{"id":230827,"date":"2025-12-10T08:02:35","date_gmt":"2025-12-10T06:02:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=230827"},"modified":"2026-03-26T10:26:26","modified_gmt":"2026-03-26T08:26:26","slug":"tekiliya-cand-u-filiklore","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=230827","title":{"rendered":"T\u00eakiliya \u00e7and \u00fb filiklor\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ehmed Hesen<\/strong><\/p>\n<p>Folklor weke t\u00eag\u00een ji du peyvan p\u00eak t\u00ea ku \u201cfolk\u201d t\u00ea wateya \u201cgel\u201d\u00a0 \u201clore\u201d j\u00ee t\u00ea wateya \u201czan\u00een\u00ea\u201d yan\u00ee di wateya xwe ya ferheng\u00ee de folklor zan\u00eena gel e. Zan\u00eena gel li ser bingeheke salane p\u00ea\u015f ketiye. Zan\u00eena gel ango folklor bi \u00e7avd\u00ear\u00ee, tecrube \u00fb zan\u00een\u00ean gel derketiye hol\u00ea \u00fb ji nif\u015fek\u00ee bo nif\u015fek\u00ee din hatiye veguhestin. Filiklor li ser bingeha tore, kevne\u015fop\u00ee \u00fb adet\u00ean civak\u00ee y\u00ean kevnar h\u00eem\u00ea xwe ava dike \u00fb gur\u00e7\u00fbp\u00ea\u00e7 dike, di heman \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de ew zan\u00eena gel e, li ser \u00e7\u00eerok, meselok, stran, l\u00eestik, efsane, serp\u00eahat\u00ee, destan, henek, \u015f\u00een, gotin\u00ean p\u00ea\u015fiyan \u00fb hwd. dixebite. Peyva folklor\u00ea cara yekem di sala 1846\u2019an de ji aliy\u00ea William Thomas\u00ee (1803-1885) ve di kovara Athenaeum\u00ea de hatiye bikaran\u00een. W\u00ee wek \u201cfolk-lore\u201d bi kar aniye. Pi\u015ftre Elmaniyan peyva folklor\u00ea ango voklore bi kar an\u00eene. Bi v\u00ee away\u00ee ev peyv li c\u00eehan\u00ea belav b\u00fbye \u00fb hatiye ketiye nav ziman\u00ea Kurd\u00ee j\u00ee. Di heman \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de t\u00eakiliyeke xurt di navbera filiklor \u00fb \u00e7and\u00ea de heye, folklor bi hem\u00fb qad\u00ean ku bi \u00e7and\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ne t\u00eakil\u00ee daniye. Lewra em folklor\u00ea hinek\u00ee n\u00eaz\u00ee etnografyay\u00ea dib\u00eenin. Helbet qada folklor\u00ea ne ewqas\u00ee teng e, folklor di qadek berfireh de bi gelek zanist\u00ean din ve t\u00eakildar e. Hem folklor ji van qadan s\u00fbd werdigire hem ev zanist\u00ean din ji hin h\u00ealan ve ji folklor\u00ea s\u00fbd werdigirin ku bi v\u00ee reng\u00ee t\u00eak\u00eeliyek di navbera wan de \u00e7\u00eab\u00fbye. Di civak\u00ean Rojhilata Nav\u00een de nexasim her tim folklor b\u00fbye be\u015feke sereke ya p\u00ea\u015fxistina \u00e7and\u00ea \u00fb p\u00eare dewam kiriye, taybet gel\u00ea Kurd \u00e7end\u00een rast\u00ee \u00ear\u00ee\u015f \u00fb sepandin\u00ean h\u00eaz\u00ean dagirker hatibe j\u00ee, l\u00ea di nava xwe de her tim \u00e7i bi awayek\u00ee devok\u00ee be, \u00e7i j\u00ee k\u00eamniv\u00ees j\u00ee hebin heb\u00fbna folklor\u00ea domandiye, taybet di sedsala 20\u2019an de bi p\u00ea\u015fketina xebat\u00ean kovar \u00fb rojnameyan re filiklora Kurd\u00ee b\u00fbye xwed\u00ee taybetiyeke sereke. Di heman \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de \u00e7and, di war\u00ea abor\u00ee, siyas\u00ee, huner\u00ee, huq\u00fbq\u00ee, zaniyar\u00ee \u00fb hwd. de hem\u00fb afirandin\u00ean civak\u00ee y\u00ean d\u00eerok\u00ee ne, ew berhema bi hezaran salan a civakan e, her \u00e7end em t\u00eag\u00eena \u00e7and\u00ea ten\u00ea bi qada \u00e7andiniy\u00ea ve gir\u00ea bidin j\u00ee, di encam\u00ea de nasnameya mirov a civak\u00ee, gerd\u00fbn\u00ee \u00fb netew\u00ee j\u00ee di nava xwe de dihew\u00eene, gelek\u00ee ku xwe nesp\u00eare taybetiy\u00ean \u00e7and\u00ee y\u00ean civaka xwe, heb\u00fbna xwe ya \u00eedyoloj\u00ee, nasnamey\u00ee \u00fb heta biyoloj\u00ee j\u00ee ji dest daye, ji ber rastiya \u00e7and\u00ee heb\u00fbna civak\u00ea hem a biyoloj\u00ee, hem j\u00ee ya d\u00eerok\u00ee p\u00eanase dike \u00fb dike xwed\u00ee heb\u00fbneke bi bandor.<\/p>\n<p>Di c\u00eehan\u00ea de gelek gel \u00fb etn\u00eek ji ber ku nikar\u00eene qab\u00eeliyeta xwe ya \u00e7and\u00ee bipar\u00eazin, bi t\u00eak\u00e7\u00fbn \u00fb as\u00eemlasyona \u00e7and\u00ee re r\u00fb be r\u00fb mane. \u00c7ermsorek\u00ee emer\u00eek\u00ee li ser as\u00eem\u00eelasyon\u00ea gotiye:<\/p>\n<p>\u201cJi bo ku em karibin li v\u00ea dinyay\u00ea bij\u00een div\u00ea em ziman\u00ea mirov\u00ea sp\u00ee f\u00ear bibin. L\u00ea bel\u00ea ji bo ku em ji r\u00fby\u00ea dinyay\u00ea wenda nebin, div\u00ea em ziman\u00ea xwe f\u00ear bibin.\u201d Ev gotin rastiya parastina \u00e7and\u00ee \u00fb asta gir\u00eengiya w\u00ea ya d\u00eerok\u00ee raber dike.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ehmed Hesen Folklor weke t\u00eag\u00een ji du peyvan p\u00eak t\u00ea ku \u201cfolk\u201d t\u00ea wateya \u201cgel\u201d\u00a0 \u201clore\u201d j\u00ee t\u00ea wateya \u201czan\u00een\u00ea\u201d yan\u00ee di wateya xwe ya ferheng\u00ee de folklor zan\u00eena gel e. Zan\u00eena gel li ser bingeheke salane p\u00ea\u015f ketiye. Zan\u00eena gel ango folklor bi \u00e7avd\u00ear\u00ee, tecrube \u00fb zan\u00een\u00ean gel derketiye hol\u00ea \u00fb ji nif\u015fek\u00ee bo [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":235002,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-230827","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230827","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=230827"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230827\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":230828,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230827\/revisions\/230828"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/235002"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=230827"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=230827"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=230827"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}