{"id":232825,"date":"2026-01-25T08:23:32","date_gmt":"2026-01-25T06:23:32","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=232825"},"modified":"2026-01-25T08:23:32","modified_gmt":"2026-01-25T06:23:32","slug":"hikumeta-demiki-sere-av-u-elektirike-li-diji-kobane-dide-mesandin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=232825","title":{"rendered":"Hikumeta Demik\u00ee \u015fer\u00ea av \u00fb elektir\u00eek\u00ea li dij\u00ee Koban\u00ea dide me\u015fandin"},"content":{"rendered":"<p><strong>L\u00eeloz His\u00ean\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00cari\u015f\u00ean daw\u00ee ji h\u00eala \u00e7etey\u00ean gir\u00eaday\u00ee hikumeta demik\u00ee ya S\u00fbriy\u00ea ve \u00fb\u00a0 bi taybet destserkirina bendavan, encam\u00ean pir xirab bi xwe re an\u00een. Bi taybet li bajar\u00ea Koban\u00ea li dij\u00ee gel \u015fer\u00ea av\u00ea \u00fb elektir\u00eek\u00ea t\u00ea me\u015fandin. Kiryar\u00ean hikumeta demik\u00ee xeteriyeke mezin li ser jiyana welatiyan \u00e7\u00eadike .<\/strong><\/p>\n<p>Aloziya mirov\u00ee li bajar\u00ea Koban\u00ea ku di bin dorp\u00ea\u00e7eke dijwar a ku ji h\u00eala \u00e7etey\u00ean gir\u00eaday\u00ee hikumeta demik\u00ee ya \u015eam ve hatiye ferzkirin, berdewam dike. Ev dorp\u00ea\u00e7 b\u00fbye sedema qutb\u00fbneke bi gi\u015ft\u00ee ya av\u00ea pi\u015ft\u00ee ku bendava Ti\u015fr\u00een\u00ea ketiye bin kontrola \u00e7eteyan de. Qutkirina bi gi\u015ft\u00ee ya av\u00ea ji h\u00eala \u00e7etey\u00ean gir\u00eaday\u00ee hik\u00fbmeta demk\u00ee ya \u015eam\u00ea ve jiyana siv\u00eelan li Koban\u00ea di bin xeteriyeke mezin de dih\u00eale.<\/p>\n<p>Bendav\u00ean li ser \u00e7em\u00ea Firat\u00ea li her\u00eama Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea bingeheke abor\u00ee ya giring heye, ku guher\u00een\u00ean di xebitandina wan de, qutb\u00fbna elektr\u00eek\u00ea \u00fb av\u00ea rasterast bandor\u00ea li ser hilber\u00eena \u00e7andin\u00ee \u00fb p\u00ee\u015fesaziy\u00ea dike, l\u00ea\u00e7\u00fbn\u00ean jiyan\u00ee z\u00eade dike di heman dem\u00ea de aramiya bazar\u00ean her\u00eam\u00ee \u00fb aboriya her\u00eam\u00ee dixe bin xeteriy\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Giringiya Bendava Ti\u015fr\u00een\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Bendava Ti\u015fr\u00een\u00ea di navbera sal\u00ean 1991 \u00fb 1999\u2019an de hatiye avakirin \u00fb yek ji projey\u00ean av\u00ea y\u00ean her\u00ee giring \u00fb stratej\u00eek li S\u00fbriy\u00ea t\u00ea hesibandin. Bendava Ti\u015fr\u00een\u00ea pi\u015ft\u00ee Bendava Firat\u00ea duyem\u00een bendava her\u00ee mezin e. Ew dikeve li ser \u00c7em\u00ea Firat\u00ea li bakur\u00ea De\u015fta S\u00fbriy\u00ea, bi qas\u00ee 115 km d\u00fbr\u00ee bajar\u00ea Heleb\u00ea ye, 80 km d\u00fbr\u00ee s\u00eenor\u00ea Tirkiy\u00ea \u00fb 28 km li ba\u015f\u00fbr\u00ea Menbic\u00ea ye, li her\u00eamek ku bilindahiya w\u00ea di navbera 400 \u00fb 600 metreyan de ji asta deryay\u00ea ye.<\/p>\n<p>Bendav bi qas\u00ee 900 metre dir\u00eaj e, kapas\u00eeteya depokirina deryaya w\u00ea bi qas\u00ee 1.9 milyar metrekup av e, ku ew dike depoyek av\u00ea ya giring ji bo her\u00eam\u00ea. Bendava Ti\u015fr\u00een\u00ea roleke sereke di r\u00eaxistina herik\u00eena \u00c7em\u00ea Firat\u00ea, dab\u00eenkirina ava vexwarin\u00ea \u00fb avdana dever\u00ean \u00e7andiniy\u00ea y\u00ean berfireh de dil\u00eeze, ku bi qas\u00ee 200,000 hektar t\u00ea texm\u00eenkirin. N\u00eaz\u00eek\u00ee p\u00eanc milyon kes rasterast an nerasterast xwedisp\u00earin w\u00ea av\u00ea, ku ew dike ciheke bingeh\u00een di pi\u015ftgiriya ewlehiya xwarin\u00ea \u00fb aramiya debara jiyan\u00ea de li bakur\u00ea S\u00fbriy\u00ea.<\/p>\n<p>Santrala h\u00eedroelektr\u00eek\u00ea ya li Bendava Ti\u015fr\u00een\u00ea \u015fe\u015f \u200b\u200byek\u00eeney\u00ean hilber\u00eener \u00ean cureya Kaplan bi hem\u00ee p\u00eavek\u00ean wan ve dihew\u00eene. Her yek\u00eeneyek kapas\u00eeteya w\u00ea 105megawat e, ku kapas\u00eeteya gi\u015ft\u00ee ya santral\u00ea digih\u00eene 630 megawat. Zexta her\u00ee z\u00eade ji bo xebitandina yek\u00eeneyan 30 metre ye, zexta her\u00ee k\u00eam 15.5 metre ye, zexta qiyas\u00ee j\u00ee 26 metre ye. Xebat\u00ean \u00e7\u00eakirina bendav\u00ea di sala 1991\u2019an de hat destp\u00eakirin, avakirina w\u00ea 8 salan berdewam kiriye, da ku di sala 1999\u2019an de bi awayek\u00ee ferm\u00ee bikeve xizmet\u00ea.<\/p>\n<p>Ji 8\u2019\u00ea Kan\u00fbna 2025\u2019an vir ve, Bendava Ti\u015fr\u00een\u00ea rast\u00ee \u00eari\u015f\u00ean dubare ji aliy\u00ea art\u00ea\u015fa dewleta Tirk a dagirker \u00fb \u00e7etey\u00ean w\u00ea ve hatiye, ku di encam\u00ea de ziyan\u00ean mezin gih\u00ee\u015ft binesaziya bendav\u00ea, di nav de qutb\u00fbna elektr\u00eek\u00ea \u00fb asta av\u00ea ya pir bilind li be\u015f\u00ean j\u00ear\u00een ku giha\u015ft ast\u00ean xeternak. Ev \u00eari\u015f gef\u00ea rasterat li ewlehiya bendav\u00ea dike, eger berdewam bikin, dikare bibin sedema karesateke mirov\u00ee \u00fb j\u00eengeh\u00ee ya berfireh ku bandor\u00ea li bi m\u00eelyonan \u015f\u00ean\u00ee \u00fb dever\u00ean \u00e7andiniy\u00ea y\u00ean derdor\u00ea bike.<\/p>\n<p><strong>Bendava Firat\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>Di \u00e7ar\u00e7oveya pergal\u00ean bendav\u00ean h\u00eedroelektr\u00eek\u00ea y\u00ean li ser \u00c7em\u00ea Firat\u00ea de, Bendava Tebqay\u00ea (Bendava Firat\u00ea), ku li n\u00eaz\u00eek\u00ee bajar\u00ea Tebqay\u00ea li Reqay\u00ea ye, wek\u00ee bendava her\u00ee mezin a S\u00fbriy\u00ea derdikeve p\u00ea\u015f. Li pi\u015ft w\u00ea Gola Tebqay\u00ea heye, ku mezintir\u00een depoya av\u00ea li S\u00fbriy\u00ea ye. Bendava Firat\u00ea, ji bil\u00ee hilber\u00eena elektr\u00eek\u00ea, di dab\u00eenkirina ava avdan\u00ee \u00fb vexwarin\u00ea de roleke giring dil\u00eeze. Li gor\u00ee texm\u00een\u00ean ji \u00e7avkaniy\u00ean her\u00eam\u00ee, kapas\u00eeteya w\u00ea ya sazkir\u00ee ya qiyas\u00ee ji 800 megawat\u00ee derbas dibe, l\u00ea kapas\u00eeteya xebitandin\u00ea ya hey\u00ee ji n\u00eaz\u00eek\u00ee 200 megawat\u00ee derbas nabe.<\/p>\n<p>Ev dane giringiya stratej\u00eek a bendav\u00ean Ti\u015fr\u00een \u00fb Firat\u00ea di nav s\u00eestema ewlehiya av \u00fb enerjiy\u00ea ya S\u00fbriy\u00ea de ye, xeteriya her hedefgirtineke dagirkirina wan w\u00ea encam\u00ean karesatbar y\u00ean xirab li ser mirovan, j\u00eengeh\u00ea \u00fb aboriya her\u00eam\u00ea n\u00ee\u015fan bide.<\/p>\n<p><strong>Bikaran\u00eena \u015fer\u00ea av \u00fb elktr\u00eek\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Rew\u015fa jiyan \u00fb mirov\u00ee li her\u00eama Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea, bi taybet\u00ee li kantona Cez\u00eer\u00ea \u00fb bajar\u00ea Koban\u00ea, pi\u015ft\u00ee p\u00ea\u015fketin\u00ean daw\u00ee y\u00ean di derbar\u00ea kontrolkirina bendav\u00ean sereke y\u00ean li ser \u00c7em\u00ea Firat\u00ea de, di ser\u00ee de Bendava Ti\u015fr\u00een\u00ea ku bi awayek\u00ee mezin xirab b\u00fbye. Ev bendav \u00e7avkaniya sereke ya av \u00fb elektr\u00eek\u00ea ne ji bo bi m\u00eelyonan \u015f\u00eaniy\u00ean her\u00eam\u00ea, her astengiyek di r\u00eaveberiya wan de rasterast bandor\u00ea li jiyana rojane ya siv\u00eelan dike.<\/p>\n<p>Bi kontrolkirina \u00e7end ji van avahiy\u00ean giring ji aliy\u00ea hik\u00fbmeta demk\u00ee ya S\u00fbriy\u00ea ve, bi pi\u015ftgiriya rasterast a dewleta Tirk a dagirker, her\u00eam ket qonaxek n\u00fb ya gelek aloziyan. Qutb\u00fbna av \u00fb elektr\u00eek\u00ea pir caran li gelek deveran berdewam b\u00fb, bi taybet\u00ee li bajar\u00ea Koban\u00ea. Bajar\u00ea Koban\u00ea, ku jixwe ji dorp\u00ea\u00e7kirinek teng \u00fb erdn\u00eegariyek bi tecr\u00eed \u00ea\u015f dik\u015fand, \u00eero xwe b\u00ea \u00e7avkaniy\u00ean sab\u00eet \u00ean elektr\u00eek an av\u00ea d\u00eet, ku \u00ea\u015fa ni\u015ftecih\u00ean w\u00ea heta radeyek b\u00eahempa girantir kir.<\/p>\n<p><strong>Koban\u00ea rastiyeke bi \u00ea\u015f jiyan dike<\/strong><\/p>\n<p>Pompkirina av\u00ea ji ber qutb\u00fbna elektr\u00eek\u00ea li stasyona pompkirin\u00ea ji bo dem\u00ean dir\u00eaj rawestiyaye, ku ev yek hi\u015ftiye ku ni\u015ftecih ne\u00e7ar bim\u00eenin ku xwe bisp\u00earin \u00e7avkaniy\u00ean alternat\u00eef \u00ean biha \u00fb pir caran ne ewle.<\/p>\n<p>Dayik\u00ean li bajar Koban\u00ea, ku bi rew\u015f\u00ean dijwar re r\u00fb bi r\u00fb ne, ne\u00e7ar mane ku ji bo dab\u00eenkirina av\u00ea ji bo zarok\u00ean xwe r\u00eabaz\u00ean kevnar \u00fb nepaqij bi kar b\u00eenin. Gelek dayikan dest bi berhevkirina berf\u00ea kirine \u00fb di nav mal\u00ean xwe de di potikan de dihel\u00eenin da ku ava vexwarin\u00ea peyda bikin. Ev dayik bi hem\u00fb h\u00eaza xwe t\u00eadiko\u015fin heta ku \u00e7end dilop av ji bo zarok\u00ean xwe peyda bikin.<\/p>\n<p>Ev d\u00eemena tirsnak ti\u015ft\u00ean ku bajar z\u00eadetir\u00ee deh sal ber\u00ea, di dema dorp\u00ea\u00e7eke hovane de di \u015fer\u00ea li dij\u00ee h\u00eaz\u00ean tar\u00ee y\u00ean Dewleta \u00ceslam\u00ee de ki\u015fandiye t\u00eene b\u00eera mirov. L\u00eabel\u00ea, v\u00ea car\u00ea rew\u015f h\u00een xirabtir e, ji ber ku \u00ea\u015f bi lez z\u00eade dibe, kes pi\u015ftgir\u00ee an al\u00eekariy\u00ea p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f nake.<\/p>\n<p>Ev rastiya traj\u00eek, ku asta binp\u00eakirin\u00ean maf\u00ean mirovan \u00ean dubarekir\u00ee li her\u00eam\u00ea n\u00ee\u015fan dide. Dorp\u00ea\u00e7a li ser baj\u00ear bi av\u00ea ve s\u00eenordar neb\u00fbye; l\u00ea dab\u00eenkirina xwarin \u00fb \u015f\u00eer\u00ea zarokan j\u00ee qut kiriye. Di encam\u00ea de siv\u00eel\u00ean li Koban\u00ea bi gefa rast\u00een a mirina zarokan ji ber bir\u00e7\u00eeb\u00fbn \u00fb k\u00eamasiy\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb hi\u015ftiye. Di nav germahiy\u00ean pir nizm de, ni\u015ftecih ji neb\u00fbna gi\u015ft\u00ee ya elektr\u00eek\u00ea \u00fb sotemeniy\u00ea diki\u015f\u00eenin, ku jiyana rojane li baj\u00ear ne mumkin dike.<\/p>\n<p>Aloziya elektr\u00eek\u00ea b\u00fbye sedema rawestandina gi\u015ft\u00ee ya dezgeh\u00ean giring, ji \u200b\u200bnexwe\u015fxane \u00fb navend\u00ean tenduristiy\u00ea bigire heta nanp\u00eajxane \u00fb dibistanan herwiha tor\u00ean ragihandin\u00ea \u00fb xizmet\u00ean \u015faredariy\u00ea. Ev qutb\u00fbna domdar, heta p\u00eadiviy\u00ean her\u00ee bingeh\u00een \u00ean jiyana rojane j\u00ee veguherandiye t\u00eako\u015f\u00eeneke rojane ya ji bo jiyan\u00ea.<\/p>\n<p>Kontrolkirina bendavan \u00ead\u00ee ne ten\u00ea mijarek tekn\u00eek\u00ee an xizmetguzar\u00ee ye; ew b\u00fbye am\u00fbrek zexta siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee. K\u00eamkirina asta av\u00ea \u00fb k\u00eamkirina hilber\u00eena elektr\u00eek\u00ea bi z\u00eadeb\u00fbna le\u015fker\u00ee \u00fb aloziy\u00ean siyas\u00ee re hevdem b\u00fbye, ev yek hi\u015ft ku r\u00eaxistin\u00ean maf\u00ean mirovan \u00fb mirov\u00ee hi\u015fyariy\u00ea bidin li dij\u00ee karan\u00eena av \u00fb enerjiy\u00ea wek\u00ee \u00e7ek li dij\u00ee siv\u00eelan. Ev rew\u015f di meh\u00ean zivistan\u00ea de h\u00een xeternaktir dibe, dema ku ni\u015ftecih ji bo germkirin\u00ea hewcey\u00ea elektr\u00eek\u00ea ne di heman dem\u00ea de p\u00ea\u015f\u00eegirtina li nexwe\u015fiyan hewcey\u00ea ava paqij in.<\/p>\n<p>Bi taybet\u00ee bajar\u00ea Koban\u00ea rew\u015fek mirov\u00ee ya dijwar dij\u00ee. Bajar\u00eaku sembola berxwedan\u00ea ye, niha bi qutb\u00fbna domdar a elektr\u00eek\u00ea, av\u00ea \u00fb l\u00ea\u00e7\u00fbn\u00ean jiyan\u00ea y\u00ean z\u00eade dorp\u00ea\u00e7kir\u00ee ye, b\u00eay\u00ee ku \u00e7areser\u00ee b\u00ea d\u00eetin ku aramiya civak\u00ee li tevahiya her\u00eam\u00ea tehd\u00eet dike.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00eeloz His\u00ean\/Qami\u015flo \u00cari\u015f\u00ean daw\u00ee ji h\u00eala \u00e7etey\u00ean gir\u00eaday\u00ee hikumeta demik\u00ee ya S\u00fbriy\u00ea ve \u00fb\u00a0 bi taybet destserkirina bendavan, encam\u00ean pir xirab bi xwe re an\u00een. Bi taybet li bajar\u00ea Koban\u00ea li dij\u00ee gel \u015fer\u00ea av\u00ea \u00fb elektir\u00eek\u00ea t\u00ea me\u015fandin. Kiryar\u00ean hikumeta demik\u00ee xeteriyeke mezin li ser jiyana welatiyan \u00e7\u00eadike . Aloziya mirov\u00ee li bajar\u00ea Koban\u00ea [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":232826,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[242],"tags":[],"class_list":["post-232825","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-abori-u-ekoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=232825"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":232827,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232825\/revisions\/232827"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/232826"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=232825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=232825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=232825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}