{"id":235577,"date":"2026-04-08T08:13:50","date_gmt":"2026-04-08T06:13:50","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=235577"},"modified":"2026-04-08T08:13:50","modified_gmt":"2026-04-08T06:13:50","slug":"li-efxanistane-ji-ber-lehi-u-erdheje-bi-sedan-kes-mirin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=235577","title":{"rendered":"Li Efxanistan\u00ea ji ber leh\u00ee \u00fb erdhej\u00ea bi sedan kes mirin"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Di heftey\u00ean daw\u00ee de li Efxanistan\u00ea r\u00eazekar\u00eeset\u00ean xwezay\u00ee r\u00fb dan; di nav de lehiy\u00ean mezin, berfbar\u00eena b\u00eahempa \u00fb erdhejeke w\u00earanker ku bi hev re b\u00fbn sedema ku bi dehan kesan jiyana xwe ji dest dan \u00fb bir\u00eendar b\u00fbn, di heman dem\u00ea de zirar\u00ean mad\u00ee y\u00ean berfireh<\/strong><strong> \u00e7\u00eab\u00fbn.<\/strong><\/p>\n<p>Efxanistan, ku bi \u00e7iyay\u00ean mezin dorp\u00ea\u00e7kir\u00ee ye, rast\u00ee gelek kar\u00eeset\u00ean xwezay\u00ee t\u00ea, di nav de erdhej ku ya her\u00ee z\u00eade zirar\u00ea digh\u00eene mirovan \u00fb dibe sedema zirar\u00ean mad\u00ee. Salane ji ber kar\u00eeset\u00ean xwezay\u00ee \u00fb erdhej\u00ea n\u00eaz\u00ee 560 kes jiyana xwe ji dest didin \u00fb bi qas\u00ee 80 milyon dolar\u00ee zirar\u00ean mad\u00ee \u00e7\u00eadikin.<\/p>\n<p><strong>Ziran\u00ean mad\u00ee \u00fb mirovah\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Di heftey\u00ean daw\u00ee de bar\u00eena z\u00eade ya berf \u00fb baran\u00ea, b\u00fbn sedema \u00e7\u00eab\u00fbna lehehiy\u00ean mezin \u00fb berfireh li seranser\u00ee Efxanistan\u00ea. Li gor\u00ee Desteya Ni\u015ftiman\u00ee ya Kar\u00eesetan, ev b\u00fbyer b\u00fb sedema hilwi\u015fandina n\u00eaz\u00ee 3 hezar \u00fb 500 malan.<\/p>\n<p>Di encama van lehiy\u00ean daw\u00ee de ku li Efxanistan\u00ea \u00e7\u00eab\u00fbne 77 kesan jiyana xwe ji dest dan \u00fb 137 j\u00ee bir\u00eendar b\u00fbne, ev hejmar li gor\u00ee daney\u00ean ku hikumet\u00ea raghandin e hatiye pi\u015ftrast kirin.<\/p>\n<p>Berdevk\u00ea hik\u00fbmeta Efxanistan\u00ea <strong>Zeb\u00eehullah Mucah\u00eed<\/strong> ber\u00ea j\u00ee diyar kirib\u00fb ku lehiyan zirar gihandiye w\u00earanb\u00fbna tevah\u00ee an qism\u00ee ya 2 hezar \u00fb 448 malan herwiha 26 hezar \u00fb 841 donim (n\u00eaz\u00eek\u00ee 5 hezar \u00fb 370 hektar) zeviy\u00ean \u00e7andiniy\u00ea \u00fb mirina hezar \u00fb 45 ser\u00ee ajal.<\/p>\n<p>Li w\u00eelayeta Zabil\u00ea, li gor\u00ee hin raporan berfeke ji ni\u015fka ve di buhar\u00ea de bariya ye, ku b\u00fb sedema girtina r\u00eayan \u00fb zirar gihandiye zeviy\u00ean \u00e7andiniy\u00ea. Hate nas\u00een ku k\u00fbrahiya berf\u00ea giha\u015ft n\u00eaz\u00eek\u00ee 75 sant\u00eemetreyan, ku ji bo v\u00ea demsal\u00ea asteke b\u00eahempa ye.<\/p>\n<p>Di heman dem\u00ea de li w\u00eelayet\u00ean Xezn\u00ee \u00fb Werdek\u00ea berf di dema kul\u00eelkvedana daran \u00fb mezinb\u00fbna berheman de bariya, wek\u00ee din bar\u00eeneke balk\u00ea\u015f li dever\u00ean \u00e7iyay\u00ee, di nav de her\u00eama Salang j\u00ee hatiye.<\/p>\n<p><strong>Hewildan\u00ean sivikirina kir\u00eez\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Ji aliy\u00ea xwe ve, Wezareta Veguhestin\u00ea ya Efxanistan\u00ea ragihand ku ew hewl dide da ku berf\u00ea rake \u00fb r\u00eayan veke, l\u00ea hin r\u00eay\u00ean sereke heta roja \u00cen\u00ea di d\u00eeroka 3\u2019\u00ea N\u00eesan\u00ea de girt\u00ee man, di nav wan de r\u00eaya Kab\u00fbl-Celal Ebad, r\u00eaya Dara Suf-Belex \u00fb r\u00eaya Salang.<\/p>\n<p>Berdevk\u00ea Wezaret\u00ea <strong>Mihemed E\u015fref Heq\u015fenas <\/strong>got ku girtina r\u00eaya Kab\u00fbl-Celal Ebad\u00ea li her\u00eama Dogan Tang\u00ee ji ber \u015femit\u00eena heriy\u00ea \u00fb ketina keviran a ji ber barana z\u00eade, p\u00eak hatiye.<\/p>\n<p>Hik\u00fbmet\u00ea ragihand ku xebat\u00ean rizgarkirin\u00ea ji bo kes\u00ean ku di bin lehiy\u00ea de as\u00ea mane didomin, herwiha diyar kir ku wan kar\u00eeb\u00fb du kes\u00ean li Zabil\u00ea as\u00ea mab\u00fbn xilas bikin. Rayedaran ji welatiyan xwestin ku \u00e7\u00fbn \u00fb hatina xwe sivik bikin \u00fb hi\u015fyar\u00ee dan li ser \u015fert \u00fb merc\u00ean xeternak li hin deveran.<\/p>\n<p><strong>N\u00ee\u015faney\u00ean avheway\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Efxanistan yek ji wan welatan e ku ji guher\u00een\u00ean avheway\u00ea y\u00ean her\u00eam\u00ee bandor b\u00fbye, di demek\u00ea de ku p\u00eala baran \u00fb berf\u00ea ya niha bi daney\u00ean NY re hevdem e \u00fb n\u00ee\u015fan didin ku zivistana wel\u00eat di dawiya \u00c7ileya bor\u00ee de zivistana her\u00ee hi\u015fk \u00fb hi\u015fkesal\u00ee a 25 sal\u00ean daw\u00ee b\u00fb. Bi k\u00eamb\u00fbneke balk\u00ea\u015f a bar\u00eena berf\u00ea di sala 2025-2026\u2019an de.<\/p>\n<p>Pispor\u00ean di war\u00ea avheway\u00ea de dib\u00eenin ku bar\u00eena berf\u00ea di bihar\u00ea de, nemaze li dewlet\u00ean ku bi awayek\u00ee r\u00eajey\u00ee germ e, diyardeyek b\u00ea hempa ye ku bi guher\u00een\u00ean ji ni\u015fka ve y\u00ean avheway\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ye \u00fb dibe sedema fikar\u00ean gerd\u00fbn\u00ee<\/p>\n<p><strong>Erdhej kr\u00eez\u00ea aloztir dike<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee Peymangeha L\u00eakol\u00een\u00ean Jeoloj\u00eek a DYA\u2019y\u00ea (USGS), erdhejeke bi \u015f\u00eeddeta 5.8 piley\u00ee li bakur\u00ea rojhilat\u00ea wel\u00eat, ku navenda w\u00ea n\u00eaz\u00eek\u00ee w\u00eelayeta Bedex\u015fan b\u00fb, bi k\u00fbrahiya 186.4 k\u00eelometreyan di 3\u2019\u00ea N\u00eesan\u00ea de \u00e7\u00eab\u00fb.<\/p>\n<p>C\u00eeger\u00ea berdevk\u00ea hik\u00fbmet\u00ea <strong>Hamdallah Fitret<\/strong> e\u015fkere kir ku li gor\u00ee agahiy\u00ean destp\u00eak\u00ea ji ber erdhej\u00ea 12 kesan jiyana xwe ji dest dan \u00fb \u00e7ar kes j\u00ee bir\u00eendar b\u00fbn.<\/p>\n<p>Peymangeh\u00ea destn\u00ee\u015fan kir ku navenda erdhej\u00ea 35 k\u00eelometre ji ba\u015f\u00fbr\u00ea Cerm\u00ea li w\u00eelayeta Bedex\u015fan ye, l\u00ea bel\u00ea erdhej li gelek dever\u00ean din y\u00ean Efxanistan\u00ea, tev\u00ee paytext\u00ea Kab\u00fbl\u00ea, hatiye h\u00eeskirin.<\/p>\n<p>Berdevk\u00ea Wezareta Tenduristiy\u00ea ya Efxanistan\u00ea <strong>\u015eerefat Zeman<\/strong>, di daxuyaniyek\u00ea de ji bo \u00e7apemeniy\u00ea got, &#8220;Li nav\u00e7eya Kosfendr\u00ee ya Kab\u00fbl\u00ea, he\u015ft kesan ji malbatek\u00ea di erdhej\u00ea de jiyana xwe ji dest dan. Ten\u00ea zarokek ku temen\u00ea w\u00ee n\u00eaz\u00eek\u00ee du salan e sax maye. Desteya R\u00eaveberiya Kar\u00eeset\u00ean Netewey\u00ee pi\u015ftrast kir ku ew zarok bir\u00eendar b\u00fbye.<\/p>\n<p>Li Efxanistan\u00ea gelek caran erdhej \u00e7\u00eadibin, bi taybet\u00ee li r\u00eaze\u00e7iyay\u00ean Hinduku\u015f, n\u00eaz\u00eek\u00ee xala ku sef\u00eehey\u00ean tekton\u00eek \u00ean Orasiya \u00fb Hindistan\u00ea digh\u00eajin hev.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee rayedaran, di Tebaxa 2025\u2019an de erdhejeke bi \u015f\u00eedeta 6 piley\u00ee li Kinar, Laxman \u00fb Nengerhar\u00ea \u00e7\u00eab\u00fb \u00fb di encam\u00ea de z\u00eadetir\u00ee 2 hezar \u00fb 200 kes mirin \u00fb n\u00eaz\u00eek\u00ee 4 hezar kes bir\u00eendar b\u00fbn. Herwiha di Mijdara 2025\u2019an de, li bakur\u00ea wel\u00eat erdhejeke bi \u015f\u00eedeta 6.3 piley\u00ee \u00e7\u00eab\u00fb \u00fb her\u00ee k\u00eam 27 kes mirin.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee texm\u00een\u00ean Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee, di Cotmeha 2023\u2019an de, erdhejeke bi h\u00eaza 6.3 piley\u00ee \u00e7\u00eab\u00fb \u00fb li pi\u015ft w\u00ea r\u00eazehej\u00ean bih\u00eaz li w\u00eelayeta Herat\u00ea ya li rojavay\u00ea Efxanistan\u00ea \u00e7\u00eab\u00fb, di encam\u00ea de z\u00eadetir\u00ee hezar \u00fb 500 kesan jiyan xwe ji dest dan \u00fb zirar giha\u015ft z\u00eadetir\u00ee 63 hezar malan. Ev erdhej a her\u00ee bih\u00eaz b\u00fb ku di Efxanistan\u00ea de ji z\u00eadetir\u00ee 25 salan \u00e7\u00eab\u00fb \u00fb n\u00eaz\u00eek\u00ee 300 dibistan \u00fb navend\u00ean perwerdehiy\u00ea hatin hilwi\u015fandin.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee vegera Tal\u00eeban\u00ea li ser desthilat\u00ea di sala 2021\u2019an de, al\u00eekariya navnetewey\u00ee ji bo Efxanistan\u00ea bi awayek\u00ee berbi\u00e7av k\u00eam b\u00fb, ku ev yek j\u00ee kapas\u00eeteya welat a ku jixwe s\u00eenordar e ji bo r\u00fbbir\u00fbb\u00fbna kar\u00eesetan, z\u00eadetir lawaz kir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Di heftey\u00ean daw\u00ee de li Efxanistan\u00ea r\u00eazekar\u00eeset\u00ean xwezay\u00ee r\u00fb dan; di nav de lehiy\u00ean mezin, berfbar\u00eena b\u00eahempa \u00fb erdhejeke w\u00earanker ku bi hev re b\u00fbn sedema ku bi dehan kesan jiyana xwe ji dest dan \u00fb bir\u00eendar b\u00fbn, di heman dem\u00ea de zirar\u00ean mad\u00ee y\u00ean berfireh \u00e7\u00eab\u00fbn. Efxanistan, ku bi \u00e7iyay\u00ean mezin dorp\u00ea\u00e7kir\u00ee [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":235578,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[233],"tags":[],"class_list":["post-235577","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cihan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=235577"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":235579,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235577\/revisions\/235579"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/235578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=235577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=235577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=235577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}