina h\u00eaz\u00ean dewlet\u00ea\u00a0 \u00fb \u00ear\u00ee\u015f\u00ean wan t\u00eak dibin. \u00db ev t\u00eako\u015f\u00een, w\u00ea nav\u00ea Qedem X\u00eara Loristan\u00ee ku wek fermande \u00fb r\u00eabera h\u00eaz\u00ean cengawer\u00ean Lor ku n\u00eaz\u00ee p\u00eanc salan li dij\u00ee dagirkeran t\u00eako\u015fiyan, b\u00ea bib\u00eeran\u00een \u00fb bikeve nav r\u00fbpel\u00ean d\u00eerok\u00ea. Di v\u00ee \u015fer\u00ee de Qedem X\u00ear tev\u00ee hevser \u00fb biray\u00ean xwe di \u00e7eper\u00ean \u015fer de \u015fer dike \u00fb di encama v\u00ee \u015fer\u00ee de hevser\u00ea w\u00ea jiyana xwe ji dest dide. L\u00ea tu ti\u015ft nedikar\u00ee li p\u00ea\u015fiya Qedem X\u00ear \u00ea bibe kelem, ji bo ku li dij\u00ee b\u00ea edalet\u00ee \u00fb mit\u00eengeriya Riza Xan Pehlev\u00ee raweste, t\u00eako\u015f\u00eeneke man \u00fb neman\u00ea dide me\u015fandin.<\/p>\n<p>T\u00ea gotin ku Qedem X\u00ear pi\u015ft\u00ee ku biray\u00ea w\u00ea j\u00ee ji aliy\u00ea \u015eah\u00ea Iran\u00ea we t\u00ea qetil kirin \u00fb \u015f\u00fbnde di sala 1932\u00b4an de cih\u00ea biray\u00ea xwe digire. Ji bo bihevre b\u00fbn \u00fb yekitiya gel\u00ea Kurd hewldan\u00ean mezin dide. Her wiha di v\u00ea mijar\u00ea de gelek hewldan\u00ean w\u00ea j\u00ee \u00e7\u00eadibin. Ji bo serweriya \u015eah t\u00eak bibe, bi xwe ji h\u00eaz\u00ean \u00e7ekdar\u00ee re r\u00eabertiy\u00ea dike \u00fb p\u00ea\u015fengtiy\u00ea ji \u015fer\u00ea azad\u00eexwaziy\u00ea a li dij\u00ee desthilatdariya \u015eah, dike. Berxwedana w\u00ea a b\u00ea hempa w\u00ea bi xwe re serkeftin\u00ean mezin j\u00ee b\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Destaneke b\u00ea hempa a w\u00earektiy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Dema ku biray\u00ean Qedem X\u00ear di bin dorp\u00ea\u00e7a h\u00eaz\u00een dewlet\u00ea de dim\u00eenin \u00fb hem erzaq, av, hem j\u00ee alav\u00ean wan y\u00ean le\u015fker\u00ee bidaw\u00ee dibin, Qedem X\u00ear \u00e7end kes\u00ean di bin fermandariya xwe de digire gel xwe, li ser pi\u015fta hesp\u00ea siwar dibe \u00fb wek ba di nav dorp\u00ea\u00e7a h\u00eaz\u00ean dewlet\u00ea de derbas dibe, p\u00eadiviy\u00ean hey\u00ee bidest dixe \u00fb biray\u00ean xwe ji dorp\u00ea\u00e7\u00ea rizgar dike.<\/p>\n<p>Ber\u00ea tam bi cih b\u00fbn \u00fb istiqrara hik\u00fbmeta Pehlev\u00ee a li her\u00eama X\u00fbrem Abad \u00fb cih\u00ean din, nav \u00fb deng\u00ea t\u00eako\u015f\u00eena Qedem X\u00ear \u00fb du biray\u00ean w\u00ea a li dij\u00ee h\u00eaz\u00ean di bin fermandariya general Isfendiyar de, li \u00e7ar h\u00eal\u00ean welat belav bib\u00fb \u00fb di her civatek\u00ea de li ser dihat axaftin. Cesareta ku Qedem X\u00ear di v\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea de dide n\u00ee\u015fanday\u00een, awaza qehrimaniya w\u00ea li her deverek\u00ea belav dibe \u00fb wek destanek\u00ea li ser zimanan digere.<\/p>\n<p>B\u00ea goman ne ten\u00ea bi gihandina alikar\u00ee, her wiha bi \u015fer \u00fb w\u00earektiya xwe j\u00ee li \u00e7ar h\u00eal\u00ean welat nav \u00fb deng\u00ea w\u00ea t\u00ea belav kirin. T\u00ea gotin ku ji d\u00fbr \u00fb n\u00eaz\u00eek, li gelek cih\u00ean welat gel ji bo v\u00ea jina cengawer a ku li dij\u00ee zilm\u00ea t\u00eadiko\u015fe \u00fb zaliman t\u00eak dibe, bib\u00eenin dikevin ser r\u00ea. Gel li wir rast\u00ea xwe\u015fikb\u00fbna v\u00ea jina h\u00eaja \u00fb nar\u00een dibin, sekna w\u00ea a w\u00earek bandoreke z\u00eade li ser wan dide avakirin.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ketina Riza Xan \u00fb h\u00eaz\u00ean dewlet\u00ea a li her\u00eama Balag\u00eerew\u00ea, qeb\u00eeleya Qedem X\u00ear bi h\u00eaz\u00ean dewlet\u00ea re dikevin nav \u015fereke dijwar de. Qedem X\u00ear di v\u00ee \u015fer\u00ee de bi w\u00earek\u00ee n\u00eaz dibe \u00fb qehremaniyeke b\u00eahempa raber dike.<\/p>\n<p><strong>Awazek li Loristan\u00ea bilind dibe<\/strong><\/p>\n<p>Di nav gelek kes\u00ean ku di\u00e7\u00fbn d\u00eetina Qedem X\u00ear \u00ea \u00fb ji bedew\u00ee, delal\u00ee \u00fb sekna w\u00ea bandor dib\u00fbn, muz\u00eekjen, hunermend\u00ean her\u00eam\u00ee \u00fb gerok heb\u00fbn. Yek ji wan kesan ku di\u00e7e d\u00eetina Qedem X\u00ear \u00fb j\u00ea bandor dibe; ji xwe ji ber v\u00ea j\u00ee helbestek\u00ea diniv\u00eese \u00fb stranek\u00ea \u00e7\u00eadike, Murad Beg e. Ji xwe pi\u015ft re w\u00ea ev stran wek yek ji miqam\u00ean muz\u00eeka Lor\u00ee a bi nav \u00fb deng b\u00ea te nas\u00een.<\/p>\n<p>Berovaj\u00ee gelek jin\u00ean e\u015f\u00eer\u00ee ku bikaran\u00eena \u00e7ek nedizan\u00een \u00fb s\u00fbwar neb\u00fbn, Qedem X\u00ear pirr ba\u015f \u00e7ek bikartan\u00ee \u00fb hem j\u00ee s\u00fbwareke biqabiliyet b\u00fb. Li ser Qedem X\u00ear gelek helbes t\u00ean niv\u00ees\u00een \u00fb stran t\u00ean gotin. Yek ji wan helbestan j\u00ee ji aliy\u00ea Mela Cem\u015f\u00eed ku stranb\u00eaj \u00fb helbestvan\u00ea qeb\u00eeleya Qelawend e, hatiye niv\u00ees\u00een. Di gelek beytan de behsa w\u00ea dike \u00fb di derbar\u00ea w\u00ea de straneke pirr xwe\u015f \u00e7\u00ead\u00eeke, xwe j\u00ee bi keman\u00e7ey\u00ea v\u00ea stran\u00ea dib\u00eaje ku ev stran heya roja me ya \u00eerov hatiye.\u00a0 Li Loristan\u00ea, ji ber\u00ea\u00a0 heya roja \u00eero, gelek kilamb\u00eajan strana Qedem X\u00ear \u00ea gotiye. \u00db bi v\u00ee reng\u00ee nav\u00ea Qedem X\u00ear Qen\u00ee li ser l\u00fbtkeya \u00e7iyan wek awazeke b\u00eadaw\u00eetiy\u00ea belav dibe, dibe reng\u00ea w\u00earektiy\u00ea li esiman\u00ea Loristan \u00ea.<\/p>\n<p><strong>Bidaw\u00ee hatina serdemek\u00ea\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Riza \u015eah ku di \u015fer\u00ea \u00e7end salan de nekar\u00ee li dij\u00ee berxwedena di p\u00ea\u015fengtiya Qedem X\u00ear \u00ea de bi ser bikeve, hewl dide bi r\u00eaya dek \u00fb dolaban \u015fervan\u00ean t\u00eako\u015fer vexw\u00eene hevd\u00eetin\u00ean ji bo a\u015ft\u00ee y\u00ea. Ji bo v\u00ea j\u00ee dest bi qomployeke berfireh dike, nameyek ji bo a\u015fit\u00ee p\u00eak we re, tev\u00ee Quran a p\u00eeroz ku hatiye \u00eemze kirin, ji \u015fervanan re bir\u00ea dike. Riza Xan pi\u015ft\u00ee vexwandina \u015fervanan, berovaj\u00ee baweriya \u015fervanan dest bi l\u00eestok\u00ean qir\u00eaj dike \u00fb bi qomployek\u00ea hem\u00fb p\u00ea\u015feng\u00ean t\u00eako\u015f\u00een\u00ea dik\u015f\u00eene kem\u00eena xwe. Di heman \u015feva hevd\u00eetinan de 17 ji fermandar\u00ean e\u015f\u00eer\u00ea gule baran dike. Qedem X\u00ear jine qehremana Loristan\u00ea j\u00ee d\u00eel dikeve dest \u00fb dixin girt\u00eegeh \u00ea. Bi v\u00ee reng\u00ee daw\u00ee li serhildan\u00ea t\u00een\u00een.<\/p>\n<p>Di derbar\u00ea p\u00eavajoya li z\u00eendan may\u00een, nexwe\u015f\u00ee \u00fb mirina Qedem X\u00ear de gelek t\u00ea\u015ft\u00ean c\u00fbda c\u00fbda t\u00ean gotin. Ligor hin \u00e7avkaniyan t\u00ea gotin ku Qedem X\u00ear pi\u015ft\u00ee s\u00ea sal li z\u00eendan\u00ea dim\u00eene, nexwe\u015f dikeve \u00fb jiyana xwe ji dest dide. Ligor hin metn\u00ean niv\u00eesk\u00ee j\u00ee Qedem X\u00ear heya p\u00eer dibe, di girt\u00eegeha Tehran\u00ea de dim\u00eene \u00fb li wir jiyana xwe jidest dide. Di metneke bi ziman\u00ea Fars\u00ee de j\u00ee t\u00ea gotin ku h\u00eaz\u00ean dewlet\u00ea bi r\u00eaya s\u00eexur\u00ean xwe jehr\u00ea dixin ser xwarina Qedem X\u00ear \u00fb bi v\u00ee reng\u00ee w\u00ea jehrxwar\u00ee dikin. \u00db cenazey\u00ea Qedem X\u00ear dibin Iraq \u00ea, n\u00eaz\u00ee \u015feh\u00eed\u00ean kerbelay\u00ea bin ax dikin. Her wiha ligor \u00e7\u00eerokeke din j\u00ee t\u00ea gotin ku li bajar\u00ea Iran\u00ea \u015eu\u015f an j\u00ee bajar\u00ea Dezf\u00fbl ku yek ji bajar\u00ean eyaleta Xuzistan\u00ea ye, t\u00ea ve\u015fartin.<\/p>\n<p>Ev dawiya jiyana jineke t\u00eako\u015f\u00eener, kesayetek w\u00earek \u00fb b\u00eawest b\u00fb ku li hember\u00ea zilma \u015eah rawestiya, qeb\u00eeleya xwe parast, p\u00ea\u015f\u00ee li ko\u00e7beriya e\u015f\u00eera xwe girt \u00fb neh\u00ee\u015ft \u00eala w\u00ea li \u00e7ar h\u00ealan belav bibe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa Qedem X\u00ear wek yek ji jin\u00ean navdar y\u00ean Kurd t\u00ea nas\u00een \u00fb w\u00eaneyek zelal a jin\u00ean Lor radixe ber \u00e7av\u00ean me. Qedem X\u00ear li ser tar\u00eetiya ku bi ser d\u00eeroka Loristan\u00ea hatiye p\u00ea\u00e7an, dibiriqe. Her\u00e7end ba\u015f ney\u00ea zan\u00een j\u00ee l\u00ea ligor hin belgey\u00ean ku bi ziman\u00ea Fars\u00ee hatine \u00e7ap kirin, t\u00ea gotin ku [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":235877,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[241],"tags":[],"class_list":["post-235876","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-serbest"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235876","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=235876"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235876\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":235878,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235876\/revisions\/235878"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/235877"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=235876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=235876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=235876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}