{"id":227760,"date":"2025-09-14T07:53:10","date_gmt":"2025-09-14T05:53:10","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=227760"},"modified":"2025-09-14T07:53:10","modified_gmt":"2025-09-14T05:53:10","slug":"rewakirina-zewaca-zarokan-bi-qanune-dibe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=227760","title":{"rendered":"\u00a0 Rewakirina zewaca zarokan bi qan\u00fbn\u00ea dibe?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Zewaca temen\u00ea bi\u00e7\u00fbk s\u00fbce di derheq\u00ea zaroketiy\u00ea de. Di c\u00eehan\u00ea de zewaca temen\u00ea bi\u00e7\u00fbk ne ten\u00ea li ser zarok\u00ean ke\u00e7 t\u00ea p\u00eakan\u00een di heman dem\u00ea de li ser zarok\u00ean xort j\u00ee. Ev diyarde di serdema 21\u2019em\u00een de li Rojhilata Nav\u00een h\u00ea j\u00ee t\u00ea domandin, li gor\u00ee l\u00eakol\u00eenan diyar dibe ku ji ber sedema pev\u00e7\u00fbn \u00fb qeyranan ev yek belav b\u00fbye. L\u00ea ger mijar bibe rewakirina v\u00ea yek\u00ea bi zagon\u00ea; Weke \u00ceran ev dibe mijara gumana.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Zewaca zarokan<\/strong><\/p>\n<p>Ber\u00ee d\u00eeroka n\u00fbjen, zewaca zarokan prat\u00eekek hevpar b\u00fb ku li her der\u00ea c\u00eehan\u00ea dihat d\u00eetin. Bi hatina sedsala 20&#8217;an re, pirs li ser v\u00ea prat\u00eek\u00ea derketin hol\u00ea. Piraniya hik\u00fbmetan, l\u00ea ne hem\u00ee, \u00ead\u00ee pi\u015ftgir\u00ee nedan\u00ea \u00fb seranser\u00ee c\u00eehan\u00ea ev diyarde k\u00eam b\u00fb.<\/p>\n<p>Zewaca zarokan an j\u00ee zewaca di temen\u00ea bi\u00e7\u00fbk de zewacek ferm\u00ee an neferm\u00ee ya zarok\u00ean di bin temen\u00ea 18 sal\u00ee de ye. Hat destn\u00ee\u015fankirin ku piraniya kes\u00ean ku ji van kiryaran bandor dibin ke\u00e7 in ku piraniya wan ji statuya civak\u00ee-abor\u00ee ya nizm in.<\/p>\n<p>Di gelek rew\u015fan de yek ji hevj\u00eenan zarok e \u00fb ew zarok bi gelemper\u00ee \u00fb her\u00ee z\u00eede zaroka ke\u00e7e. Ev ji ber gir\u00eengiya ke\u00e7iktiy\u00ea ye ku li ser jinan hatiye ferzkirin. Sedem\u00ean sereke y\u00ean zewaca di temen\u00ea bi\u00e7\u00fbk de xizan\u00ee, buhay\u00ea b\u00fbk\u00ea, qelen, kevne\u015fop\u00ee \u00fb qan\u00fbn\u00ean \u00e7and\u00ee y\u00ean ku dest\u00fbr\u00ea didin zewaca di temen\u00ea bi\u00e7\u00fbk de, zext\u00ean ol\u00ee \u00fb civak\u00ee, tirsa ji b\u00eazarb\u00fbn\u00ea, nexwendin \u00fb nepejirandina karkirina jinan ji bo pereyan e.<\/p>\n<p><strong>Her sal 12 m\u00eelyon ke\u00e7\u00ean bi\u00e7\u00fbk t\u00eane zewicandin<\/strong><\/p>\n<p>Z\u00eadetir\u00ee 650 milyon jin\u00ean ku \u00eero li seranser\u00ea c\u00eehan\u00ea dij\u00een, di zarokatiya xwe de zewic\u00eene. Her sal her\u00ee k\u00eam 12 milyon ke\u00e7 ber\u00ee ku bigih\u00eejin 18 saliya xwe t\u00ean zewicandin. Bi v\u00ea yek\u00ea her deqeyek\u00ea 28 ke\u00e7 dizewicin. Ji her p\u00eanc ke\u00e7an yek ber\u00ee 18 saliya xwe dizewice an j\u00ee t\u00ea destgirtin. Bi taybet di welat\u00ean nep\u00ea\u015fket\u00ee de ev hejmar ji du qatan j\u00ee z\u00eadetir e: % 40 ke\u00e7an ber\u00ee 18 saliya xwe dizewicin, \u00fb %12 ke\u00e7an j\u00ee ber\u00ee 15 saliya xwe dizewicin.<\/p>\n<p><strong>Sedem\u00ean Zewaca Zarokan<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee Fona Nif\u00fbs\u00ea ya Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee, faktor\u00ean ku zewaca zarokan te\u015fw\u00eeq dikin ev in: xizan\u00ee, newekheviya zayend\u00ee, dan\u00fbstandin\u00ean erd an milk\u00ea, \u00fb \u00e7areserkirina nakokiyan. Kontrolkirina cins\u00eeyeta ke\u00e7an, parastina r\u00fbmeta malbat\u00ea, adet \u00fb kevne\u015fopiyan, \u00fb b\u00eaewlehiy\u00ea, nemaze di dema \u015fer, bir\u00e7\u00eeb\u00fbn \u00fb nexwe\u015fiyan de. Faktor\u00ean din j\u00ee hene wek\u00ee gir\u00eadan\u00ean malbat\u00ee ku t\u00ea de zewac r\u00eayek e ji bo xurtkirina t\u00eakiliy\u00ean di navbera malbatan de.<\/p>\n<p><strong>Di raporeke YN de ku derbar\u00ea zewaca zarokan de di sala 2019\u2019an de derxistib\u00fb wiha dib\u00eaje: <\/strong><\/p>\n<p>L\u00eakol\u00een\u00ea e\u015fkere kir ku zewaca zarokan di nav m\u00earan de li Efr\u00eeqeya ba\u015f\u00fbr\u00ea Sahray\u00ea, Amer\u00eekaya Lat\u00een \u00fb her\u00eama deryaya Karay\u00eeban, Ba\u015f\u00fbr \u00fb Rojhilat\u00ea Asyay\u00ea \u00fb Okyan\u00fbsa Pas\u00eef\u00eek pirtir e. Li gor\u00ee daneyan, ji sed\u00ee 28\u2019\u00ea m\u00earan li Komara Afr\u00eekaya Nav\u00een di temen\u00ea zarokatiy\u00ea de zewic\u00eene, ku di zewaca zarok\u00ean kur de di r\u00eaza yekem de ye.<\/p>\n<p><strong>Li \u00eeran\u00ea bi taybet Li gor\u00ee madeya 1041 a Qan\u00fbna Siv\u00eel Ji bo ke\u00e7an temen\u00ea zewac\u00ea y\u00ea her\u00ee k\u00eam 13 sal\u00ee hatiye destn\u00ee\u015fankirin. <\/strong><\/p>\n<p>Di c\u00eehanek\u00ea de ku t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee zewaca zarokan wek\u00ee prens\u00eebeke bingeh\u00een a maf\u00ean mirovan t\u00ea hesibandin, gelek welat hewl didin ku bi reformkirina qan\u00fbn\u00ean xwe temen\u00ea zewac\u00ea bigih\u00eenin 18 sal\u00ee. Rej\u00eema melayan li \u00ceran\u00ea ber bi aliyek\u00ee berevaj\u00ee ve di\u00e7e. Li \u00ceran\u00ea, zewaca ke\u00e7\u00ean temenbi\u00e7\u00fbk ne ten\u00ea dest\u00fbr e, l\u00ea di qan\u00fbna siv\u00eel de bi awayek\u00ee e\u015fkere hatiye bic\u00eehkirin, ku rewatiya w\u00ea ya yasay\u00ee dide w\u00ea.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee madeya 1041 a Qan\u00fbna Siv\u00eel a rej\u00eema melayan, temen\u00ea zewac\u00ea y\u00ea her\u00ee k\u00eam ji bo ke\u00e7an 13 sal \u00fb ji bo kuran j\u00ee 15 sal\u00ee, hatiye niv\u00eesandin. L\u00ea xala sereke ew e ku qan\u00fbn bi xwe deriy\u00ea zewac\u00ea di temen\u00ean ciwan de vedike. Li gor\u00ee di madey\u00ea de hatiye niv\u00eesandin wiha dib\u00eaje:<\/p>\n<p><strong>&#8220;Peymana zewaca ke\u00e7ek\u00ea ber\u00ee ku ew bigih\u00eeje temen\u00ea s\u00eazdeh sal\u00ee t\u00ea gir\u00eadan, \u00fb peymana zewaca kuran ber\u00ee ku ew bigih\u00eeje temen\u00ea panzdeh sal\u00ee t\u00ea gir\u00eadan. Bi dest\u00fbra xwediy\u00ea w\u00ea (Malbat), bi \u015fert\u00ea ku bi biryareke dadgeha rayedar were hesibandin&#8221;.<\/strong><\/p>\n<p>Bi gotineke din, eger bav \u00fb dadger guncaw bib\u00eenin, zewaca ke\u00e7ek di bin temen\u00ea 13 sal\u00ee de dibe qan\u00fbn\u00ee. Ev dest\u00fbr, ku qan\u00fbn\u00ee xuya dike, zewaca zarokan rewa dike. Ew hik\u00fbmet\u00ea ji \u00e7avd\u00earek\u00ee b\u00eaal\u00ee vediguher\u00eene saziyeke zagonsaz ku pi\u015ftgiriy\u00ea dide v\u00ea diyardeya xeternak.<\/p>\n<p><strong>Rej\u00eema melayan Peymana Maf\u00ean Zarokan binp\u00ea dike.<\/strong><\/p>\n<p>Ev qan\u00fbn bi awayek\u00ee e\u015fkere li dij\u00ee Peymana Maf\u00ean Zarokan e, ku \u00ceran di sala 1993an de tevl\u00ee w\u00ea b\u00fbye. Di v\u00ea Peyman\u00ea de, zarok bi awayek\u00ee e\u015fkere wek\u00ee her kes\u00ea di bin temen\u00ea 18 sal\u00ee de t\u00ea p\u00eanasekirin, \u00fb dewlet mecb\u00fbr in ku w\u00ee ji her c\u00fbre \u00eest\u00eesmar\u00ea, tev\u00ee zewaca zarokan, bipar\u00eazin. L\u00ea bel\u00ea, rej\u00eema melay\u00ee a ku dijmin\u00ea jin e, bi \u015f\u00eerovey\u00ean xwe y\u00ean \u00eedeoloj\u00eek \u00fb hiq\u00fbq\u00ee, tevl\u00ee \u015fert\u00ean v\u00ea peyman\u00ea neb\u00fbye. H\u00ea z\u00eadetir r\u00ea li ber binp\u00eakirina w\u00ea bi r\u00eabaz\u00ean yasay\u00ee vekiriye.<\/p>\n<p>Ten\u00ea li \u00e7end welatan, wek Yemen \u00fb N\u00eejer, temen\u00ea zewaca ke\u00e7an ji \u00ceran\u00ea k\u00eamtir e, ji ber ku qan\u00fbn temenek\u00ee diyarkir\u00ee destn\u00ee\u015fan nake. Bi v\u00ee yek\u00ea \u00ceran, bi derxistina temen\u00ea zewaca yasay\u00ee ya 13 sal\u00ee ji bo ke\u00e7an, di c\u00eehan\u00ea de s\u00eayem\u00een welat\u00ea ku temen\u00ea zewaca yasay\u00ee ya her\u00ee nizm l\u00ea heye ye.<\/p>\n<p>Qan\u00fbna zewaca zarokan a \u00ceran\u00ea sembola avahiyeke ku di bin maskeya \u015eer\u00eeet \u00fb qan\u00fbn\u00ea de serdest\u00ee, cudakar\u00ee \u00fb tund\u00fbt\u00fbjiy\u00ea ava dike. Heta ku qan\u00fbn\u00ean weha di s\u00eestema yasay\u00ee ya \u00ceran\u00ea de bim\u00eenin, her axaftina li ser edalet, parastina zarokan, an r\u00fbmeta mirovan d\u00ea vala \u00fb slogan\u00ee bim\u00eenin.<\/p>\n<p>Me \u00ceran weke m\u00eenak an\u00ee, ji ber \u00ceran v\u00ea yek\u00ea bi r\u00eaya zagon\u00ee p\u00eak t\u00eene. L\u00ea bel\u00ea di Rojhilata Nav\u00een de ev diyarde bi awayek\u00ee pir bi kok t\u00ea me\u015fandin.<\/p>\n<p><strong>Jin \u00fb ke\u00e7 bi taybet\u00ee li welat\u00ean ku di \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbnan de ne, S\u00fbriya<\/strong><\/p>\n<p>Li gor\u00ee l\u00eakol\u00eenek li ser zewaca zarokan li S\u00fbriy\u00ea ku di sala 2018\u2019an de hatiye we\u015fandin &#8220;Girls Not Brides\/ Ke\u00e7ikin ne b\u00fbkin&#8221; d\u00eet ku zewaca zarokan ji bo ke\u00e7\u00ean S\u00fbr\u00ee y\u00ean ku penaber\u00ee Urdun, Lubnan, \u00ceraq \u00fb Tirkiyey\u00ea b\u00fbne, pirsgir\u00eakek mezin dibe. R\u00fbxm\u00ee ku r\u00eajeya jin\u00ean S\u00fbr\u00eeyey\u00ee y\u00ean di navbera 20 \u00fb 25 sal\u00ee de ku ber\u00ee gih\u00ee\u015ftina temen\u00ea hejdeh sal\u00ee zewic\u00eene, ber\u00ee destp\u00eakirina \u015fer ji %13 derbas neb\u00fbye.<\/p>\n<p>Bo nim\u00fbne, hejmar\u00ean li Urdun\u00ea hatine tomarkirin n\u00ee\u015fan didin ku zewac\u00ean zarokan bi dem\u00ea re z\u00eade dibin, r\u00eajeya zewac\u00ean qeydkir\u00ee y\u00ean ke\u00e7\u00ean di bin temen\u00ea 18 sal\u00ee de ji %32 di destp\u00eaka 2014\u2019an de derbas kiriye. Li Lubnan\u00ea, %41\u00ea jin\u00ean S\u00fbr\u00ee y\u00ean ko\u00e7ber ber\u00ee 18 saliya xwe zewic\u00eene. Ji ber ku gelek zewac nay\u00ean qeydkirin, dibe ku ev hejmar di rastiy\u00ea de h\u00een z\u00eadetir bin.<\/p>\n<p><strong>Div\u00ea em ji b\u00eer nekin<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Tund\u00fbt\u00fbjiya z\u00eade \u00fb koletiya cins\u00ee ya ku di sal\u00ean 2014 \u00fb 2015\u2019an de bi bilindb\u00fbna c\u00eehad\u00eezm\u00ea re hat, jinan xiste xetereyek mezintir. Ke\u00e7\u00ean ciwan m\u00eena pez li s\u00fbk\u00ea hatin firotin. Ev yek her h\u00eaviya bidestxistina maf\u00ean qan\u00fbn\u00ee y\u00ean jinan, wek m\u00eenak diyarkirina temen\u00ea zewac\u00ea y\u00ea her\u00ee k\u00eam 18 sal\u00ee, tehd\u00eet kir. Gelek malabat j\u00ee ji bo ku ke\u00e7\u00ean xwe ji dest\u00ea wan c\u00eehadiyan xilas bikin, mecb\u00fbr diman ku zarok\u00ean xwe y\u00ean ke\u00e7 bizewic\u00eenin. Gelek sedem\u00ean ku h\u00ea\u015ftin ev diyarde derkeve hene, bi taybet di Rojhilata Nav\u00een de. L\u00ea di sedsala 21\u2019em\u00een de berdewamiya van s\u00fbcan, c\u00fbceke ku nay\u00ea efukirin.<\/p>\n<p><strong>Di Rojhilata Nav\u00een de r\u00eajey\u00ean texm\u00een\u00ee ji bo her welatek\u00ee (zewaca ber\u00ee 18 saliy\u00ea):<\/strong><\/p>\n<p>Yemen 50\u201352%<\/p>\n<p>S\u00fbdan 34\u201338%<\/p>\n<p>Tirkiye\u00a0 28%<\/p>\n<p>\u00ceraq\u00a0 28%<\/p>\n<p>Misir 17%<\/p>\n<p>Mexr\u00eab 16%<\/p>\n<p>Filist\u00een 15%<\/p>\n<p>S\u00fbriya (ber\u00ee \u015fer) 13%<\/p>\n<p>\u00ceran 17%<\/p>\n<p>Urdun 36%<\/p>\n<p>Lubnan 39%<\/p>\n<p><strong>Daw\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Berhevkirina daney\u00ean rast li ser zewaca zarokan pir caran dijwar e, hetta di dem\u00ean a\u015ftiy\u00ea de j\u00ee. Ev ji ber k\u00eamasiy\u00ean daneyan an ve\u015fartina zewac\u00ean zarokan ji ber neqan\u00fbn\u00eeb\u00fbna wan e. li hember van c\u00fbcan hem\u00fb r\u00eaxistin \u00fb tevger\u00ean ku xwe weke par\u00eazvan\u00ean maf\u00ea zarokan dib\u00eanin berpirsyarin. Ger \u00eero ev yek di encama pev\u00e7\u00fbn, pirsgir\u00eak \u00fb hi\u00eemendiya civak \u00fb malbat\u00ea, rew\u015fa jiyan\u00ee \u00fb derxistina zagonan re t\u00ea kirin. Div\u00ea li hember w\u00ea b\u00eadeng\u00ee nebe \u00fb nebe hinceta berdewamiya van kiryaran. Ger \u00eero li c\u00eehan\u00ea \u015fore\u015f\u00ean jin t\u00ean lidarxistin li kuder\u00ea c\u00eehan\u00ea dibe bila bibe r\u00fbdanan van kiryaran di derheq\u00ea zaroketiy\u00ea de, s\u00fbc \u00fb \u015ferm e.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa\/Qami\u015flo Zewaca temen\u00ea bi\u00e7\u00fbk s\u00fbce di derheq\u00ea zaroketiy\u00ea de. Di c\u00eehan\u00ea de zewaca temen\u00ea bi\u00e7\u00fbk ne ten\u00ea li ser zarok\u00ean ke\u00e7 t\u00ea p\u00eakan\u00een di heman dem\u00ea de li ser zarok\u00ean xort j\u00ee. Ev diyarde di serdema 21\u2019em\u00een de li Rojhilata Nav\u00een h\u00ea j\u00ee t\u00ea domandin, li gor\u00ee l\u00eakol\u00eenan diyar dibe ku ji ber sedema [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":227761,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[229],"tags":[],"class_list":["post-227760","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/227760","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=227760"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/227760\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":227762,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/227760\/revisions\/227762"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/227761"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=227760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=227760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=227760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}