{"id":230737,"date":"2025-12-07T08:11:20","date_gmt":"2025-12-07T06:11:20","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=230737"},"modified":"2025-12-07T08:11:20","modified_gmt":"2025-12-07T06:11:20","slug":"ji-navderen-jinen-kurd-hepsexana-neqib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=230737","title":{"rendered":"Ji navd\u00ear\u00ean jin\u00ean Kurd; Hepsexana Neq\u00eeb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa<\/strong><\/p>\n<p>Ew wek\u00a0par\u00eazera jin\u00ean Kurd dihat nas\u00een \u00fb her wiha bi welatperweriya xwe j\u00ee bi nav \u00fb deng b\u00fb. Hepsexana Neq\u00eeb, di d\u00eeroka Kurdistan\u00ea de, hem ji h\u00eala pol\u00eet\u00eek \u00fb hem j\u00ee ji h\u00eala civak\u00ee de xwed\u00ee berpisrsyariy\u00ean mezin rab\u00fbye \u00fb di gelek kar \u00fb xebatan de cih girtiye. B\u00ea guman wek gelek jin\u00ean bi nav \u00fb deng y\u00ean Kurd, di derbar\u00ea Hepsexan\u00ea de j\u00ee heya niha kar \u00fb xebatek nehatiye kirin, di derbar\u00ea w\u00ea \u00fb xebat\u00ean w\u00ea de pirr k\u00eam agah\u00ee heya roja me ya \u00eero hatine.<\/p>\n<p><strong>Hepsexana Neq\u00eeb k\u00ee ye?<\/strong><\/p>\n<p>Hespexan di sala 1881\u2019an de li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea li bajar\u00ea Sil\u00eamaniy\u00ea t\u00ea dinyay\u00ea. Hepsexan ke\u00e7a Maruf Berzenc\u00ee ye \u00fb her wiha neviya Kak Ehmed\u00ea \u015e\u00eax e. Hepsexan bi \u015e\u00eax Qadir biray\u00ea \u015e\u00eax Mehmurd Berzenc\u00ee re ku di dema qiraliyeta \u015e\u00eax Mehmud\u00a0Berzenc\u00ee de serokwez\u00eer b\u00fb di sala 1922\u00b4an de dizewice.<\/p>\n<p>T\u00ea bawerkirin ku Hepsexan yekem\u00een jin b\u00fb ku di wan deman de bal\u00ea dik\u015f\u00eene ser gir\u00eengiya perwerdehiya jinan \u00fb v\u00ea yek\u00ea wek gaveke gir\u00eeng ji bo azad\u00ee \u00fb serxweb\u00fbna gel\u00ea Kurd j\u00ee dib\u00eene \u00fb v\u00ea yek\u00ea t\u00eene ziman. Hepsexan bandora malbata xwe a pol\u00eet\u00eek, d\u00een\u00ee \u00fb civak\u00ee \u00fb derfet\u00ean hey\u00ee pirr ba\u015f dinirx\u00eene, ji bo w\u00ea j\u00ee dikeve nav hewldan\u00ean parastina jin\u00ea \u00fb ji bo ku jin xwendin \u00fb niv\u00ees\u00een\u00ea f\u00ear bibin, ji wan re p\u00ea\u015fengtiy\u00ea dike. Her wiha t\u00ea gotin yekem mamosteya ziman\u00ea Kurd\u00ee b\u00fbye. Di wan deman de gelek jin li Sil\u00eamaniy\u00ea ji ber pirsgir\u00eak\u00ean xwe y\u00ean malbat\u00ee \u00fb her wiha ji gelek ji wan j\u00ee ji ber rew\u015fa xizaniy\u00ea, ser\u00ee li Hepsexan\u00ea didin. Ew j\u00ee li gor derfet\u00ean abor\u00ee y\u00ean di dest xwe de ji jinan re dibe al\u00eekar, pirsgir\u00eak\u00ean wan y\u00ean civak\u00ee \u00e7areser dike. T\u00ea gotin ku D\u00eewana w\u00ea a li Sil\u00eamaniy\u00ea bib\u00fb navenda \u015f\u00eawirmediy\u00ea.<\/p>\n<p><strong>\u201cKomela Afiret\u00ean Kurd\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Hepsexan di nav r\u00eaveberiya serbixwe ya \u015e\u00eax Mehm\u00fbd a 1920\u2019an de cih girt \u00fb pi\u015ftg\u00eeriyek mezin dide t\u00eako\u015f\u00eena netewey\u00ee. Her wiha w\u00ea yekem\u00een r\u00eaxistina jinan a li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea ava kir \u00fb ev j\u00ee ji bo hem\u00fb jin\u00ean li Iraq\u00ea bib\u00fb m\u00eenakek her\u00ee ba\u015f. Bi taybet\u00ee di mijar\u00ean wek serxweb\u00fbn \u00fb perwerdehiya jin\u00ean Kurd de hewldan\u00ean w\u00ea \u00e7\u00eadibin.<\/p>\n<p>Di pirt\u00fbka Susan Meiselas a bi nav\u00ea \u201cKurdistan in the Shadow of History\u201d de w\u00eanek\u00ea\u015fa Elman Lotte Errell behsa w\u00ea dike \u00fb dib\u00eaje: \u201cHepsexan ew jin e ku gava dikeve hindur\u00ea mal\u00ea, hevser\u00ea w\u00ea li ber radibe ser piyan.\u201d<\/p>\n<p>Li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea yekem\u00een tevgera jin a bi nav\u00ea\u00a0\u201cKomela Afiret\u00ean Kurd\u201d\u00a0di 28 Hez\u00eerana 1930\u00b4an de di p\u00ea\u015fengtiya Hepsexana Neq\u00eeb de, hat damezirandin. Ji bo sekreteriya tevger\u00ea Hepsexan \u00cerfane Fan\u00ee t\u00ea hilbijartin. Di destp\u00eaka sedsala 20\u2019an de avakirina tevger\u00ean maf \u00fb saziy\u00ean jinan, d\u00eesan saziy\u00ean perwerdehiy\u00ea ne ew\u00e7end h\u00easan b\u00fbn. Ev tevger dervey\u00ea xebat\u00ean siyas\u00ee, di heman dem\u00ea de ji bo jin\u00ean Kurd di gelek qadan de dib\u00fb pi\u015ftevaniyek bi h\u00eaz. Hepsexan ne ten\u00ea ji yekem\u00een tevgerek jin a li Ba\u015fur\u00ea Kurdistan\u00ea re p\u00ea\u015fengtiy\u00ea dike, her wiha di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de ji bo hi\u015fyar kirina jinan ji h\u00eala netewey\u00ee \u00fb ji bo ku jinan ji pa\u015fver\u00fbtiyan rizgar bike \u00fb p\u00ea\u015fve bibe, di mala xwe de dibistanek\u00ee \u015fev\u00ea vedike, jinan perwerde dike. Ev dibistan demek\u00ea \u015f\u00fbn de ji aliya wezareta perwerdekirin\u00ea ya Iraq \u00ea, di bin dest\u00fbra Ingil\u00eezan de b\u00fb yekem\u00een dibistana Kurd\u00ee a ferm\u00ee. Ev xebat di d\u00eeroka Kurdistan\u00ea de ji aliya jinan ve j\u00ee bib\u00fb a yekem\u00een. Bi tev\u00ee jin\u00ean r\u00eaxistinkir\u00ee, di t\u00eako\u015f\u00een\u00ea de bi awayek \u00e7alak cih girt. Pi\u015ft re v\u00ea mal\u00ea ji saziya perwerdey\u00ea re dibex\u015f\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Ev\u00eendara Kurdistan\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Hepsexan Neq\u00eeb ne ten\u00ea di mijara maf\u00ea jin de, her wiha di mijara daxwaza maf\u00ean netewey\u00ee y\u00ean gel\u00ea Kurd de j\u00ee p\u00ea\u015fengtiy\u00ea dike. Ber\u00ea v\u00ea j\u00ee Hepsexana Neq\u00eeb di sala 1930\u00b4an de nameyek\u00ea ji Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee re di\u015f\u00eene Cenevrey\u00ea. Di nameya ku w\u00ea bi xwe niv\u00ees\u00ee b\u00fb de, bal\u00ea dik\u015f\u00eene ser daxwaz\u00ean netewey\u00ee y\u00ean gel\u00ea Kurd \u00fb dixwaze Kurd li ser axa bav \u00fb kal\u00ean xwe, xwe bi xwe, xwe bir\u00eave bibin. Li gor agahiy\u00ean ku di niv\u00eeseke Aso Zagros\u00ee de t\u00ea day\u00een; t\u00ea gotin ku Dr. Kemal Mezhar Ehmed, di nav belgey\u00ean Ing\u00eel\u00eez de rast\u00ea nameyek din a Hepsexan\u00ea t\u00ea.<\/p>\n<p>Di sala 1930\u00b4an de di encama lihev kirin \u00fb peymana di navbera \u00ceng\u00eel\u00eez \u00fb Iraq\u00ea de, maf\u00ea Kurd an ji ned\u00eet\u00ee hatin \u00fb\u00a0di helbijartina ku hat lidar xistin de v\u00eena welatpar\u00eaz\u00ean Kurd tune hat hesibandin. Ev yek j\u00ee b\u00fb sedema raper\u00eena gel\u00ea Kurd. L\u00ea, di v\u00ea raper\u00een\u00ea de gel\u00ea Kurd rast\u00ea tevkujiy\u00ea hat, gelek kes bir\u00eendar b\u00fbn \u00fb gelek welatpar\u00eaz\u00ean Kurd ku ji raper\u00een\u00ea re p\u00ea\u015fengt\u00ee kirib\u00fbn, hatin girtin. W\u00ea dem\u00ea \u015e\u00eax Mehmud li S\u00eedeka t\u00ea bin\u00e7av kirin. Her wiha pi\u015ft\u00ee tevkujiy\u00ea hevser\u00ea Hepsexan j\u00ee di nav de gelek gire gir\u00ean Kurd t\u00ean girtin \u00fb di\u015f\u00eenin Kerk\u00fbk \u00fb Bexda y\u00ea.<\/p>\n<p>Rojek pi\u015ft\u00ee tevkujiy\u00ea, yan\u00ee di 7 \u00celona 1930\u00b4an de Hepsexana Neq\u00eeb ji berpirs\u00ean \u00ceng\u00eel\u00eez y\u00ean li Bexday\u00ea re bi zimanek pirr hi\u015fk nameyek\u00ea diniv\u00eese \u00fb di\u015f\u00eene. Hepsexan di nameya ku ji bo berpirs\u00ea\u00a0\u00ceng\u00eel\u00eestan\u00ea y\u00ea Iraq\u00ea re niv\u00ees\u00eeb\u00fb, b\u00ea ku bi silav kirin\u00ea dest p\u00ea bike, yek ser dest bi tewanbariyan dike. Di namey\u00ea de 6 caran qala zagonan t\u00ea kirin \u00fb t\u00ea gotin ku \u00ceng\u00eeltere bi zagon\u00ean ku bi xwe dan\u00ee b\u00fbn j\u00ee gir\u00eaday\u00ee nam\u00eene \u00fb li hember\u00ee gel\u00ea meden\u00ee tevkujiyan p\u00eak t\u00een\u00een. Her wiha di v\u00ea mijar\u00ea de wan bi zimaneke pirr hi\u015fk rexne dike, tewanbariy\u00ean xwe y\u00ean di v\u00ea mijar\u00ea de dobare dike. Hepsexana Neq\u00eeb di berdewama nameya xwe de dib\u00eaje; \u201cEm wek gel\u00ea Kurd, v\u00ea tevkujiya hovane protesto dikin \u00fb heya ku xw\u00eena Kurdayetiy\u00ea di rih\u00ean me de hebe, em \u00ea van ti\u015ft\u00ean hatine kirin, nepejir\u00eenin \u00fb her carek\u00ea d\u00eesan bixin rojev \u00ea.\u201d<\/p>\n<p><strong>Bin\u00e7avkirin \u00fb sirg\u00fbn<\/strong><\/p>\n<p>Hepsexana Neq\u00eeb, di mijara komara demokrat\u00eek a Kurdistan\u00ea ku di 22 \u00c7ileya sala 1946\u00b4an de\u00a0li Mahabat\u00ea hat damezirandin de j\u00ee dikeve nav liv \u00fb tevger\u00ea, ji h\u00eala mad\u00ee \u00fb manev\u00ee de j\u00ee alikariy\u00ea dide. Ji ber v\u00ea alikariya w\u00ea, Qaz\u00ee Mihemed j\u00ea re nameyek\u00ea bir\u00ea dike, ji ber ked \u00fb alikariya w\u00ea sipasiy\u00ean xwe t\u00eene ziman.<\/p>\n<p>T\u00ea gotin ku di cejna newroz\u00ea de li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea ku li her deverek\u00ea agir hatib\u00fbn dadan \u00fb li ber agir de \u015fah\u00ee dihatin lidarxistin, Hepsexan li gel helbestvan P\u00eerem\u00ear cih digire\u2026 Her wiha ji bo ku tevahiya jin be\u015ftar\u00ee \u015fahiy\u00ean cejna newroz\u00ea bibin, dikeve nav hewldanan.<\/p>\n<p>Di heman dem\u00ea de t\u00ea gotin, di tevahiya meha remezan\u00ea de Hepsexan di \u201cMizgefta Gewre\u201d de bi awayeke girsey\u00ee xwarina fitar\u00ea di de xwarin, p\u00ea\u015fengtiya v\u00ea kevne\u015fopiy\u00ea j\u00ee d\u00eesan Hepsexan dike.<\/p>\n<p>Gelek caran ji ber kar \u00fb xebat\u00ean xwe y\u00ean siyas\u00ee t\u00ea \u015fopandin, cih bi cih j\u00ee dixin bin \u00e7av an, gelek caran t\u00ea girtin \u00fb di\u015f\u00eenin sirg\u00fbn \u00ea.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Mehmud Berzenc\u00ee li Sil\u00eamaniy\u00ea li dij\u00ee h\u00eaz\u00ean \u00cengil\u00eestan\u00ea di 23 Gulana 1919\u2019an de ji bo armanca Kurdistana serbixwe dest bi raper\u00eenek\u00ea dike. Raper\u00een li gelek dever\u00ean Kurdistan\u00ea belav dibe \u00fb di encam\u00ea de, di 17\u2019\u00ea Hez\u00eeran\u00ea de \u015e\u00eax Memud Berzenc\u00ee bi bir\u00eendar\u00ee d\u00eel dikeve dest\u00ea h\u00eaz\u00ean \u00cengil\u00eestan \u00ea. Ji bo Berzenc\u00ee dariz\u00eenin dibin Baxdat\u00ea, di 25\u2019\u00ea Tebax a 1919\u2019an de Berzenc\u00ee ji aliye dadgeh\u00ean dagirkeran bi tewana \u00b4armanca avakirina Kurdistana serbixwe, d\u00eej derketina h\u00eaz\u00ean \u00cengil\u00eestan \u00ea\u00b4 t\u00ea darizandin \u00fb ji bo Berzenc\u00ee cezay\u00ea darvekirin\u00ea t\u00ea xwestin. L\u00ea, li Kurdistan\u00ea h\u00een \u015fer diqewimiyan \u00fb bi p\u00ea\u015fengiya Hepsexan\u00ea gelek \u00e7alak\u00ee t\u00ean lidar xistin.\u00a0\u00a0Ji bo cezay\u00ea dardekirin\u00ea b\u00ea betal kirin, Hepsexan p\u00ea\u015fengiya \u00e7alakiyan dike \u00fb di raya gi\u015ft\u00ee de j\u00ee ev \u00e7alak\u00ee deng vedidin. \u00c7alakiy\u00ean Hepsexan encam dida \u00fb cezay\u00ea darvekirina \u015e\u00eax Mehmud Berzenc\u00ee t\u00ea rawestandin. Cezay\u00ea Berzenc\u00ee vediguhez\u00eenin 10 sala girt\u00eegeh\u00ea \u00fb w\u00ee sirg\u00fbn\u00ee H\u00eend\u00eestan\u00ea dikin. Hewldan \u00fb \u00e7alakiy\u00ean bi bandor y\u00ean di p\u00ea\u015fengiya Hepsexan\u00ea de dihatin p\u00ea\u015fxistin, ne ten\u00ea bi bandor b\u00fbn, her wiha h\u00eaz \u00fb bandora w\u00ea a li ser gel j\u00ee gelek berbi\u00e7av e.<\/p>\n<p>Wek\u00ee hem\u00fb berxwed\u00ear\u00ean \u015fore\u015fger, Hepsexan Neq\u00eeb j\u00ee ji ber xebat\u00ean xwe y\u00ean ramyar\u00ee w\u00ea gelek caran bi zordariya dagirkeran ve r\u00fb bi r\u00fb bim\u00eene, b\u00ea girtin \u00fb b\u00ea sirg\u00fbn kirin. L\u00eabel\u00ea, rexm\u00ea hem\u00fb z\u00fbr \u00fb zehmetiyan j\u00ee bi sekna xwe a ji xwe bawer, bala herkesek\u00ea bik\u015f\u00eene ser xwe. Di d\u00eeroka12 N\u00eesana 1952\u00b4an de li Sil\u00eamaniy\u00ea, leheng \u00fb berxwed\u00eara Kurd a netewey\u00ee Hepsexana Naq\u00eeb di 62 saliya xwe de ji ber nexwe\u015fiya pen\u00e7e\u015f\u00ear\u00ea jiyana xwe ji dest da.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa Ew wek\u00a0par\u00eazera jin\u00ean Kurd dihat nas\u00een \u00fb her wiha bi welatperweriya xwe j\u00ee bi nav \u00fb deng b\u00fb. Hepsexana Neq\u00eeb, di d\u00eeroka Kurdistan\u00ea de, hem ji h\u00eala pol\u00eet\u00eek \u00fb hem j\u00ee ji h\u00eala civak\u00ee de xwed\u00ee berpisrsyariy\u00ean mezin rab\u00fbye \u00fb di gelek kar \u00fb xebatan de cih girtiye. B\u00ea guman wek gelek jin\u00ean [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":230738,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[241],"tags":[],"class_list":["post-230737","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-serbest"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230737","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=230737"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230737\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":230739,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230737\/revisions\/230739"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/230738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=230737"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=230737"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=230737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}