{"id":231529,"date":"2025-12-31T09:31:05","date_gmt":"2025-12-31T07:31:05","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=231529"},"modified":"2025-12-31T09:31:05","modified_gmt":"2025-12-31T07:31:05","slug":"pisti-israyile-ew-weki-dewleteke-aserbixwe-nas-kir-xaka-somal-ci-ye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=231529","title":{"rendered":"Pi\u015ft\u00ee Isray\u00eel\u00ea ew wek\u00ee dewleteke aserbixwe nas kir, Xaka Somal \u00e7i ye?"},"content":{"rendered":"<p><strong>D\u00eelan Milhim\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Serok wez\u00eer\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea Binyam\u00een N\u00eetinyaho 26\u2019\u00ea Kan\u00fbn\u00ea ragihandin ku ew Xaka Somal\u00ea weke dewleteke serbixwe nas dike. Di v\u00ea mijar\u00ea de gelek bertek\u00ean dewletan hatin n\u00ee\u015fan dan<\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n<p>Serok\u00ea xaka Somal\u00ea, Abdul Rehman Mihemed Abdullah, di r\u00eaya w\u00eaney\u00ean ku p\u00eawendiya v\u00eedyoy\u00ea ya di navbera w\u00ee \u00fb serokwez\u00eer\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea Binjem\u00een Nitinyaho de belav birib\u00fb, ku t\u00ea de biryara \u00cesra\u00eel\u00ea bi naskirina Xaka Somal\u00ea weke dewleteke serbixwe \u00fb serwer raghand.<\/p>\n<p><strong>Hinek agah\u00ee li ser v\u00ea her\u00eam\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Xaka Somal \u00fb paytexta w\u00ea Hargeisa dikeve aliy\u00ea bakur-rojavay\u00ea Somal, r\u00fbbera w\u00ea digh\u00eaje 175 hezar k.m \u00e7ar go\u015fe ye, li ser s\u00eenor\u00ea ba\u015f\u00fbr-rojava Etiyopyay\u00ea ye, C\u00eebot\u00ee j\u00ee ji h\u00eala bakur-rojava, Kendava Eden\u00ea ji aliy\u00ea bakur \u00fb ji h\u00eala rojhilat W\u00eelayeta Bontlanda Somal\u00ee ye. Hejimara ni\u015ftecih\u00ea w\u00ea z\u00eadetir\u00ee 6 milyon\u00ee ye. Ev her\u00eam xwed\u00ee xet\u00ean perav\u00ea y\u00ean 740 k.m li k\u00ealeka Kendava Eden\u00ea ye \u00fb li cih\u00ea hevd\u00eetina Okyan\u00fbsa Hind\u00ee \u00fb Deryaya Sor li Qerin Efr\u00eeqay\u00ea cihek\u00ee stratej\u00eek digire. Bi salan e ku bendera stratej\u00eek a Berberay\u00ea xaleke gir\u00eeng a \u015fer\u00ean desthilatdariy\u00ea y\u00ean her\u00eam\u00ee \u00fb navnetewey\u00ee li Qerin Afr\u00eeqay\u00ea b\u00fbye.<\/p>\n<p>Di sala 1991\u2019an de, n\u00eaz\u00eek\u00ee s\u00ea meh pi\u015ft\u00ee hilwe\u015f\u00eena hik\u00fbmeta navend\u00ee ya Somal\u00ea, pi\u015ft\u00ee hilwe\u015fandina Serokkomar\u00ea ber\u00ea y\u00ea Somal\u00ea Mohamed Siad Barre, bi awayek\u00ee yekal\u00ee serxweb\u00fbna xwe ji Somal\u00ea raghand. L\u00eabel\u00ea, ji aliy\u00ea civaka navnetewey\u00ee ve nehatiye naskirin.<\/p>\n<p>Referand\u00fbma yekem: Di Tebaxa \u00a02000\u2019an de, hik\u00fbmeta her\u00eam\u00ee p\u00ea\u015fn\u00fbmey\u00ean p\u00ea\u015fniyara dest\u00fbr\u00ea p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f kir ku veqetandina daw\u00ee ji Somal\u00ea destn\u00ee\u015fan dikir. Di 31\u2019\u00ea Gulana 2001\u2019an de li ser v\u00ea yek\u00ea referand\u00fbmek hate lidarxistin \u00fb ji sed\u00ee 97.1\u2019\u00ea deng dan er\u00ea kirin. Di sala 2016\u2019an de, derbasb\u00fbna 25 salan li ser w\u00ea gav\u00ea p\u00eeroz kir.<\/p>\n<p>Dan\u00fbstandin\u00ean giring: Rayedar\u00ean Meqd\u00ee\u015fo \u00fb Harge\u00eesay\u00ea dan\u00fbstandin di sala 2012\u2019an dedest p\u00ea kirin \u00fb y\u00ean her\u00ee daw\u00ee di sala 2020 \u00fb 2023\u2019an de b\u00eay\u00ee r\u00eakeftinek\u00ea berdewam kirin, lidar xistin.<\/p>\n<p>Xaka Somal\u00ea xwediy\u00ea perey\u00ea xwe taybet e, herwiha art\u00ea\u015f \u00fb h\u00eaz\u00ean pol\u00ees\u00ea y\u00ean gir\u00eaday\u00ee w\u00ea. Xaka Solam\u00ea tev\u00ee cih\u00ea w\u00ea y\u00ea stratej\u00eek li perava ba\u015f\u00fbr a Kendava Eden\u00ea, ku yek ji r\u00eay\u00ean bazirganiy\u00ea y\u00ean her\u00ee \u00e7alak \u00ean c\u00eehan\u00ea ye \u00fb li ber deriy\u00ea Tengava Bab El-Mendeb e ku ber bi Deryaya Sor \u00fb Kanala Siw\u00eas ve di\u00e7e, \u00ea\u015f\u00ea ji tecr\u00eed \u00fb xizaniy\u00ea diki\u015f\u00eene.<\/p>\n<p>Nif\u00fbsa w\u00ea bi qas\u00ee 3.5 milyon e li gor\u00ee texm\u00eenkirin\u00ean sala 2017\u2019an de, y\u00ean n\u00fb t\u00ea texm\u00eenkirin ku di navbera 5.7 \u00fb 6 milyon de ne. P\u00eakhateya civak\u00ee ji s\u00ea e\u015f\u00eer\u00ean sereke p\u00eak t\u00ea: E\u015f\u00eera \u00ceshaq li her\u00eama navend\u00ee, ku ya her\u00ee mezin e \u00fb piraniya h\u00eaza siyas\u00ee di dest\u00ea w\u00ea de ye, e\u015f\u00eera D\u00ear li her\u00eama rojava \u00fb e\u015f\u00eera Darod li her\u00eama rojhilat. \u015ee\u015f her\u00eam\u00ean \u00eedar\u00ee hene: Wokwe, Galbeed, Tajdir, Sool, Sanaag, Awdal \u00fb Sahil. Perey\u00ea w\u00ea y\u00ea netewey\u00ee \u015eiling e \u00fb ziman\u00ean w\u00ea Somal\u00ee, Ereb\u00ee \u00fb \u00cengil\u00eez\u00ee ne.<\/p>\n<p>S\u00eestema w\u00ea ya siyas\u00ee komar\u00ee ye, xwed\u00ee serokkomar, hik\u00fbmet, Meclisa N\u00fbneran (odeya yekem \u00fb Senato (odeya duyem) hene, her yek bi 82 endaman.<\/p>\n<p>Aloziy\u00ean gir\u00eeng: Di destp\u00eaka sala 2024\u2019an de, Etiyopya \u00fb Xaka Somal\u00ea peymanek \u00eemze kirin ku r\u00ea da Addis Ababa ya ku derya l\u00ea tune ye, li dora bendera Berbera, 20 k\u00eelometre xeta perav\u00ea kir\u00ea bike \u00fb di berd\u00eala naskirina Xaka Somal\u00ea de ji bo 50 salan gih\u00ee\u015ftina Deryaya Sor ji bo armanc\u00ean deryay\u00ee \u00fb bazirgan\u00ee peyda bike. Ev peyman ji aliy\u00ea Meqd\u00ee\u015fo \u00fb L\u00eega Ereban ve hate redkirin. Di dawiya Tebax\u00ea de, Etiyopya n\u00fbnerek\u00ee n\u00fb bi pileya balyoztiy\u00ea \u015fand Xaka Somal\u00ea, ev yekem tay\u00eenkirina wiha ye ji dema avakirina t\u00eakiliyan di navbera Addis Ababa \u00fb her\u00eam\u00ea de. Naskirina w\u00ea ji h\u00eala \u00cesra\u00eel Serok\u00ea dewleta \u00cesra\u00eel\u00ea Binjem\u00een Nitinyaho di 26\u2019\u00ea Kan\u00fbn\u00ea de ragihandin ku ew xaka Somal\u00ea weke dewleteke serbixwe nas dike. Herwiha Serok\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea diyar kir ku ew hevkariya xwe bi Xaka Somal re di aliy\u00ea abor\u00ee, teknoloj\u00ee, \u00e7andin\u00ee \u00fb tenduristiy\u00ea de xurttir dikin.<\/p>\n<p>Redkirina Ereban Pi\u015ft\u00ee biryara serowez\u00ear\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea ya naskirina Xaka Somal\u00ea, ji aliy\u00ea dewlet\u00ean ereb \u00fb \u00ceslam\u00ee m\u00eena Erebistana Si\u00fbd\u00ee \u00fb S\u00fbdan daxuyaniy\u00ea \u015fermezarkirin\u00ea hatin day\u00een \u00fb di daxuyaniy\u00ean xwe de diyar kirin ku ew naskirina Xaka Somal\u00ea ji aliy\u00ea dewleta \u00cesra\u00eel ve red dikin. Di heman dem\u00ea de dewleta Qeter\u00ea j\u00ee naskirina hevbe\u015f a di navbera \u00cesra\u00eel \u00fb Xaka Somal de redkir. Wezareta kar\u00ean derve ya Qeter\u00ea di daxuyaniya xwe de pi\u015ftrastkir ku ev biryara ku ji aliy\u00ea \u00cesra\u00eel ve hatiye xeternake \u00fb t\u00ea wateya ji hev par\u00e7ekirina axa Somal e. Ji h\u00eala xwe ve Serok\u00ea Xaka Somaliy\u00ea raghandin ku pi\u015ft\u00ee z\u00eadetir\u00ee 30 salan ji xwe xwer\u00eaveberiy\u00ea, her\u00eam\u00ea yekem naskirina ferm\u00ee wek\u00ee dewletek serbixwe \u00fb serwer wergirtiye<\/p>\n<p><strong>Tedb\u00eer\u00ean hikumeta Federal ya Somal\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee daxuyaniyek ji of\u00eesa Serokwez\u00eer\u00ea Somal\u00ea, Hik\u00fbmeta Federal a Somaliy\u00ea \u015fiyan\u00ean xwe y\u00ean d\u00eeplomat\u00eek seferber kiriyeda ku pi\u015ftgiriya navnetewey\u00ee \u00fb her\u00eam\u00ee kom bike \u00fb v\u00ea gav\u00ea ku prens\u00eeb\u00ean hiq\u00fbqa navnetewey\u00ee, Peymana Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee \u00fb Statuya Yek\u00eetiya Efr\u00eeqay\u00ea binp\u00ea dike, red bike. Serokkomar\u00ea Somaliy\u00ea Hesen \u015e\u00eax Mihemed ji bo yekgirtina r\u00eaz\u00ean wel\u00eat dixebite, li hember naskirina hin be\u015f\u00ean Somal\u00ea wek\u00ee serbixwe ji aliy\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea ve.<\/p>\n<p>Di hevpeyv\u00eeneke taybet de, wez\u00eer\u00ea Dewlemend\u00ee \u00fb Aboriya \u015e\u00een Ehmed Hesen ev gav wek\u00ee destwerdaneke dijminat\u00ee ya e\u015fkere di kar\u00fbbar\u00ean navxwey\u00ee y\u00ean dewletek serwer de ji h\u00eala heb\u00fbnek ku bi tuneb\u00fbn\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb ye, di heman dem\u00ea de hewldanek ji bo ferzkirina rastiyek siyas\u00ee ya nepejirand\u00ee ye, ku ji h\u00eala heb\u00fbnek ve t\u00ea r\u00eavebirin ku rewatiya w\u00ea ya exlaq\u00ee \u00fb qan\u00fbn\u00ee tune ye \u00fb bi par\u00e7ekirina welatan ji hundir ve li Qern Efr\u00eeqay\u00ea li cihek\u00ee digere \u00fb ev yek d\u00ea \u00e7\u00eanebe, nirxand.<\/p>\n<p><strong>Bandora naskirin\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Wez\u00eer \u00eedia dike ku ev naskirin bandor\u00ean xwe li ser ewlehiya netewey\u00ee ya Somal\u00ea dike, ji ber ku ew der\u00ee li ber binp\u00eakirinek cid\u00ee ya ewleh\u00ee \u00fb \u00eest\u00eexbarat\u00ea vedike, ewlehiya Deryaya Sor \u00fb Kendava Eden\u00ea tehd\u00eet dike \u00fb hewldan\u00ean dij\u00ee-teror\u00ea tevlihev dike. Destn\u00ee\u015fan kir ku ev yek wek\u00ee b\u00fbyerek sembol\u00eek nab\u00eenin, l\u00ea bel\u00ea wek\u00ee gefek stratej\u00eek li ser ewlehiya Ereb \u00fb Efr\u00eeqay\u00ea dib\u00eenin. Anal\u00eest\u00ean her\u00eam\u00ee bawer dikin ku n\u00eaz\u00eekb\u00fbna bi Somal\u00ea re dikare r\u00ea bide \u00cesra\u00eel\u00ea ku gih\u00ee\u015ftina xwe ya Deryaya Sor misoger bike. Xaka Somal n\u00eaz\u00eek\u00ee 10 salan e ku li dij\u00ee r\u00eaxistina ciwanan ku gir\u00eaday\u00ee El Qa\u00eedey\u00ea ne, \u015fer dike. Tev\u00ee ba\u015fb\u00fbneke berbi\u00e7av ku di rew\u015fa ewlehiy\u00ea ya li paytext\u00ea de, l\u00ea bel\u00ea \u015fer ten\u00ea 60 k.m d\u00fbr\u00ee w\u00ea berdewam e.<\/p>\n<p><strong>\u00a0Berjewendiy\u00ean \u00cesra\u00eel\u00ea bi naskirina Xaka Somal\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Hineke anal\u00eez destn\u00ee\u015fan dikin ku gava \u00cesra\u00eel\u00ea bi stratejiyeke kevin ve gir\u00eaday\u00ee ye, ji ber ku \u00cesra\u00eel ji sal\u00ean 1950 \u00fb 1960\u2019an vir ve bi her\u00eama Qerin Afr\u00eeqay\u00ea re eleqedar e. Niv\u00eeskar \u00fb anal\u00eest\u00ea siyas\u00ee y\u00ea pispor di kar\u00fbbar\u00ean Efr\u00eeqay\u00ea de Ebdul Qadir Mihemed El\u00ee, rave dike ku \u00cesra\u00eel\u00ea ev stratej\u00ee di sal\u00ean daw\u00ee de, bi taybet\u00ee di navbera 2010 \u00fb 2011\u2019an de, ji n\u00fb ve vejandiye. Li gor\u00ee Mihemed El\u00ee, pi\u015ft\u00ee z\u00eadeb\u00fbna tevger\u00ean berxwedan\u00ea li Xezay\u00ea, ba\u015f\u00fbr\u00ea Lubnan\u00ea \u00fb ji ber bandor\u00ean Bihara Ereban, her wiha derketina hol\u00ea ya rola Tirkiy\u00ea li her\u00eam\u00ea, \u00cesra\u00eel d\u00eesa bala xwe daye Qerin Efr\u00eeqay\u00ea. Sedemeke din a ku \u00cesra\u00eel\u00ea Xaka Somal\u00ea nas kir ji ber cih\u00ea stratej\u00eek \u00ea v\u00ea her\u00eam\u00ea ye, ji ber ku ew li ser Kendava Eden\u00ea \u00fb Tengava Bab el-Mendeb\u00ea ye, ku ev yek d\u00ea bih\u00eale Til Eb\u00eeb li ser koma H\u00fbs\u00eeyan ya li Yemen\u00ea s\u00eexur\u00ee bike \u00fb \u00e7avd\u00eariya nav\u00eegasyon\u00ea li w\u00ea her\u00eam\u00ea bike, li gor\u00ee Niv\u00eeskar \u00fb anal\u00eest\u00ea siyas\u00ee y\u00ea pispor di kar\u00fbbar\u00ean Efr\u00eeqay\u00ea de Ebdul Qadir Mihemed El\u00ee. Di daxuyaniyeke \u00cesra\u00eel\u00ea di Sibata bor\u00ee de, cara yekem \u00eeht\u00eemala naskirina her\u00eama Xaka Somaliy\u00ea ji aliy\u00ea Emer\u00eekay\u00ea ve bi qeb\u00fblkirina ko\u00e7berkirina \u00a0Filist\u00eeniyan ji bo w\u00ea her\u00eam\u00ea ve gir\u00eada \u00fb hi\u015fyariyeke ferm\u00ee ji Meqd\u00ee\u015f\u00fby\u00ea li ser encam\u00ean w\u00ea naskirin\u00ea \u00fb neb\u00fbna \u00eeht\u00eemala qewim\u00eena w\u00ea da. Bargeheke Emer\u00eek\u00ee li derdora Berberay\u00ea Derketina hol\u00ea ya medyaya Emer\u00eek\u00ee ya derbar\u00ea dan\u00fbstandin\u00ean di navbera Washington \u00fb Xaka Somal\u00ea de di meha Adar\u00ea de, li ser p\u00ea\u015fniyara avakirina baregeheke le\u015fker\u00ee ya Emer\u00eek\u00ee li n\u00eaz\u00eek\u00ee bajar\u00ea perav\u00ea Berbera y\u00ea giring \u00ea stratej\u00eek, di medyaya Somal\u00ee de deng veda.<\/p>\n<p>Rojnameya Br\u00eetan\u00ee Financial Times ji rayedarek\u00ee payebilind \u00ea Emer\u00eek\u00ee vegot ku r\u00eaveberiya Trump bi r\u00eaveberiya Xaka Somal\u00ea re derbar\u00ea naskirina ferm\u00ee de dest bi dan\u00fbstandinan kiriye.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00eelan Milhim\/Qami\u015flo Serok wez\u00eer\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea Binyam\u00een N\u00eetinyaho 26\u2019\u00ea Kan\u00fbn\u00ea ragihandin ku ew Xaka Somal\u00ea weke dewleteke serbixwe nas dike. Di v\u00ea mijar\u00ea de gelek bertek\u00ean dewletan hatin n\u00ee\u015fan dan. Serok\u00ea xaka Somal\u00ea, Abdul Rehman Mihemed Abdullah, di r\u00eaya w\u00eaney\u00ean ku p\u00eawendiya v\u00eedyoy\u00ea ya di navbera w\u00ee \u00fb serokwez\u00eer\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea Binjem\u00een Nitinyaho de belav birib\u00fb, ku [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":231530,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[233],"tags":[],"class_list":["post-231529","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cihan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/231529","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=231529"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/231529\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":231531,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/231529\/revisions\/231531"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/231530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=231529"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=231529"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=231529"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}