{"id":232374,"date":"2026-01-18T09:01:07","date_gmt":"2026-01-18T07:01:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=232374"},"modified":"2026-01-18T09:01:07","modified_gmt":"2026-01-18T07:01:07","slug":"koletiya-modern-bazirganiya-bi-mirovan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=232374","title":{"rendered":"Koletiya modern; Bazirganiya bi mirovan"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa<\/strong><\/p>\n<p>Bazirganiya mirovan yek ji s\u00fbc\u00ean r\u00eaxistinkir\u00ee y\u00ean her\u00ee giran e li c\u00eehan\u00ea. Tev\u00ee hewldan\u00ean navnetewey\u00ee ji bo t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee bazirganiya mirovan, ev s\u00fbc h\u00een j\u00ee yek ji binp\u00eakirin\u00ean maf\u00ean mirovan \u00ean her\u00ee giran \u00fb berbelav li c\u00eehan\u00ea ye, ji ber ku tor\u00ean r\u00eaxistinkir\u00ee salan e bi m\u00eelyonan mirovan \u00eest\u00eesmar dikin, ji feq\u00eer\u00ee, pev\u00e7\u00fbn\u00ean \u00e7ekdar\u00ee \u00fb qan\u00fbn\u00ean qels s\u00fbd werdigirin da ku mirovan veguher\u00eenin kel\u00fbpel\u00ean kir\u00een \u00fb firotin\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Bazirganiya bi mirovan \u00e7i ye? <\/strong><\/p>\n<p>Bazirganiya mirovan wek\u00ee girtin, veguhestin, ve\u015fartin an wergirtina mirovan bi karan\u00eena r\u00eabaz\u00ean neqan\u00fbn\u00ee t\u00ea p\u00eanasekirin. Wek\u00ee gef, tund\u00fbt\u00fbj\u00ee, xapandin, an j\u00ee bikaran\u00eena rew\u015fek lawaziy\u00ea, bi armanca bikaran\u00eena wan. Ev kiryar wek\u00ee rengek\u00ee koletiya modern t\u00ea hesibandin ku xwe di bin nav\u00ean c\u00fbda de vedi\u015f\u00eare.<\/p>\n<p><strong>Away\u00ean istismar\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Bazirganiya mirovan gelek \u015f\u00eaweyan digire, bi taybet\u00ee \u00eest\u00eesmara cins\u00ee, keda bi dar\u00ea zor\u00ea, lavakirina zarokan, tevl\u00eekirina zarok\u00ean temenbi\u00e7\u00fbk di \u015fer\u00ean \u00e7ekdar\u00ee de, bazirganiya organ\u00ean mirovan \u00fb zewaca bi dar\u00ea zor\u00ea. H\u00eajay\u00ee gotin\u00ea ye ku di v\u00ee s\u00fbc\u00ea de qurban\u00ean her\u00ee b\u00eaparastin jin \u00fb zarok in.<\/p>\n<p><strong>Faktor\u00ean her\u00ee z\u00eade t\u00ean bandorkirin<\/strong><\/p>\n<p>Raport\u00ean maf\u00ean mirovan destn\u00ee\u015fan dikin ku penaber \u00fb kes\u00ean ku di hundir\u00ea wel\u00eat de ji cih \u00fb war\u00ean xwe b\u00fbne, xizan \u00fb b\u00eakar di nav kom\u00ean hedef \u00ean sereke de ne. Neb\u00fbna parastina yasay\u00ee \u00fb neb\u00fbna derfet\u00ean jiyaneke ba\u015f wan dike n\u00ea\u00e7\u00eereke h\u00easan ji bo tor\u00ean bazirganiya mirovan.<\/p>\n<p>Ev s\u00fbc bi gelemper\u00ee bi awayek\u00ee takekes\u00ee nay\u00ea kirin, l\u00ea ji h\u00eala tor\u00ean s\u00fbc\u00ean r\u00eaxistinkir\u00ee t\u00ea kirin \u00fb di gelek welatan de dewlet dibe al\u00eekar\u00ea p\u00eakan\u00eena van s\u00fbcan!<\/p>\n<p><strong>Hin sedem\u00ean derketina bazirganiya bi mirovan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Xizan\u00ee deriy\u00ea \u00eestismarkirin\u00ea ye: <\/strong>Xizan\u00ee \u00fb b\u00eakar\u00ee sedem\u00ean sereke y\u00ean bazirganiya mirovan in. Di civak\u00ean ku ji hilwe\u015f\u00eena abor\u00ee \u00fb k\u00eamb\u00fbna derfet\u00ean kar diki\u015f\u00eenin de, kes, bi taybet\u00ee jin \u00fb zarok, dibin hedef\u00ean her\u00ee h\u00easan ji van koman re. Ew ji aliy\u00ean van koman ve bi soz\u00ean derew y\u00ean weke avakirina derfet\u00ean kar ango ko\u00e7beriy\u00ea t\u00ean xapandin.<\/p>\n<p><strong>\u015eer, ko\u00e7ber\u00ee \u00fb rew\u015fa abor\u00ee zem\u00eenek berhemdar ji bo bazirganiya mirovan e: <\/strong>\u015eer \u00fb pev\u00e7\u00fbn\u00ean \u00e7ekdar\u00ee roleke xeternak di xirabtirkirina v\u00ea diyardey\u00ea de dil\u00eezin, ji erk u ew dibin sedema ko\u00e7beriya girsey\u00ee, hilwe\u015f\u00eena civak\u00ee \u00fb hilwe\u015f\u00eena pergala parastina yasay\u00ee. Di v\u00ea kaos\u00ea de, jin rast\u00ee \u00eest\u00eesmara cins\u00ee t\u00ean, zarok ne\u00e7ar\u00ee kar\u00ea bi dar\u00ea zor\u00ea an j\u00ee karkirin\u00ea t\u00ean kirin, \u00fb penaber di tor\u00ean qa\u00e7ax\u00e7\u00eetiy\u00ea \u00fb koletiya modern de t\u00eane \u00eest\u00eesmarkirin.<\/p>\n<p>Rew\u015fa abor\u00ee \u00fb siyas\u00ee ya xirab dibe sedema ko\u00e7beriya bi awayek\u00ee neqan\u00fbn\u00ee ya bi hezaran kesan ku ew dibin qurban\u00ean qa\u00e7ax\u00e7iyan. Ew pir caran ne\u00e7ar dim\u00eenin ku ji bo vegerandina &#8220;deyn\u00ean ko\u00e7beriy\u00ea&#8221; bixebitin, di \u015fert \u00fb merc\u00ean zor\u00ea de ku bi \u00eest\u00eesmar an tund\u00fbt\u00fbjiy\u00ea diqedin, b\u00eay\u00ee ti parastina qan\u00fbn\u00ee.<\/p>\n<p><strong>Lawazb\u00fbna \u00fb nep\u00eakan\u00eena \u00a0zagonan: <\/strong>Li gelek welatan, tev\u00ee heb\u00fbna qan\u00fbn\u00ean ku bazirganiya mirovan s\u00fbcdar dikin, l\u00ea sepandina qan\u00fbn\u00ea ya qels \u00fb gendeliya \u00eedar\u00ee dibin sedema b\u00eacezatiy\u00ea ji bo kes\u00ean t\u00eakildar. Ev rast\u00ee hestek ewlehiy\u00ea dide \u00e7etey\u00ean s\u00fbcdar \u00fb s\u00fbc vediguher\u00eene \u00e7alakiyek qezenckar \u00fb k\u00eam r\u00eesk.<\/p>\n<p><strong>P\u00eakan\u00eena van s\u00fbcan li ser jin \u00fb zarokan<\/strong><\/p>\n<p>Jin \u00fb zarok dibin qurbaniy\u00ean s\u00fbc\u00ean b\u00eadeng. Jin piraniya qurbaniy\u00ean bazirganiya mirovan p\u00eak t\u00eenin. Bi taybet\u00ee di war\u00ean cins\u00ee, karkirina bi dar\u00ea zor\u00ea \u00fb zewaca bi dar\u00ea zor\u00ea de. S\u00fbc pir caran bi soz\u00ean derew\u00een \u00ean derfet\u00ean kar an jiyaneke \u00e7\u00eatir dest p\u00ea dike, l\u00ea bi windakirina azad\u00ee \u00fb r\u00fbmet\u00ea bi daw\u00ee dibe, \u00fb qurban\u00ee dikevin nav lep\u00ean tor\u00ean s\u00fbc \u00ean ku tund\u00fbt\u00fbj\u00ee \u00fb gefan bikar t\u00eenin da ku r\u00ea li ber rev\u00eena wan bigirin.<\/p>\n<p>Li dever\u00ean \u015fer, \u00ea\u015fa jinan girantir dibe, ji ber ku ko\u00e7ber\u00ee, xizan\u00ee \u00fb neb\u00fbna parastina qan\u00fbn\u00ee di nav b\u00eadengiya civak\u00ee \u00fb tirsa ji \u015fermezarkirin\u00ea de wan vediguhez\u00eene kel\u00fbpel\u00ean kir\u00een \u00fb firotin\u00ea.<\/p>\n<p>Her wiha zarok di v\u00ee s\u00fbc\u00ee de y\u00ean her\u00ee b\u00eaparastin in. Ew bi zor\u00ea t\u00ean xebitandin, parsekiya r\u00eaxistinkir\u00ee, \u00eestismara cins\u00ee, an j\u00ee di \u015fer\u00ean \u00e7ekdar\u00ee de t\u00ean tevl\u00eekirin. Di hin rew\u015f\u00ean \u015fok de, ew heta rast\u00ee bazirganiya organan j\u00ee t\u00ean. \u015eer, windakirina debara jiyan\u00ea, xizaniya z\u00eade \u00fb neb\u00fbna perwerdey\u00ea faktor\u00ean sereke ne ku zarokan dikin n\u00ea\u00e7\u00eera h\u00easan a \u00e7etey\u00ean bazirganiya mirovan, y\u00ean ku b\u00eagunehiya wan \u00fb p\u00eadiviya wan a ji bo jiyan\u00ea \u00eestismar dikin.<\/p>\n<p><strong>Hewldan\u00ean navnetewey\u00ee ji bo t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee v\u00ea diyardey\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li ser asta navnetewey\u00ee, peyman\u00ean Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee, bi taybet\u00ee Protokola Palermo ya NY, bazirganiya mirovan wek\u00ee s\u00fbc dib\u00eenin. Ev yek dewletan mecb\u00fbr dike ku van kiryaran s\u00fbc\u00ee bikin \u00fb qurbaniyan bipar\u00eazin. Her \u00e7end\u00ee li gelek welatan qan\u00fbn\u00ean taybet\u00ee ji bo t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee bazirganiya mirovan derxistine j\u00ee, bic\u00eehan\u00eena wan h\u00een j\u00ee dijwariyeke.<\/p>\n<p>Bazirganiya mirovan s\u00fbcek\u00ee b\u00eadeng e ku bi diz\u00ee t\u00ea kirin, l\u00ea bandor\u00ean w\u00ea li ser kesan \u00fb civakan w\u00earanker in. T\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee w\u00ea hevkariyeke navnetewey\u00ee ya rast\u00een, qan\u00fbn\u00ean hi\u015fktir, hi\u015fyarkirina raya gi\u015ft\u00ee \u00fb parastina kom\u00ean her\u00ee lawaz hewce dike, da ku r\u00fbmeta mirovan \u00fb maf\u00ea azad\u00ee \u00fb jiyaneke ewle were misogerkirin.<\/p>\n<p><strong>Protokola navnetewey\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Protokola P\u00ea\u015f\u00eel\u00eagirtin, Tepeserkirin \u00fb Cezakirina Bazirganiya Mirovan, Bi Taybet\u00ee Jin \u00fb Zarokan, ku Peymana Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee ya li dij\u00ee S\u00fbc\u00ean R\u00eaxistinkir\u00ee y\u00ean Navnetewey\u00ee temam dike, ji 20 madeyan p\u00eak t\u00ea.<\/p>\n<p><strong>R\u00eaxistina Pol\u00ees\u00ean S\u00fbc \u00ean Navnetewey\u00ee (interpol)<\/strong><\/p>\n<p><strong>Operasyona Global Chain (1-6\u2019\u00ea Hez\u00eerana 2025\u2019an) <\/strong>de ji bo bazirganiya mirovan destp\u00ea kirib\u00fb. Di operasyoneke mezin a dij\u00ee bazirganiya mirovan de 1,194 qurban\u00ee hatine destn\u00ee\u015fankirin \u00fb 158 gumanbar hatine girtin. L\u00eapirs\u00een\u00ean berdewam 205 kes\u00ean din j\u00ee ku guman t\u00ea kirin ku tevl\u00ee bazirganiya mirovan b\u00fbne, derxistine hol\u00ea.<\/p>\n<p>Kampanyaya c\u00eehan\u00ee li ser t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee bazirganiya mirovan ji bo \u00eest\u00eesmara cins\u00ee, karkirina bi dar\u00ea zor\u00ea \u00fb parsektiy\u00ea, bi taybet\u00ee bal ki\u015fand ser qurbaniy\u00ean temenbi\u00e7\u00fbk. N\u00eaz\u00eek\u00ee 15 hezar efser\u00ean pol\u00ees, cerdevan\u00ean s\u00eenor, mufet\u00ee\u015f\u00ean ked\u00ea \u00fb karmend\u00ean bac \u00fb gumrik\u00ea ji 43 welat\u00ean cuda t\u00ea de be\u015fdar b\u00fbn.<\/p>\n<p><strong>Welat\u00ean ku her\u00ee z\u00eade t\u00ea de bazirganiya mirovan t\u00ea kirin <\/strong><\/p>\n<p><strong>Asyaya Ba\u015f\u00fbr: <\/strong>Hindistan, Banglade\u015f, N\u00eapal \u00fb Pakistan di nav welat\u00ean p\u00ea\u015feng \u00ean ku qurbaniyan \u00eexrac dikin de ne ku jin \u00fb zarok di kar\u00ean bi zor\u00ea, fih\u00fb\u015f, parsektiya r\u00eaxistinkir\u00ee \u00fb firotina zarokan di bin nav\u00ea xwed\u00eekirin an zewac\u00ea de t\u00eane \u00eestismarkirin.<\/p>\n<p><strong>Afr\u00eeka: <\/strong>Li welat\u00ean wek\u00ee N\u00eejerya, Etiyopya, S\u00fbdan, L\u00eebya \u00fb Komara Demokrat\u00eek a Kongoy\u00ea, ev diyarde ji ber pev\u00e7\u00fbn\u00ean \u00e7ekdar\u00ee \u00fb hilwe\u015f\u00eena abor\u00ee girantir dibe. Zarok di kar\u00ean xeternak de t\u00eane bikar an\u00een an j\u00ee bi zor\u00ea t\u00eane girtin, di heman dem\u00ea de jin bi r\u00eaya tor\u00ean ko\u00e7beriya neqan\u00fbn\u00ee t\u00eane firotin.<\/p>\n<p><strong>Rojhilata Nav\u00een:<\/strong> L\u00eebya, Yemen, S\u00fbriye \u00fb Iraq navend\u00ean \u00e7alak \u00ean bazirganiya mirovan in, bi taybet\u00ee di \u00e7ar\u00e7oveya pev\u00e7\u00fbn\u00ean berdewam de. Penaber \u00fb kes\u00ean ku ji welat\u00ea xwe hatine derxistin ji bo kar\u00ea bi dar\u00ea zor\u00ea an j\u00ee fih\u00fb\u015f\u00ea t\u00eane \u00eestismarkirin, di heman dem\u00ea de jin ji ber neb\u00fbna parastina qan\u00fbn\u00ee rast\u00ee \u00ee\u015fkencey\u00ean giran t\u00ean.<\/p>\n<p><strong>Ewropaya Rojhilat:<\/strong> Welat\u00ean wek\u00ee Ukrayna, Moldova, Romanya \u00fb Bulgaristan di bazirganiya jinan bo Ewropaya Rojava de gelek \u00e7alakin, li wir ew rast\u00ee \u00eestismara cins\u00ee t\u00ean an j\u00ee ne\u00e7ar\u00ee \u00e7alakiy\u00ean neqan\u00fbn\u00ee dibin.<\/p>\n<p><strong>Amer\u00eekaya Lat\u00een:<\/strong> Li Venezuela, Kolombiya \u00fb Meks\u00eekay\u00ea, kr\u00eez\u00ean abor\u00ee \u00fb s\u00fbc\u00ean r\u00eaxistinkir\u00ee tor\u00ean bazirganiya mirovan xurt dikin, nemaze bi z\u00eadeb\u00fbna ko\u00e7beriya bi dar\u00ea zor\u00ea ber bi Dewlet\u00ean Yekb\u00fby\u00ee ve.<\/p>\n<p><strong>Di dawiy\u00ea de\u2026<\/strong>K\u00eamkirina bazirganiya mirovan ji qan\u00fbn\u00ean yasay\u00ee b\u00eatir hewce dike; ew p\u00eadiv\u00ee bi \u00e7areserkirina sedem\u00ean bingeh\u00een \u00ean pirsgir\u00eak\u00ea, di ser\u00ee de xizan\u00ee, pev\u00e7\u00fbn \u00fb parastina kom\u00ean lawaz, digel hevkariyek navnetewey\u00ee ya rast\u00een ji bo \u015fopandina tor\u00ean s\u00fbc \u00fb rizgarkirina qurbaniyan heye.<\/p>\n<p>Hikumet berpirsiyariya sereke di s\u00eenordarkirina v\u00ee s\u00fbc\u00ee de hildigirin ser xwe, bi derxistina qan\u00fbn\u00ean hi\u015fk ku hem\u00fb c\u00fbrey\u00ean bazirganiya mirovan b\u00ea \u00eest\u00eesna s\u00fbcdar dike, div\u00ea dest p\u00ea bike. helbet ev yek div\u00ea bi garantiya ku ji aliy\u00ean siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee dur be. Her wiha perwerdekirina dezgeh\u00ean bic\u00eehan\u00eena qan\u00fbn\u00ea, di nav de pol\u00ees, dadwer \u00fb dozger, gaveke gir\u00eeng e di e\u015fkerekirina van s\u00fbcan \u00fb muamelekirina qurbaniyan wek qurban\u00ee, ne wek s\u00fbcdar.<\/p>\n<p>T\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee bazirganiya mirovan ne ten\u00ea berpirsiyariya hikumetan e; civak di \u015fer\u00ea dij\u00ee w\u00ea de roleke gir\u00eeng dil\u00eeze. Z\u00eadekirina hi\u015fmendiya raya gi\u015ft\u00ee li ser xeterey\u00ean v\u00ea s\u00fbc \u00fb r\u00eabaz\u00ean ku ji bo xapandina qurbaniyan t\u00eane bikar an\u00een, bi taybet\u00ee bi r\u00eaya medyay\u00ea \u00fb saziy\u00ean perwerdehiy\u00ea, dibe al\u00eekar ku p\u00ea\u015f\u00ee li w\u00ea were girtin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa Bazirganiya mirovan yek ji s\u00fbc\u00ean r\u00eaxistinkir\u00ee y\u00ean her\u00ee giran e li c\u00eehan\u00ea. Tev\u00ee hewldan\u00ean navnetewey\u00ee ji bo t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee bazirganiya mirovan, ev s\u00fbc h\u00een j\u00ee yek ji binp\u00eakirin\u00ean maf\u00ean mirovan \u00ean her\u00ee giran \u00fb berbelav li c\u00eehan\u00ea ye, ji ber ku tor\u00ean r\u00eaxistinkir\u00ee salan e bi m\u00eelyonan mirovan \u00eest\u00eesmar dikin, ji feq\u00eer\u00ee, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":232375,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-232374","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232374","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=232374"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232374\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":232376,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232374\/revisions\/232376"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/232375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=232374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=232374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=232374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}