{"id":235762,"date":"2026-04-15T08:01:41","date_gmt":"2026-04-15T06:01:41","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=235762"},"modified":"2026-04-15T08:01:41","modified_gmt":"2026-04-15T06:01:41","slug":"giringiya-stratejik-a-tengava-hurmize-di-cihane-de","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=235762","title":{"rendered":"Gir\u00eengiya stratej\u00eek a Tengava Hurmiz\u00ea di c\u00eehan\u00ea de"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Di naveresta Kendava Ereb\u00ee de Tengava Hurmiz\u00ea wek\u00ee yek ji gir\u00eengtir\u00een r\u00eay\u00ean deryay\u00ee y\u00ean veguhestin\u00ea di c\u00eehan\u00ea de t\u00ea nas\u00een. R\u00eajeyeke mezin ku bi qas\u00ee \u00e7areyeke bazirganiya petrol \u00fb gaza xwezay\u00ee ya c\u00eehan\u00ea di v\u00ea tengav\u00ea re derbas dibin.<\/strong><\/p>\n<p>Tengava Hurmiz\u00ea r\u00eayeke deryay\u00ee ye ku li ser asta navdewlet\u00ee \u00fb her\u00eam\u00ee xwed\u00ee gir\u00eengiyeke \u00eestrat\u00eej\u00eek e. Herwiha ew xaleke sereke ya derbasb\u00fbn\u00ea di nava yek ji gir\u00eengtir\u00een dergeh\u00ean nav\u00eegasyona li c\u00eehan\u00ea ye di heman dem\u00ea de wek\u00ee damara bingeh\u00een a bazirganiya navnetewey\u00ee tems\u00eel dike. Di tenvag\u00ea de derdora ji sed\u00ee 11 bazrganiya c\u00eehan\u00ea li wir derbas dibe.<\/p>\n<p>Rola tengav\u00ea ne ten\u00ea bi r\u00eaya nav\u00eegasyon\u00ea ve s\u00eenordar e, l\u00ea di d\u00eerok\u00ea de bi nakokiy\u00ean mezin \u00ean li her\u00eam\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ye \u00fb ji sal\u00ean 1980\u2019an \u00fb vir ve ew b\u00fbye qadeke ku berjewend\u00ee \u00fb nakokiy\u00ean her\u00eam\u00ee \u00fb navnetewey\u00ee l\u00ea digih\u00eejin hev.<\/p>\n<p><strong>Cih \u00fb erdn\u00eegariya Tengava Hurmiz\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Tengav Hurmiz\u00ea, Kendava Ereb\u00ee ji Kendava Oman\u00ea vediqet\u00eene. Li bakur\u00ea w\u00ea \u00ceran\u00ea ye, li ba\u015f\u00fbr j\u00ee par\u00eazgeha Mesendem a Oman\u00ea ye. Tengav cih\u00ea stratej\u00eek e ku welat\u00ean Kendav\u00ea \u00fb av\u00ean navnetewey\u00ee bi hev ve gir\u00ea dide.<\/p>\n<p>Tengava Hurmiz\u00ea li rojhilat\u00ea Kendava Ereb\u00ee \u00fb bakur-rojavay\u00ea Kendava Oman\u00ea ye, ku bi hev re du kanal\u00ean deryay\u00ee y\u00ean ku bi Okyan\u00fbsa Hind\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee ne p\u00eak t\u00eenin.<\/p>\n<p>Tengava Hurmiz\u00ea ji aliy\u00ea bakur \u00fb rojhilat bi \u00ceran\u00ea ve \u00fb ji ba\u015f\u00fbr bi Oman\u00ea ve ku \u00e7avd\u00eariya traf\u00eeka deryay\u00ee di nav ava xwe ya her\u00eam\u00ee de dike, t\u00ea s\u00eenordarkirin.<\/p>\n<p>Perav\u00ean w\u00ea y\u00ean bakur ji be\u015f\u00ean ji rojhilat\u00ea girav\u00ean Qe\u015fm \u00fb Larak \u00ean \u00ceran\u00ea p\u00eak t\u00ean. Li perav\u00ean w\u00ea y\u00ean ba\u015f\u00fbr j\u00ee N\u00eevgirava Musendam a Omaniy\u00ea hene. Gelek girav li ser tengav\u00ea belav b\u00fbne. Ji wan Qe\u015fm, Hurmuz, Larak \u00fb Hengam gir\u00eaday\u00ee \u00ceran\u00ea ne \u00fb girav\u00ean Selame \u00fb Xenem, N\u00eevgirava Musendam gir\u00eaday\u00ee Oman\u00ea ne. Girav\u00ean Teneb a Mezin, Teneb a Bi\u00e7\u00fbk, Eb\u00fb M\u00fbsa \u00fb girava Farur a \u00ceran\u00ea li deriy\u00ea bakur \u00ea tengav\u00ea ne.<\/p>\n<p>Perav\u00ean w\u00ea y\u00ea ba\u015f\u00fbr-rojhilat ji Ras Diba li perav\u00ean \u00cemarat\u00ean Yekb\u00fby\u00ee y\u00ean Ereb\u00ee heta Damajah li perav\u00ean \u00ceran\u00ea dir\u00eaj dibe. Ev xet tengav\u00ea ji Kendava Oman\u00ea vediqet\u00eene.<\/p>\n<p>Dir\u00eajahiya Tengava Hurmiz\u00ea bi qas\u00ee 161-167 k\u00eelometreyan e. Firehb\u00fbna w\u00ea j\u00ee di navbera 33- 95 k\u00eelometreyan e. Tengav ji 2 r\u00eay\u00ean sereke y\u00ean navg\u00eenasyon\u00ea; Yek ji bo ke\u015ftiy\u00ean ku dikevin kendav\u00ea \u00fb ya din j\u00ee ji bo ke\u015ftiy\u00ean ku derdikevin Kendava Oman\u00ea, p\u00eak t\u00ea. Her r\u00eayek bi qas\u00ee 3 k\u00eelometreyan e. Di navbera wan de her\u00eameke tampon ji bo ewlehiy\u00ea heye.<\/p>\n<p><strong>Gir\u00eengiya Tengava Hurmiz\u00ea a Abor\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Gir\u00eengiya tengav\u00ea a abor\u00ee ji ber ku ew dergeheke her\u00ee gir\u00eeng a deryay\u00ee ji bo veguhestina petrol\u00ea di c\u00eehan\u00ea de ye. Piraniya hinardekirina petrola ji dewlet\u00ean Kendava Ereb\u00ee ber\u00ee ku bigh\u00eaje bazar\u00ean c\u00eehan\u00ee di tengav\u00ea de derbas dibe. R\u00eajeya her\u00ee mezin a hinardekirina petrol\u00ea ji Erebistana Si\u00fbd\u00ee, \u00cemarata, Kiw\u00eat, \u00ceraq \u00fb Qeter\u00ea ye.<\/p>\n<p>Welat\u00ean m\u00eena \u00ceran ji sed\u00ee 90 ji hinardekirina petrola xwe disp\u00eare Tengava Hurmiz\u00ea.\u00a0Kiw\u00eat \u00fb Iraq, ji ber neb\u00fbna alternat\u00eef\u00ean guncaw, ji bo hinardekirina petrola xav \u00fb berhem\u00ean w\u00ea bi tevah\u00ee xwe disp\u00earin Tengava Hurmuz\u00ea. Her \u00e7end\u00ee ku li Erebistana Si\u00fbd\u00ee \u00fb \u00cemarat r\u00eay\u00ean hinardekirin\u00ea y\u00ean alternat\u00eef hene j\u00ee, l\u00ea bi giran\u00ee xwe disp\u00earin Hurmiz\u00ea. Si\u00fbd\u00ee ji sed\u00ee bi qas\u00ee 40 petrola xwe ji Hurmiz\u00ea hinarde dike \u00fb \u00cemarat\u00ea j\u00ee bi qas\u00ee ji sed\u00ee 18 e.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee texm\u00eenan rojane n\u00eaz\u00eek\u00ee 20 milyon berm\u00eel petrol \u00fb berhem\u00ean w\u00ea di tengav\u00ea de derbas dibe, ev yek n\u00eaz\u00eek\u00ee ji sed\u00ee 20 ji xeckirina c\u00eehan\u00ee a petrol\u00ea p\u00eak t\u00eene, ev n\u00ee\u015fan dide ku aboriya c\u00eehan\u00ee \u00e7iqas\u00ee bi aramiya nav\u00eegasyon\u00ea di v\u00ea dergeha gir\u00eeng de gir\u00eaday\u00ee ye.<\/p>\n<p>\u00c7\u00een\u00ea ku her\u00ee z\u00eade xwe disp\u00eare petrola Tengava Hurmiz\u00ea, ji sed\u00ee n\u00eaz\u00ee 32 ji tevahiya hinardekirina w\u00ea p\u00eak t\u00eene. Pi\u015ft\u00ee w\u00ea Hindistan ji sed\u00ee 18, Koreya Ba\u015f\u00fbr ji sed\u00ee 13 \u00fb Japonya ji sed\u00ee 9 xwe disp\u00eare tengav\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Rola tengav\u00ea di bazirganiya Gaz\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Ji bil\u00ee petrol\u00ea, tengav roleke gir\u00eeng di bazirganiya gaza xwezay\u00ee de dil\u00eeze. M\u00eena dewleta Qeter\u00ea ku yek ji mezntir\u00een \u00e7avkaniy\u00ean gaza xwezay\u00ee ye \u00fb bi awayek\u00ee sereke ji bo hinardekirina gaz\u00ea bo c\u00eehan\u00ea, bi taybet li Asiya \u00fb Ewropa, xwe disp\u00eare v\u00ea dergeh\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Tengav di sedsala 20\u2019an de b\u00fb qadeke \u015fer<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ke\u015ffkirina petrol\u00ea li tengava Hurmuz\u00ea di destp\u00eaka sedsala 20&#8217;an de gir\u00eengiya w\u00ea z\u00eadetir b\u00fb \u00fb b\u00fb xaleke gir\u00eeng ji bo pev\u00e7\u00fbn\u00ean siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee. T\u00ea de gelek pev\u00e7\u00fbn\u00ean le\u015fker\u00ee de \u00e7\u00eab\u00fb nemaze \u015eer\u00ea \u00ceran-Iraq\u00ea (1980-1988) de.<\/p>\n<p>Di sala 1984&#8217;an de pi\u015ft\u00ee ku cih\u00ean petrol\u00ea \u00fb tankeran \u00ean li girava Xarik ya \u00ceran\u00ea hatin hedefkirin &#8220;\u015eer\u00ea Tankeran&#8221; dest p\u00ea kir. Tehran\u00ea bersiva \u00eari\u015fan da, tanker\u00ean ku ber bi Kiw\u00eat \u00fb welat\u00ean din \u00ean Kendav\u00ea ve di\u00e7\u00fbn kirin hedef \u00fb may\u00een\u00ean deryay\u00ee\u00a0bi cih kirin. Di heman dem\u00ea de Iraq\u00ea bi m\u00fb\u015fekan \u00eari\u015f\u00ee tanker\u00ean \u00ceran\u00ea kir.<\/p>\n<p>Ev pev\u00e7\u00fbn hi\u015ft ku dewlet\u00ean Yekb\u00fby\u00ee y\u00ean Amer\u00eekay\u00ea \u00fb welat\u00ean Ewropay\u00ea ji bo parastina navg\u00eenasyon\u00ea destwerdan bikin. Di hav\u00eena 1987&#8217;an de ke\u015ftiy\u00ean Kiw\u00eat\u00ea li may\u00een\u00ean \u00ceran\u00ea qelib\u00een. Ji ber v\u00ea yek\u00ea Washington heb\u00fbna xwe ya le\u015fker\u00ee li her\u00eam\u00ea xurtir kir.<\/p>\n<p>Di \u00eelona heman sal\u00ea de hel\u00eekopeter\u00ean Amer\u00eekay\u00ea \u00eari\u015f\u00ee ke\u015ftiy\u00ean \u00ceran\u00ea y\u00ean may\u00een bi cih dikirin, kir \u00fb ke\u015ft\u00ee binav kirin. Pi\u015ft\u00ee ku ke\u015ftiy\u00ean Amer\u00eeka \u00fb y\u00ean din li may\u00eenan qelib\u00een, h\u00eaz\u00ean Amer\u00eekay\u00ea baregeh\u00ean Pasdar\u00ean \u00ceran\u00ea r\u00fbxandin \u00fb \u00eari\u015f\u00ee ke\u015ftiyek \u015fer a \u00ceran\u00ea kir.<\/p>\n<p>Di N\u00eesana 1988&#8217;an de, DYA&#8217;y\u00ea operasyoneke le\u015fker\u00ee ya bi nav\u00ea &#8220;Praying Mantis&#8221; p\u00eak an\u00ee. Di encam\u00ea de ke\u015ftiy\u00ean \u015fer \u00ean \u00ceran\u00ea hatin r\u00fbxandin \u00fb qa\u00eedey\u00ean petrol\u00ea hatin b\u00eabandorkirin. Her wiha z\u00eadetir\u00ee 50 \u00eeran\u00ee hatin ku\u015ftin. Di \u015fer de hel\u00eekoptera DYA&#8217;y\u00ea r\u00fbxiya \u00fb 2 p\u00eelot mirin.<\/p>\n<p>Di heman sal\u00ea de, ke\u015ftiya kruvaz\u00ee ya USS Vincennes a Amer\u00eekay\u00ea, balafireke r\u00eawiyan a Airbus a \u00ceran\u00ea bi gumana ku ew balafireke siv\u00eel e xist xwar\u00ea \u00fb 290 kes ku\u015ftin.<\/p>\n<p><strong>Bandora girtina tengav\u00ea li ser bazara c\u00eehan\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Her rage\u015fiyeke siyas\u00ee an le\u015fker\u00ee li Kendav\u00ea bi gelemper\u00ee bandorek rasterast li ser bihay\u00ean petrol\u00ea dike. Gelek caran, biha di cih de, pi\u015ft\u00ee z\u00eadeb\u00fbna rage\u015fiy\u00ea ji ber tirsa qutb\u00fbna dab\u00eenkirin\u00ea bilind dibin.<\/p>\n<p>L\u00ea\u00e7\u00fbn\u00ean dab\u00eenkirin \u00fb barkirin\u00ea j\u00ee z\u00eade dibin, ji ber ku kampaniy\u00ean dab\u00eenkirin\u00ea di dem\u00ean aloziy\u00ea de ti\u015ftek ku wek\u00ee r\u00eeska \u015fer t\u00ea zan\u00een li ser ke\u015ftiy\u00ean ku di tengav\u00ea re derbas dibin, ferz dikin, ku ev j\u00ee l\u00ea\u00e7\u00fbna veguhastina petrol \u00fb kel\u00fbpelan z\u00eade dike.<\/p>\n<p><strong>Bandora tengav\u00ea li ser Asiya<\/strong><\/p>\n<p>Bandora Tengava Hurmiz\u00ea ji welat\u00ean hilber\u00eener \u00ean enerjiy\u00ea w\u00eadetir ber bi welat\u00ean sereke y\u00ean xercker, bi taybet\u00ee li Asyay\u00ea ve dir\u00eaj dibe. Aboriy\u00ean wek\u00ee \u00c7\u00een, Hindistan, Japonya \u00fb Koreya Ba\u015f\u00fbr bi giran\u00ee xwe disp\u00earin petrola Kendava Ereb\u00ee. Li gor\u00ee daneyan n\u00ee\u015fan didin ku bi qas\u00ee ji sed\u00ee 80\u2019\u00ea petrola ku di tengav\u00ea re derbas dibe, ji bo bazar\u00ean Asyay\u00ee t\u00ea \u015fandin, ev yek j\u00ee aramiya nav\u00eegasyon\u00ea di v\u00ea r\u00eaya av\u00ea de ji bo ewlehiya enerjiy\u00ea ya van welatan gir\u00eeng dike.<\/p>\n<p><strong>Gir\u00eengiya Tengav\u00ea bo welat\u00ean Kendav\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Ji bo welat\u00ean Kendava Ereb\u00ee, tengav damareke abor\u00ee ya gir\u00eeng ji bo aboriy\u00ean wan \u00ean netewey\u00ee tems\u00eel dike, ji ber ku budcey\u00ean wan bi giran\u00ee bi dahata petrol \u00fb gaz\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ne, ev yek j\u00ee berdewamiya herik\u00eena van \u00e7avkaniyan bi r\u00eaya tengav\u00ea gir\u00eeng dike.<\/p>\n<p><strong>Rage\u015fiy\u00ean jeopol\u00eet\u00eek<\/strong><\/p>\n<p>Di sal\u00ean daw\u00ee de \u00e7end aloziy\u00ean jeopol\u00eet\u00eek \u00e7\u00eab\u00fbne ku jin\u00fbve balki\u015fandin ser gir\u00eengiya Tengava Hurmiz\u00ea, ji ber ku pev\u00e7\u00fbn\u00ean her\u00eam\u00ee bi gelemper\u00ee dibin sedema guher\u00een\u00ean di bihay\u00ean petrol\u00ea de. Her astengiyeke dir\u00eaj a veguhastin\u00ea dikare bibe sedema k\u00eamb\u00fbna dab\u00eenkirina petrol\u00ea \u00fb bilindb\u00fbneke gir\u00eeng a bihay\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Ferzikirina dorp\u00ea\u00e7\u00ea li ser tengav\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee z\u00eadey\u00ee mehek\u00ea li ser \u015fer\u00ea Amer\u00eeka-\u00cesra\u00eel\u00ea li dij\u00ee \u00ceran\u00ea, di gaveke b\u00eahempa de Washington\u00ea ragihand ew \u00ea dorp\u00ea\u00e7eke deryay\u00ee li ser hem\u00fb ke\u015ftey\u00ean ber bi bender\u00ean \u00ceran\u00ea \u00fb ji wan, tev\u00ee ke\u015ftey\u00ean navnetewey\u00ee, daniye. Dorp\u00ea\u00e7 ji 13\u2019\u00ea N\u00eesan\u00ea ve ji saet 10\u2019\u00ea sibeh\u00ea ve destp\u00ea dike.<\/p>\n<p>Ev dorp\u00ea\u00e7 li ser bingeha daxuyaniyek ji aliy\u00ea Serok\u00ea Amer\u00eekay\u00ea Donald Trump ve p\u00eak t\u00ea, li gor\u00ee daxuyaniy\u00ea dorp\u00ea\u00e7 li ser traf\u00eeka deryay\u00ee ya ji bender\u00ean \u00ceran\u00ea \u00fb ji wan p\u00eak were, ye. Daxuyaniy\u00ea zelal kir ku dorp\u00ea\u00e7 ji bo ke\u015ftey\u00ean ji hem\u00ee welatan \u00ean ku dikevin bender \u00fb dever\u00ean perav\u00ea y\u00ean \u00ceran\u00ea an j\u00ee derdikevin, di nav de bender\u00ean \u00ceran\u00ea y\u00ean li Kendava Faris \u00fb Kendava Oman\u00ea, derbasdar be.<\/p>\n<p>Di bersiv\u00ea de, Tehran bi r\u00eaya Pasdar\u00ean \u015eore\u015f\u00ea, ragihand ku Tengava Hurmiz di bin kontrol \u00fb r\u00eaveberiya hi\u015fk de ye, ku nav\u00eegasyona siv\u00eel d\u00ea li gor\u00ee r\u00eaziknameyan berdewam bike, di heman dem\u00ea de ji bo heb\u00fbneke le\u015fker\u00ee ya dijmin d\u00ea bi tund\u00ee bersiv b\u00ea day\u00een.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Di naveresta Kendava Ereb\u00ee de Tengava Hurmiz\u00ea wek\u00ee yek ji gir\u00eengtir\u00een r\u00eay\u00ean deryay\u00ee y\u00ean veguhestin\u00ea di c\u00eehan\u00ea de t\u00ea nas\u00een. R\u00eajeyeke mezin ku bi qas\u00ee \u00e7areyeke bazirganiya petrol \u00fb gaza xwezay\u00ee ya c\u00eehan\u00ea di v\u00ea tengav\u00ea re derbas dibin. Tengava Hurmiz\u00ea r\u00eayeke deryay\u00ee ye ku li ser asta navdewlet\u00ee \u00fb her\u00eam\u00ee xwed\u00ee gir\u00eengiyeke [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":235763,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[233],"tags":[],"class_list":["post-235762","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cihan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235762","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=235762"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235762\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":235764,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235762\/revisions\/235764"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/235763"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=235762"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=235762"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=235762"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}