{"id":226880,"date":"2025-08-17T09:54:55","date_gmt":"2025-08-17T07:54:55","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=226880"},"modified":"2025-08-17T09:54:55","modified_gmt":"2025-08-17T07:54:55","slug":"di-edebiyate-de-jin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=226880","title":{"rendered":"Di Edebiyat\u00ea De Jin"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p>Ji destp\u00eaka mirovahiy\u00ea ve edebiyat\u00ea wek\u00ee be\u015fek huner\u00ee tim bi awayek\u00ee gi\u015ft\u00ee\u00a0civak kiriye mijara xwe ya sereke. Dema em ji v\u00ea \u015fibak\u00ea l\u00ea meze bikin,\u00a0bingeha edebiyat\u00ea mirov e. Objeya sereke ya v\u00ea huner\u00ea rasterast mirov e.<\/p>\n<p>Her ku mirov e, w\u00ea dem\u00ea mijar j\u00ee gelek berfireh e. Ji gelek aliyan ve r\u00ea\u00a0heye ku were nirxandin. Civak yan j\u00ee y\u00ean ku civak\u00ea p\u00eak t\u00eenin jin \u00fb m\u00ear in.<\/p>\n<p>Wek\u00ee gelek mijar\u00ean sereke y\u00ean huner\u00ee, ku di edebiyat\u00ea de j\u00ee rew\u015fa zayend\u00ee\u00a0ya civak\u00ee, li hem\u00fb dinyay\u00ea b\u00fbye mijarek gir\u00eeng.<\/p>\n<p>Di berhem\u00ean edeb\u00ee de j\u00ee, wek\u00ee nasnameya jin\u00ea \u00fb m\u00eesyona jin\u00ea ya ku n\u00eev\u00ea\u00a0civak\u00ea ye bi sed salan tim hatiye qalkirin. Di berhem\u00ean edeb\u00ee de jin her\u00a0tim b\u00fbye mijar. Gelek caran bi dest\u00ea m\u00earan m\u00eena objeyeke zayend\u00ee hatiye\u00a0bikaran\u00een. V\u00ea bikaran\u00een\u00ea r\u00ea li ber gelek n\u00eeqa\u015f \u00fb aloz\u00eeyan j\u00ee vekiriye. Bi\u00a0qas\u00ee bi nav\u00ea \u201cRexneya Fem\u00een\u00eest\u201d p\u00ealek\u00ea rake neraz\u00eeb\u00fbn \u00e7\u00eab\u00fbye.<\/p>\n<p><strong>jinan bi nav\u00ea m\u00earan berhem \u00e7apkirin<\/strong><\/p>\n<p>Heta demek\u00ea ji ber helwesta m\u00earane ya civak\u00ea, em karekter\u00ean ji bidin\u00a0aliyek\u00ee tew niv\u00eeskar\u00ean jin j\u00ee ji ber gelek sebeban bi nav\u00ea m\u00earan an j\u00ee bi\u00a0navek\u00ee anon\u00eem berhem\u00ean ku niv\u00eesandine dane \u00e7apkirin \u00fb belavkirin. Gelek\u00a0m\u00eenak\u00ean wiha li her devera dinyay\u00ea hene. Bi taybet\u00ee di sedsala 18 \u00fb 19\u2019an de, ji ber\u00a0edebiyat di bin hukm\u00ea m\u00earan de b\u00fb jin bi nav\u00ean gelek awayan hatine\u00a0\u00e7ewisandin, \u00e7avtirs\u00ee b\u00fbne yan j\u00ee r\u00ea li ber wan hatiye girtin. Niv\u00eeskara\u00a0navdar Virginia Wolf j\u00ee di romana xwe ya bi nav\u00ea \u201cOdeyek Ji Bo Xwe\u201d de tim\u00a0bal\u00ea dik\u015f\u00eene ser jin \u00fb niv\u00eeskariy\u00ea. Di eyn\u00ee pirt\u00fbk\u00ea de \u00eed\u00eeakirin ku hem\u00fb\u00a0nav\u00ean anon\u00eem \u00ean niv\u00eeskar\u00ean jin in. Dibe ku ev \u00eed\u00eea were n\u00eeqa\u015fkirin, l\u00ea hem\u00fb\u00a0dinya bi rast\u00eeyek r\u00ea ji n\u00eeqa\u015f\u00ea re nah\u00eale dizane \u00ead\u00ee. Charlotte, Emily, Anne\u00a0Bronte ku xwi\u015fk\u00ean hev in \u00fb bi nav\u00ean m\u00earan (Currer, Ellis, Acton Bell) niv\u00ees\u00a0\u00fb berhem belavkirine. Berhem\u00ean xwe y\u00ean h\u00ea j\u00ee li hem\u00fb dinay\u00ea t\u00ean xwendin\u00a0Jane Eyre \u00fb Gir\u00ean Bi Gum\u00een\u00ee j\u00ee bi nav\u00ea m\u00earan dane \u00e7apkirin. M\u00eenak gelek in,\u00a0pir d\u00fbr ji v\u00ea serdem\u00ea em l\u00ea m\u00eaze bikin; Niv\u00eeskara \u201cHarry Poter\u201d gelek ji me\u00a0ten\u00ea nav\u00ea w\u00ea \u201cJ.K.Rowlin\u201d dizane. Ji ber we\u015fanger\u00ea w\u00ea j\u00ea re dib\u00eaje; \u201cXort\u00ean\u00a0ciwan, belk\u00ee nexwazin pirt\u00fbka niv\u00eeskarek jin bixw\u00eenin\u201d j\u00ea dixwaze ten\u00ea\u00a0t\u00eep\u00ean p\u00ea\u015f\u00ee y\u00ean nav\u00ea xwe bikar b\u00eene dike. Gelek m\u00eenak\u00ean bi v\u00ee reng\u00ee bi rehet\u00ee\u00a0peyda dibin.<\/p>\n<p>Yek ji sebeba v\u00ea a sereke j\u00ee rola jin\u00ea ku ji aliy\u00ea civaka m\u00earane ve hatib\u00fb\u00a0diyarkirin. Jin encax di mal\u00ea de, wek\u00ee jinek\u00ea bij\u00ee.<\/p>\n<p><strong>Nasnameyeke s\u00eenorkir\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Civak\u00ea ji huner \u00fb edebiyat\u00ea w\u00eadetir, di jiyana rojane de cih li jin\u00ea teng\u00a0kiriye, tim d\u00eewar l\u00eakirine \u00fb s\u00eenor j\u00ea re daniye. Norm \u00fb qe\u00eedey\u00ean jiyana\u00a0rojane ku m\u00earan ji bo desthilatdariya wan li ser piyan bim\u00eene dan\u00eene, r\u00ea\u00a0tim li ber jin\u00ea girtiye. Encama w\u00ea j\u00ee di huner \u00fb hem\u00fb qad\u00ean jiyan\u00ea de\u00a0nasnameyek s\u00eenorkir\u00ee \u00fb \u00e7ewisand\u00ee derxistine p\u00ea\u015f.<\/p>\n<p>Jinb\u00fbn \u00fb m\u00earb\u00fbn, ne taybetiyek ji zay\u00een\u00ea t\u00ea, nasnameyek ji h\u00eala civak\u00ea ve\u00a0hatiye afirandin e. Civaka ku beden\u00ea wek\u00ee zayenda jin \u00fb m\u00ear kod dike \u00fb\u00a0diafir\u00eene, beden\u00ea beral\u00ee dike, kontrol dike \u00fb ji n\u00fb ve diafir\u00eene (Bayhan,\u00a02013, rp. 147-164). \u00cejar hewce ye em bifikirin, civakek wilo bike, ew \u00ea bi\u00a0\u00e7av\u00ean civakeke m\u00earane \u00e7i nekin \u00ead\u00ee?<\/p>\n<p>Em ji k\u00eejan h\u00eal\u00ea ve li jiyan\u00ea bin\u00earin, desthilatdar tim \u201cy\u00ean din\u201d ji ned\u00eet\u00ee\u00a0ve t\u00ean, wan k\u00eam dikin, r\u00ea li ber wan digrin, r\u00eaka wan dir\u00eajtir dikin \u00fb\u00a0nah\u00ealin bi temam\u00ee derkevin der\u00ee norm\u00ean civak\u00ea. Ji al\u00eey\u00ea civak\u00ea ve ev yek\u00a0normal\u00eeze b\u00fbye, loma j\u00ee bi dehan niv\u00eeskar\u00ean jin ser\u00ee li heman r\u00eabaz\u00ean li ban\u00ee\u00a0min qal kiriye dane.<\/p>\n<p>Em bixwazin an nexwazin ev yek w\u00ea wek\u00ee n\u00eeqa\u015feke sereke der dixe p\u00ea\u015fiya me.<\/p>\n<p>Bi saya v\u00ea n\u00eeqa\u015f\u00ea, gelek meseley\u00ean bi v\u00ee reng\u00ee y\u00ean di qada edebiyat\u00ea de \u00fb\u00a0bi saya tevgerek xurt a jinan, a fem\u00een\u00eest \u00ead\u00ee h\u00ee\u00e7 nebe di edebiyat\u00ea de ev\u00a0problem k\u00eamtir b\u00fbye. Di metn\u00ean niv\u00eeskaran de ku \u00e7i jin \u00e7i j\u00ee m\u00ear, li dij\u00ee\u00a0hem\u00fb qe\u00eede \u00fb p\u00eakutiy\u00ean hi\u015fk \u00ean baviksalar\u00ee j\u00ee rew\u015f ber bi wekhev\u00ee yan j\u00ee\u00a0hinek\u00ee demokrat\u00eeze b\u00fbye \u00ead\u00ee.<\/p>\n<p><strong>M\u00eenara jin\u00ean Yewnanan<\/strong><\/p>\n<p>Dema em qala rola jinan an j\u00ee rew\u015fa jinan a di edebiyat\u00ea de dikin, sed\u00ee sed\u00a0ev seranser\u00ee c\u00eehan\u00ea ye \u00fb hem\u00fb di\u015fibin hev. Wek\u00ee m\u00eenak ku em yek bi yek li\u00a0ciavaka grekiyan (yewnanan) bin\u00earin, ku wek\u00ee civakeke p\u00ea\u015fket\u00ee em zanin \u00fb di\u00a0d\u00eerok\u00ea de j\u00ee ev rastiyek e \u00e7i ji aliy\u00ea zan\u00een\u00ea ve \u00e7i ji aliy\u00ea civak\u00ee ve; L\u00ea\u00a0em li destanek wan a gelek\u00ee navdar ku bi nav\u00ea Odysseia de dib\u00eenin, di\u00a0civak\u00ea de jin di gelek waran de wek\u00ee kes\u00ean li pa\u015f s\u00eenorek\u00ee \u00e7\u00eakir\u00ee dij\u00een.<\/p>\n<p>B\u00eaguman jin\u00ean serdest li her civak\u00ea hene, di ya wan de j\u00ee. L\u00ea ev yek r\u00ea li\u00a0ber rew\u015fa hem\u00fb jinan venake \u00fb wan d\u00eesa li pa\u015f wan s\u00eenoran hepiskir\u00ee\u00a0dih\u00eale. Ev m\u00eenaka civaka grekiyan belk\u00ee ji bo hem\u00fb m\u00eenakeke ba\u015ftir be ji bo\u00a0t\u00eagihandinek d\u00eerok\u00ee.<\/p>\n<p><strong>Di destana gilgam\u00ea\u015f de rola jin\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di ser van hem\u00fbyan re dema em bala xwe bidin serboriya jin\u00ea ya di edebiyat\u00ea\u00a0de gelek \u00e7\u00eerok \u00fb tecrubey\u00ean bi \u00ea\u015f dert\u00ean p\u00ea\u015f\u00eeya me. M\u00eenaka her\u00ee ron\u00ee\u00a0destana Gilgam\u00ea\u015f e: Di v\u00ea destan\u00ea de, her \u00e7iqas \u00cennana, St\u00ear\/Star (\u00ce\u015ftar)\u00a0wek\u00ee xwedawendan bin j\u00ee, di v\u00ea destana d\u00eerok\u00ee\/m\u00eetoloj\u00eek de, li pa\u015f perdey\u00ea\u00a0rola jin\u00ea wek\u00ee jir\u00eaderxistina m\u00ear hatiye diyarkirin. Gilgam\u00ea\u015f wiha dib\u00eaje;\u00a0\u201cTol\u00ea s\u00eeng \u00fb ber\u00ea xwe vekir ji bo zewq\u00ea bide w\u00ee, ji nefesgirtina w\u00ee nereviya,\u00a0ke\u00e7ik\u00ea cil\u00ean xwe ji xwe \u015feqitand, w\u00ee j\u00ee xwe li ser ke\u00e7ik\u00ea dir\u00eaj kir, ke\u00e7ik\u00ea\u00a0jinb\u00fbna xwe bi w\u00ee hov\u00ee da h\u00eeskirin, \u00ear\u00ee\u015fa w\u00ee ya bi \u015fewhet ke\u00e7ik bi m\u00ea\u015fin\u00ee\u00a0rap\u00ea\u00e7a.\u201d Welhesil ji bil\u00ee v\u00ea destan\u00ea, di metn\u00ean destp\u00eak\u00ea y\u00ean niv\u00eesk\u00ee de j\u00ee\u00a0em \u00ea l\u00ea rast werin ku jin \u00e7awa wek\u00ee objeyek, p\u00eal\u00eestokek cins\u00ee \u00fb am\u00fbrek\u00a0cins\u00ee hatine bikaran\u00een. Gilgam\u00ea\u015f ten\u00ea m\u00eenak e.<\/p>\n<p><strong>Tevgera cid\u00ee ya jin\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di metn\u00ean \u00eero de heger ev yek k\u00eam b\u00fbbe, wek\u00ee li ban\u00ee j\u00ee hatiye diyarkirin,\u00a0bi saya tevgereke cid\u00ee ya jinan e. Ev meseleya ku hem\u00fb civak\u00ea es\u00eer dike tim\u00a0kiriye n\u00eeqa\u015fek sereke.<\/p>\n<p>Di v\u00ea atmosfera ku JIN JIYAN AZAD\u00ce wek\u00ee mottoyeke kurdistan\u00ee li hem\u00fb dinyay\u00ea\u00a0belav b\u00fbye de, belk\u00ee j\u00ee r\u00ea li ber gelek ti\u015ft\u00ean ne li r\u00ea were girtin \u00fb r\u00eaka\u00a0azadiya huner \u00fb edebiyat\u00ea j\u00ee sekantir bibe.<\/p>\n<p>Ji bil\u00ee van agahiy\u00ean ku li ban\u00ee hatine niv\u00eesandin, di metneke edeb\u00ee de her\u00a0\u00e7i qas nirxandin \u00fb rexney\u00ean derbar\u00ea nasnamey\u00ean zayend\u00ee de bi awayek\u00ee\u00a0objekt\u00eef were niv\u00eesandin \u00fb maf\u00ea zayenda m\u00ear \u00fb jin bi away\u00ea xwezay\u00ee were\u00a0day\u00een, ew yek w\u00ea r\u00ea li ber azadiy\u00ea veke: Azadiya edebiyat\u00ea, azadiya civak\u00ea\u00a0\u00fb azad\u00eeya jin\u00ea. Ev r\u00eabaz r\u00eabaza her\u00ee rasyonel a civak\u00ee ye di eyn\u00ee dem\u00ea de.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Ji destp\u00eaka mirovahiy\u00ea ve edebiyat\u00ea wek\u00ee be\u015fek huner\u00ee tim bi awayek\u00ee gi\u015ft\u00ee\u00a0civak kiriye mijara xwe ya sereke. Dema em ji v\u00ea \u015fibak\u00ea l\u00ea meze bikin,\u00a0bingeha edebiyat\u00ea mirov e. Objeya sereke ya v\u00ea huner\u00ea rasterast mirov e. Her ku mirov e, w\u00ea dem\u00ea mijar j\u00ee gelek berfireh e. Ji gelek aliyan ve r\u00ea\u00a0heye ku [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":226881,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[230],"tags":[],"class_list":["post-226880","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cand-u-huner"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/226880","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=226880"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/226880\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":226882,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/226880\/revisions\/226882"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/226881"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=226880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=226880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=226880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}