{"id":228115,"date":"2025-09-24T07:35:55","date_gmt":"2025-09-24T05:35:55","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=228115"},"modified":"2025-09-24T07:35:55","modified_gmt":"2025-09-24T05:35:55","slug":"bandora-ser-li-ser-mirov-u-jiyane-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=228115","title":{"rendered":"Bandora \u015fer li ser mirov \u00fb jiyan\u00ea&#8230; (2)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bir\u00fbc Res\u00fbl\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Di \u015fer\u00ea Efxanistan \u00fb \u00ceraq\u00ea de her \u00e7iqas\u00ee l\u00eestikvan an j\u00ee r\u00eabaz hatibin guhertin, l\u00ea bel\u00ea di cewhera xwe de proje \u00fb armanc yek b\u00fbn, ew j\u00ee \u015fer\u00ea desthilatdariy\u00ea \u00fb berjewendiyan b\u00fb. L\u00ea y\u00ean ku her\u00ee z\u00eade ziyan d\u00eetin siv\u00eel b\u00fbn, bi taybet jin \u00fb zarok b\u00fbn qurban.\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u015eer\u00ea Efganistan\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Wek\u00ee bertekeke rasterast a li hember\u00ee \u00eari\u015f\u00ean 11`\u00ea \u00celon\u00ea ku R\u00eaxistina Al-Qayide bi serokatiya \u00dbsama Bin Ladin ya li dij\u00ee Amr\u00eekay\u00ea, di sala \u00a02001\u2019an de Am\u00earka \u00fb hevalbnd\u00ean xwe \u00eari\u015f\u00ee Efxanistan\u00ea Kirin \u00fb di encam\u00ea de hikumeta Tal\u00eeban\u00ea ya \u00eeslam\u00ee hilwe\u015fiya.<\/p>\n<p>\u015eer\u00ea Afganistan\u00ea, ku z\u00eadetir\u00ee 20 salan dom kir, di d\u00eeroka hemdem de serdemeke gir\u00eeng e. Di nav salan de gelek b\u00fbyer\u00ean gir\u00eeng di \u015fer de qewim\u00een. Ew \u00e7\u00eerokeke \u00ea\u015f \u00fb l\u00eager\u00eena ewlehiy\u00ea ye. Di nava wan salan de \u00e7iqas hewldan\u00ean ba\u015fkirina rew\u015fa jiyan\u00ee hatin kirin, l\u00ea ji ber dewama \u00eari\u015f\u00ean di navbera Tal\u00eeban \u00fb Amr\u00eekay\u00ea de rew\u015fa ewlehiy\u00ea xerab b\u00fb. V\u00ea rew\u015f\u00ea dewam kir heta derketina Amr\u00eeka ji Afxanistan\u00ea.<\/p>\n<p>Encama \u015fer bi gir\u00eeng\u00ee guher\u00ee dema ku Dewlet\u00ean Yekb\u00fby\u00ee y\u00ean Amer\u00eekay\u00ea di sala 2021`an de h\u00eaz\u00ean xwe veki\u015fand, her \u00e7end Dewlet\u00ean Yekb\u00fby\u00ee y\u00ean Amer\u00eekay\u00ea armanc\u00ean xwe y\u00ean destp\u00eak\u00ea bi dest xistib\u00fbn j\u00ee. Di dawiy\u00ea de, \u015fer pol\u00eet\u00eeka c\u00eehan\u00ea guherand \u00fb Afganistan\u00ea bi awayek\u00ee k\u00fbr baca \u015fer dan.<\/p>\n<p><strong>Rew\u015fa Jin\u00ean Efgan di vavbera sal\u00ean 1996 \u00fb 2001\u2019an de<\/strong><\/p>\n<p>Dema Tal\u00eeban\u00ea di sala 1996 \u00fb heta 2001`an desthilata Efganistan\u00ea desteser kir, jin\u00ean Efgan ji perwerdey\u00ea, xebat\u00ean siyas\u00ee, kar \u00fb derketina ji mal\u00ea &#8211; ji bil\u00ee ku m\u00earek p\u00ea re hebe- hatin mehr\u00fbmkirin \u00fb lixwekirina destmal\u00ea, zewicandina bi dar\u00ea zor\u00ea, ku\u015ftina bi keviran (recimkirin) \u00fb kiryar\u00ean din \u00ean dermirov\u00ee, li ser jinan hatib\u00fbn ferzkirin.<\/p>\n<p>Li her\u00eam\u00ean di bin serweriya Tal\u00eeban\u00ea de, binp\u00eakirin\u00ean li dij\u00ee jinan ranewstiyan, her wiha li her\u00eam\u00ean ber\u00ea \u00ean di bin desthilata Tal\u00eeban\u00ea de j\u00ee li dij\u00ee jinan s\u00fbc\u00ean binp\u00eakirin\u00ea p\u00eak an\u00een. Li gor\u00ee raporan, yek ji jin\u00ean Efgan ku hem\u00fb kur\u00ean w\u00ea bi dest\u00ea endam\u00ean Tal\u00eeban\u00ea hatin qetilkirin, dib\u00eaje ku Tal\u00eeban\u00ea hevj\u00een\u00ean kur\u00ean w\u00ea ne\u00e7ar\u00ee zewicandina bi endam\u00ean xwe re kirine, her wiha ke\u00e7eke w\u00ea ji mal\u00ea revandine.<\/p>\n<p><strong>Serdemeke din ji tar\u00eetiy\u00ea li benda jin\u00ean Efgan e<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku tevgera Tal\u00eeban Efganistan desteser kir, careke din \u00e7aren\u00fbsa jin\u00ean Efgan bi tar\u00eetiy\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb ye. Ruxm\u00ee ku tevger\u00ea soza guhertina zihniyeta xwe li hember\u00ee jinan dab\u00fb, l\u00ea tu h\u00eav\u00ee li asoyan xuya nakin. \u015eop\u00eener\u00ean rew\u015f\u00ea dib\u00eajin ku yekane r\u00eaya rizgariya jin\u00ean Efgan t\u00eako\u015f\u00een e.<\/p>\n<p>Ji 15`\u00ea Tebaxa 2021\u2019an ve pi\u015ft\u00ee derketina serok\u00ea Efganistan\u00ea E\u015fref Xen\u00ee ji wel\u00eat \u00fb desteserkirina Tal\u00eeban\u00ea li ser hikum\u00ea Efganistan\u00ea, carek din \u00e7aren\u00fbsa jin\u00ean Efgan ne zelal e. Gelek derdor li ser p\u00ea\u015feroja jinan li Efganistan\u00ea di bin siya Tal\u00eeban de metirs\u00eedar in. \u00c7avd\u00ear dib\u00eajin ku jin qurbaniy\u00ean b\u00fbyer\u00ean li Efganistan\u00ea ne.<\/p>\n<p>Tevgera Tal\u00eeban got ew \u00ea qan\u00fbnan derxe da ku be\u015fdariya jinan di qad\u00ean jiyan\u00ea de misoger bike. Berdevk\u00ea Tal\u00eeban\u00ea Zeb\u00eehallah Mucahid j\u00ee rapor\u00ean t\u00eakildar\u00ee zewcandina jinan bi dar\u00ea zor\u00ea, derewandin.<\/p>\n<p>Berdevk\u00ea Tal\u00eeban\u00ea got, \u201cTal\u00eeban plan nake ku tecr\u00eed\u00ea li ser jinan ferz bike, ew \u00ea bih\u00eale ku be\u015fdar\u00ee perwerdey\u00ea \u00fb kar bibin, l\u00ea bel\u00ea div\u00ea destmala ser\u00ee li xwe bikin.\u201d<\/p>\n<p>Gelek raporan e\u015fkere\u00a0 kir ku endam\u00ean Tal\u00eeban di\u00e7in mal\u00ean welatiyan \u00fb l\u00eesteyan bi hejmar\u00ean jin \u00fb ke\u00e7\u00ean di navbera 12 \u00fb 45 saliy\u00ea de amade dikin, da ku wan bi dar\u00ea zor\u00ea bi endam\u00ean tevger\u00ea re bidin zewicandin. Di heman dem\u00ea de Tal\u00eeban\u00ea qedexe kiriye ku jin b\u00eay\u00ee m\u00earan ji mal\u00ean xwe derkevin. Di raporan de her wiha t\u00ea destn\u00ee\u015fankirin ku jin \u00ead\u00ee nikarin kar bikin, bixw\u00eenin an j\u00ee cil\u00ean dixwazin bi serbest\u00ee li xwe bikin \u00fb gotin ku dibinstan j\u00ee hatine girtin.<\/p>\n<p><strong>\u015eer\u00ea \u00ceraq\u00ea 2003<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 2003`an de c\u00eehana siyas\u00ee ji ber \u015fer\u00ea \u00ceraq\u00ea z\u00eade hat guhertin. Di 20`\u00ea Adar\u00ea 2003`an de Dewlet\u00ean Yekb\u00fby\u00ee \u00fb koal\u00eesyona w\u00ea dest bi \u015fer\u00ea \u00ceraq\u00ea kirin. Ev \u015fer ten\u00ea 3 hefteyan dir\u00eajkir \u00fb r\u00eaj\u00eema Sedam Husey\u00een hate ruxandin. Sedem\u00ea \u015fer ew b\u00fb ku Sedam Huseyin &#8220;\u00e7ek\u00ean kimyew\u00ee \u00fb atom\u00ee&#8221; heb\u00fb \u00fb ev j\u00ee ji bo c\u00eehan\u00ea metirs\u00ee b\u00fb. L\u00ea hin rapor\u00ean din diyar dikin ku sedema \u015fer\u00ea \u00ceraq\u00ea ew b\u00fb ku sedema sereke kontrola neft\u00ea \u00ceraq\u00ea, di heman dem\u00ea de ku Amer\u00eekay\u00ea di Rojhilata Nav\u00een de bibe xwed\u00ee serweriyeke mezin. Bi qas\u00ee ku rej\u00eem li \u00ceraq\u00ea hate ruxandin j\u00ee, ewleh\u00ee \u00fb siyaseta n\u00fb nehat ava kirin.<\/p>\n<p><strong>Pi\u015ft\u00ee \u015fer\u00ea Iraq\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>Di sala 2003\u2019an de, pi\u015ft\u00ee ku koal\u00eesyona navnetewey\u00ee bi serdariya Dewlet\u00ean Yekb\u00fby\u00ee (Amer\u00eeka) dest bi \u015fer kir \u00fb rej\u00eema Saddam Hussein derxist, Iraq \u00fb hem\u00fb Rojhilata Nav\u00een t\u00eakevin serdema n\u00fb y\u00ea siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee. Ev \u015fer ten\u00ea desthilata Saddam\u00ea xilas nekir, l\u00ea di hem\u00fb her\u00eam\u00ea de desthilat \u00fb dengaziy\u00ea n\u00fb \u00e7\u00eakir. Desthilata Saddam Hussein bi daw\u00ee b\u00fb, l\u00ea Iraq t\u00eak \u00e7\u00fb nav xeyraneke mezin. \u015eer\u00ean navxwey\u00ee, teqezay\u00ean sekter\u00ee (\u015e\u00ee\u00ee \u00fb S\u00fbn\u00ee) \u00fb h\u00eaz\u00ean teror\u00eest\u00ee wek\u00ee Al-Qa\u00eeda \u00fb pi\u015ft\u00ee w\u00ee Da\u00ee\u015f (ISIS) derketin hol\u00ea. Iraq b\u00fb qada giran\u00ee ya \u015fer \u00fb teror\u00eezm\u00ea. Iran bi taybet\u00ee di Iraq \u00fb S\u00fbriy\u00ea de rol\u00ea gir\u00eengtir girt. Te\u015fey\u00fba \u015e\u00ee\u00ee li Iraq h\u00eaz \u00fb desthilat wergirt, \u00fb ew rol ji bo siyaseta Tehranan pir bandor\u00ee b\u00fb. Tirkiy\u00ea di nav her\u00eam\u00ea de bi \u015fer\u00ea li dij\u00ee PKK \u00fb j\u00ee bi operasyon\u00ean xwe li Iraq \u00fb S\u00fbriy\u00ea rol xwe fireh kir. Tirkiy\u00ea j\u00ee di siyaseta S\u00fbriy\u00ea \u00fb Iraq\u00ea de xebat\u00ean stratej\u00ee b\u00fb.Pi\u015ft\u00ee 2003-an, Kurdistan\u00ea Iraq h\u00eaza xwe siyas\u00ee \u00fb abor\u00ee z\u00eade kir \u00fb b\u00fb yek ji par\u00eazgeh\u00ean her\u00ee ewleh ya her\u00eam\u00ea. Di S\u00fbriy\u00ea j\u00ee, li \u015fax\u00ean Rojava h\u00eaz\u00ean kurd kontrol \u00fb xweser\u00ee avakirin. Qirkirina Iraq, komkujiya gel, \u00fb dagirkirina ji aliy\u00ea koal\u00eesyona Amer\u00eekay\u00ea, dest bi derketina Da\u00ee\u015f kir. Di sala 2014-an de Da\u00ee\u015f giran\u00ee xwe z\u00eade kir \u00fb gelek bajar\u00ean Iraq \u00fb S\u00fbriy\u00ea dagir kir. Li hem\u00fb Rojhilata Nav\u00een \u015fer \u00fb dagirker\u00eey\u00ean pi\u015ft\u00ee 2003-an sebeb b\u00fbn ku milyon\u00ean mirov\u00ean siv\u00eel ji mala xwe derkevin \u00fb di her\u00eam \u00fb dervey\u00ee her\u00eam\u00ea de bixin penaber.<\/p>\n<p><strong>P\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna r\u00eaxistin\u00ean teror\u00eest\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Al-Qa\u00eeda li Iraq, Di sala 2004`an de, Ebu Musab al-Zarqawi Al-Qa\u00eeda li Iraq hat damezrandin. Ew di destp\u00eak\u00ea de bi \u015fer\u00ean bombl\u00ea \u00fb xebat\u00ean intihar\u00ee nav Iraq\u00ea l\u00eakol\u00een kir. Di sala 2014`an de DAI\u015e hat derxistin; Pi\u015ft\u00ee ku Zarqawi hat ku\u015ftin, r\u00eaxistina w\u00ee bi nav\u00ean cuda berdewam b\u00fb heta ku di 2013\u20132014-an de b\u00fb Dawlet\u00ea \u00ceslam\u00ee ya Iraq \u00fb \u015eam hat damezrandin. Ew kom piran\u00ee li Iraq \u00fb S\u00fbriy\u00ea de belav b\u00fb, wan derfet\u00ean valatiy\u00ea d\u00eetin ku hikumetek wiha li ser wan control bike tune b\u00fb, bi armanca fikir \u00fb \u00eedeolojiya \u00eeslamiyet\u00ea di nava civak\u00ea de bidin \u00e7andin, l\u00ea ev kom j\u00ee her bi tund\u00ee, serj\u00eakjirin, revandin \u00fb firotina jinan, komkuj\u00ee \u00fb ku\u015ftin li ser gel p\u00eak an\u00ee.<\/p>\n<p>\u00c7awa \u015fer\u00ea li S\u00fbriy\u00ea dest p\u00ea kir? Destp\u00eaka 2011`an de, li beramber\u00ee \u201cBahara Ereb\u00ee\u201d de, gund \u00fb bajar\u00ean S\u00fbriy\u00ea gel serhildan\u00ean xwe li dij\u00ee rej\u00eema Be\u015far El-Assed dan destp\u00ea kirin. ew serhildan j\u00ee bi armanca ku jiyanek\u00ee demokrat\u00eek \u00fb azad\u00ee li S\u00fbriy\u00ea were d\u00eetin. L\u00ea her ku \u00e7\u00fb \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbn li S\u00fbriy\u00ea j\u00ee berfereh b\u00fb, di heman dem\u00ea de gelek kom\u00ean \u00e7ete derbas\u00ee S\u00fbr\u00ee b\u00fbn \u00fb tevl\u00eeheviyek\u00ee mezin dan avakirin. Koma her\u00ee xeter j\u00ee dihat nas\u00een, \u00e7ete\u00ean DAI\u015e`\u00ea b\u00fb, l\u00ea bi derketina Yek\u00eeney\u00ean Parastina Jin (YPJ), Yek\u00eeney\u00ean Parastina Gel (YPG) \u00fb H\u00eaz\u00ean S\u00fbriya Demokrat\u00eek (QSD) \u00fb bi saya wan ku di roja \u00eero de \u00e7etey\u00ean DAI\u015e hatin tune kirin.\u00a0 b\u00ea guman \u00a0\u015fer\u00ea li S\u00fbriy\u00ea hat qewmandin, \u015fer\u00ea her\u00ee mezin \u00fb dir\u00eaj li Rojhilata Nav\u00een da r\u00fb da.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir\u00fbc Res\u00fbl\/Qami\u015flo Di \u015fer\u00ea Efxanistan \u00fb \u00ceraq\u00ea de her \u00e7iqas\u00ee l\u00eestikvan an j\u00ee r\u00eabaz hatibin guhertin, l\u00ea bel\u00ea di cewhera xwe de proje \u00fb armanc yek b\u00fbn, ew j\u00ee \u015fer\u00ea desthilatdariy\u00ea \u00fb berjewendiyan b\u00fb. L\u00ea y\u00ean ku her\u00ee z\u00eade ziyan d\u00eetin siv\u00eel b\u00fbn, bi taybet jin \u00fb zarok b\u00fbn qurban.\u00a0 \u015eer\u00ea Efganistan\u00ea Wek\u00ee bertekeke rasterast [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":228116,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[231],"tags":[],"class_list":["post-228115","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polotika"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/228115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=228115"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/228115\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":228117,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/228115\/revisions\/228117"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/228116"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=228115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=228115"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=228115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}