{"id":226836,"date":"2025-08-16T12:36:03","date_gmt":"2025-08-16T10:36:03","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=226836"},"modified":"2025-08-16T12:52:45","modified_gmt":"2025-08-16T10:52:45","slug":"sistema-heri-guncawe-ji-bona-siberoja-suriye-nenavendiya-siyasi-ye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=226836","title":{"rendered":"S\u00eestema her\u00ee guncav ji bo siberoja S\u00fbriy\u00ea nenavendiya siyas\u00ee ye"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ronah\u00ee Sad\u00fbn\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Berpirs\u00ea Be\u015f\u00ea Peywendiyan y\u00ea Navenda Rojava ya L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek D. Luqman Ebdullah diyar kir ku s\u00eestema navend\u00ee ji bo S\u00fbriy\u00ea nabe, S\u00fbriy\u00ea ji gelek netewan p\u00eak t\u00ea \u00fb ev s\u00eestem demokrasiy\u00ea nagire nav xwe; ji bo w\u00ea s\u00eestema nenavend\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee s\u00eestema her\u00ee guncav ku pirsgir\u00eak\u00ean S\u00fbriy\u00ea p\u00ea \u00e7areser bibin. <\/strong><\/p>\n<p>Derbar\u00ea nenavend\u00eeb\u00fbna \u00eedar\u00ee \u00fb nenavend\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee, Berpirs\u00ea Be\u015f\u00ea Peywendiyan y\u00ea Navenda Rojava ya L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek Bij\u00ee\u015fk <strong>Luqman Ebdullah <\/strong>bersiva pirs\u00ean Rojnameya me da \u00fb hevpeyv\u00een wiha b\u00fb:<\/p>\n<p><strong>S\u00eestem\u00ean bi dir\u00eajiya d\u00eerok\u00ea li S\u00fbriy\u00ea hatine me\u015fandin \u00e7ine? <\/strong><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-226838 alignright\" src=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/IMG_0034-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"266\" height=\"177\" srcset=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/IMG_0034-300x200.jpg 300w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/IMG_0034-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/IMG_0034-768x512.jpg 768w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/IMG_0034-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/IMG_0034-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/IMG_0034-750x500.jpg 750w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/IMG_0034-1140x760.jpg 1140w\" sizes=\"auto, (max-width: 266px) 100vw, 266px\" \/><\/p>\n<p>Di sala 1920\u2019an de, dema ku S\u00fbriy\u00ea hate avakirin ne bi reng\u00ea sistem\u00ea dewlet\u00ea b\u00fb, \u00fb s\u00eenor\u00ean w\u00ea nehatib\u00fbn destn\u00ee\u015fankirin. L\u00ea pi\u015ft\u00ee 1920\u2019an dewleta S\u00fbriy\u00ea di bin serweriya int\u00eedaba Ferensay\u00ea de hat avakirin \u00fb bi sistemek\u00ea navend\u00ee hate bir\u00eave birin. Gelek mijar ji bo S\u00fbriy\u00ea dihatin gotin wek nenavend\u00ee \u00fb hwd\u2026l\u00ea s\u00eestema S\u00fbriy\u00ea b\u00fb navend\u00ee. Hikum\u00ea S\u00fbriy\u00ea heta sal\u00ean 1960\u2019\u00ee de j\u00ee hukmek\u00ee geler\u00ee \u00fb perleman\u00ee b\u00fb ku desthilatdariya serokkomar ewqas\u00ee l\u00ea neb\u00fb. Herwiha tev\u00ee ku navend\u00ee b\u00fb j\u00ee, l\u00ea asoy\u00ean demokrasiy\u00ea t\u00ea de dihat me\u015fandin, dest\u00fbra w\u00ea j\u00ee dest\u00fbreke ba\u015f b\u00fb, ji ber gelek xal di nava xwe de digirt m\u00eena nenavendiya her\u00eam\u00ee. Pi\u015ft\u00ee serxweb\u00fbn\u00ea di sala 47\u2019an de S\u00fbriy\u00ea ji bin serweriya int\u00eedaba Ferensay\u00ea rizgarb\u00fb.<\/p>\n<p>Ji bo w\u00ea gelek serok hatin ser desthilatdariy\u00ea. Di w\u00ea dem\u00ea de j\u00ee veguhestina desthilatdariy\u00ea ba\u015f b\u00fb, lewma ew dihat er\u00eakirin; gelek serok\u00ean S\u00fbriy\u00ea hatin guhertin, piraniya wan Kurd b\u00fbn. Sistem\u00ea ku li S\u00fbriy\u00ea di w\u00ea dem\u00ea de dihate me\u015fandin bi gel re her tim dan\u00fbstandiandeb\u00fb \u00fb v\u00eena gel li ber \u00e7av digirt. L\u00ea pi\u015ft\u00ee ku rej\u00eema Baas hat ser desthilatdariy\u00ea di sal\u00ean 60 \u00fb 63\u2019an de, w\u00ea dem\u00ea S\u00fbriy\u00ea kete nava sistemek\u00ea navend\u00ee \u00fb teng de ku demokras\u00ee \u00fb azad\u00ee bi carek\u00ea li hol\u00ea nema. Angu giran\u00ee bi \u015f\u00eawazek\u00ee ewleh\u00ee \u00fb siyas\u00ee sistem bi r\u00eave dihate me\u015fandin. Bi ketina rej\u00eema Baas di 8\u2019\u00ea Kan\u00fbna 2024\u2019an de li ser dest\u00ea hikumeta veguh\u00eaz a niha li \u015eam\u00ea serweriya xwe dide me\u015fandin, li hol\u00ea tu sistemek\u00ea xuya nake, l\u00ea hikumeta S\u00fbriy\u00ea ya veguh\u00eaz dixwaze bi rengek\u00ee navend\u00ee S\u00fbriy\u00ea bi r\u00eave bibe.<\/p>\n<p><strong>S\u00eestem bixwe t\u00ea \u00e7i watey\u00ea \u00fb \u00e7i cudah\u00ee di navbera desthilatdar\u00ee \u00fb r\u00eaveberiy\u00ea de heye? <\/strong><\/p>\n<p>S\u00eestem; ew r\u00eaya ku kar\u00fbbar\u00ea her welat \u00fb dewletek\u00ea p\u00ea t\u00ea me\u015fandin, di heman dem\u00ea de mekan\u00eezma ku kar\u00ea gel di s\u00eenorek\u00ee diyarkir\u00ee de t\u00ea me\u015fandin, j\u00ea re s\u00eestem t\u00ea gotin. Herwiha s\u00eestem away\u00ean xwe j\u00ee hene ku ji wan s\u00eestem\u00ean qiral\u00ee, navend\u00ee \u00fb nenavend\u00ee ne. S\u00eestem j\u00ee li gor\u00ee dest\u00fbrek\u00ee t\u00ea niv\u00eesandin, ji bo w\u00ea dema cih\u00ea em behs\u00ea dikin dewlet an qiral\u00ee be, gel\u00ean w\u00ea li hev dicivin \u00fb dest\u00fbrek\u00ee dinivs\u00eenin, ew dest\u00fbr j\u00ee li gor\u00ee p\u00eevan\u00ean navnetew\u00ee y\u00ean ku mirov p\u00ea jiyan dikin wek\u00ee abor\u00ee, siyas\u00ee, le\u015fker\u00ee \u00fb hwd\u2026 danas\u00ee dike \u00fb li ser r\u00fby\u00ea erd\u00ea p\u00eak t\u00eene.<\/p>\n<p>Cudah\u00ee di navbera desthilatdar\u00ee \u00fb r\u00eaveberiy\u00ea de heye. Desthilatdar\u00ee ji dema Someran \u00fb heya niha li ser civak\u00ea hatiye ferzikirin \u00fb kes\u00ean ku berjewendiy\u00ean xwe y\u00ean \u015fexs\u00ee bikar t\u00eenin ew desthilatdar\u00ee ne, ev heya derketina netew-dewlet\u00ea j\u00ee heye. Ji ber netewdewlet bixwe j\u00ee berdewamiya v\u00ea yek\u00ea b\u00fb. L\u00ea r\u00eavebirina \u00eedar\u00ee ew \u00eedariya xwezay\u00ee ye ku civak bixwe xwe ava dike \u00fb bir\u00eave dibe.<\/p>\n<p><strong>S\u00eestema navend\u00ee \u00fb nenavend\u00ee \u00e7i ye \u00fb k\u00eejan ji van s\u00eesteman demokrasiy\u00ea di nava xwe de dihew\u00eene? <\/strong><\/p>\n<p>S\u00eestema navend\u00ee; \u015f\u00eawaz\u00ea kar \u00fb xebata w\u00ea ji yek navend\u00ea t\u00ea bi r\u00eave birin, biryar \u00fb zagon ji yek navend\u00ea t\u00eane standin. Di hindir\u00ea sistem\u00ea navend\u00ee de nabe \u00e7i al\u00ee, be\u015f an j\u00ee her\u00eam bi ser\u00ea xwe biryareke bi\u00e7\u00fbk an mezin, \u00e7i civak\u00ee, siyas\u00ee, abor\u00ee \u00fb le\u015fer\u00ee be, bide. Ten\u00ea biryar w\u00ea ji navend\u00ea b\u00ea derxistin \u00fb belavkirin, her kes j\u00ee p\u00eaw\u00eeste ku p\u00eakb\u00eene. Ev j\u00ee li gor\u00ee dest\u00fbr t\u00ea bir\u00eave birin, ez bawernakim gelek\u00ee ku dest\u00fbr\u00ea xwe ba\u015f f\u00eam bike, were s\u00eestemeke navend\u00ee ji xwe re dey\u00een \u00fb li gor\u00ee w\u00ea xwe bixwe t\u00eaxe nava zindan\u00ea de. Ji ber dema navend\u00eeb\u00fbn t\u00ea gotin, demokras\u00ee li hol\u00ea nam\u00eene \u00fb ten\u00ea desthilatdar\u00ee serwerdibe.<\/p>\n<p>S\u00eestema nenavend\u00ee bi xwe j\u00ee reng\u00ea xwe hene, wek\u00ee nenavend\u00eeb\u00fbna \u00eedar\u00ee \u00fb nenavend\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee. Nenavend\u00ee ew e ku biryar, kar \u00fb siyaste hem\u00fb ne ji navendek\u00ea ten\u00ea derdikeve, l\u00ea bi rengek\u00ee hemaheng\u00ee ji gelek navendan \u00fb bi rengek\u00ee hevbe\u015f ku hevd\u00fb temam bike derdikeve. Dema em dib\u00eajin nenavend\u00ee nay\u00ea wateya ku navend tune, l\u00ea ew navend ne serwer \u00fb desthilatdar e, her her\u00eam \u00fb kantonek dikare biryara xwe bist\u00eene, l\u00ea hemahengiya wan bi navend\u00ea re heye. M\u00eenaka v\u00ea yek\u00ea j\u00ee niha li Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea t\u00ea me\u015fandin ku s\u00eestema w\u00ea nenavend\u00ee ye, l\u00ea navenda w\u00ea heye, l\u00ea her kantonek li gor\u00ee rew\u015f, erdn\u00eegar\u00ee \u00fb p\u00eakhatey\u00ean xwe, kar\u00ea xwe dike \u00fb biryar\u00ean xwe derdixin \u00fb jiyana xwe bir\u00eave dibin.<\/p>\n<p><strong>Cudahiya di navbera nenavendiya \u00eedar\u00ee \u00fb nenavend\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee de?<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Dema em dib\u00eajin nenavendiya \u00eedar\u00ee b\u00eatir \u00eedara her\u00eam\u00ee ye. Ber\u00ea j\u00ee di dest\u00fbra S\u00fbriy\u00ea de \u00eedar\u00ee heb\u00fb, m\u00eenak hevserok\u00ea \u015faredariy\u00ea ji her\u00eam\u00ea bi xwe b\u00fb \u00fb biryar bixwe derdixistin, l\u00ea d\u00eesa j\u00ee gir\u00eaday\u00ee navend\u00ea b\u00fb, ji ber ne darayiya w\u00ea \u00fb ne biryar\u00ea w\u00ea serbixwe ye.<\/p>\n<p>L\u00ea dema em b\u00eajin nenavendiya siyas\u00ee ew rengek ji reng\u00ea fedraliy\u00ea ye. Jixwe ferdral\u00ee \u00fb konfedral\u00ee heye, dema gelek fedraliyat bi hev re hemahengiy\u00ea dikin, em j\u00eare dib\u00eajin konferdarl\u00ee ku ne cihek \u00fb erdn\u00eegeriyek ten\u00ea ye, l\u00ea gelek in. Fedral\u00ee bixwe j\u00ee s\u00eestemeke nenavend\u00ee ye b\u00eatir\u00ee xwe nenaved\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee ye. Cih\u00ea ku nenavend\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee t\u00ea de hebe, ew cih dikare biryara xwe bist\u00eene, m\u00eenak dikare hevpeymanek\u00ea bi h\u00eaz\u00ea in din re \u00e7i di hundir an derve de be, yan her\u00eam\u00ee \u00fb nenavend\u00eeb\u00ee bin j\u00ee p\u00eak b\u00eene \u00fb biryar\u00ean siyas\u00ee dikare bist\u00eene, w\u00ea dem\u00ea heta be\u015f\u00ea parastin, daray\u00ee \u00fb derve t\u00ea de hene. S\u00eestema Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea j\u00ee nim\u00fbna her\u00ee berbi\u00e7ave ji bo nenavend\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee ye ku her kantonek kar\u00ea xwe y\u00ea le\u015fker\u00ee, abor\u00ee \u00fb civak\u00ee dike, ev hem\u00fb j\u00ee dikeve bin \u00e7ar\u00e7oveya s\u00eestema nenavend\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee de.<\/p>\n<p><strong>S\u00eestema her\u00ee guncaw ji bo siberoja S\u00fbriy\u00ea p\u00eaw\u00eeste \u00e7i sistem be?<\/strong><\/p>\n<p>Di rew\u015fa S\u00fbriy\u00ea ya niha de s\u00eestema navend\u00ee w\u00ea gelek\u00ee \u015fa\u015f be, ji ber S\u00fbriy\u00ea ne ji netewek\u00ee ten\u00ea p\u00eak t\u00ea, l\u00ea pir netew di S\u00fbriy\u00ea de hene m\u00eena Kurd, Ereb, Ermen, Xiristiyan, \u00c7erkez, Turkmen \u00fb hwd\u2026 hem\u00fb j\u00ee ji netew\u00ean S\u00fbriy\u00ea y\u00ean resen in. L\u00ea kiryar\u00ea ku di S\u00fbriy\u00ea de \u00e7\u00eab\u00fbn \u00fb heya niha pi\u015ft\u00ee hikumeta veguh\u00eaz j\u00ee n\u00eaz\u00eek\u00eeb\u00fbna w\u00ea ji jiyana siyas\u00ee \u00fb civak\u00ea re, n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean desthilatdariy\u00ea ye ku dixwaze yekal\u00eeb\u00fbn\u00ea bide me\u015fandin, lewma j\u00ee v\u00ea hikumet\u00ea meclis ava kir ku hem\u00fb kes\u00ean di meclis\u00ea de y\u00ean gir\u00eaday\u00ee wane, hem j\u00ee ragihandina dest\u00fbrek\u00ee kir ku wan bi xwe niv\u00eesandib\u00fb \u00fb li gel venegeriyan, bi van hewildan\u00ean xwe y\u00ean yek an\u00ee tu p\u00eevan ji azad\u00ee \u00fb demorasiy\u00ea re nehi\u015ftin.<\/p>\n<p>Ji bo w\u00ea s\u00eestema nenavend\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee ya her\u00ee guncawe ku pirsgir\u00eak\u00ean S\u00fbriy\u00ea p\u00ea \u00e7areser bibin. Ev s\u00eestem ten\u00ea dikare v\u00ea rew\u015fa niha ku bi deh\u00ea salan t\u00ea jiyankirin \u00fb hatiye komkirin heta ku gihaye v\u00ea encam\u00ea \u00e7areser bike. Ji ber bi s\u00eestema niha ya ku li S\u00fbriy\u00ea t\u00ea me\u015fandin \u00fb b\u00ea ku v\u00een \u00fb heb\u00fbna p\u00eakhatey\u00ean hey\u00ee li ber \u00e7avan were girtin, w\u00ea tu \u00e7areser\u00ee p\u00eakney\u00ea. Ji bona siberoja S\u00fbriy\u00ea p\u00eaw\u00eeste gel\u00ea S\u00fbriy\u00ea tev biryara xwe bixwe bist\u00eenin \u00fb bi rengek\u00ee akt\u00eef cih\u00ea xwe di avakirina S\u00fbriy\u00ea de bigre.<\/p>\n<p>M\u00eenak Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea ji gelek p\u00eakhateyan p\u00eak t\u00ea, ji bo w\u00ea tu nikar\u00ee s\u00eestemek\u00ee li ser wan feriz bike ku ne s\u00eestemeke pirreng\u00ee be, l\u00ea div\u00ea s\u00eestemek\u00ee ku gel p\u00ea\u015f bixe, nim\u00fbneya w\u00ea j\u00ee li p\u00ea\u015fiya \u00e7av\u00ea me ji sala 2012\u2019an ve \u00fb heta niha. Herwiha di sala 2014\u2019an de dema ku R\u00eaveberiya Xweser hat avakirin \u00fb her\u00eama her\u00ee bi ewle ku tev\u00ee ewqas \u015fer, \u00eari\u015f \u00fb di nav de j\u00ee \u015fer\u00ea taybet li ser t\u00ea me\u015fandin ev her\u00eame. S\u00eestema nenavend\u00ee ya Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea b\u00fb nim\u00fbne ji S\u00fbriy\u00ea \u00fb Rojhilata Nav\u00een re \u00fb b\u00fb s\u00eestema her\u00ee guncaw ya ku t\u00ea qeb\u00fblkirin ji aliy\u00ea civak\u00ee, abor\u00ee, siyas\u00ee \u00fb hwd\u2026 ve.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ronah\u00ee Sad\u00fbn\/Qami\u015flo Berpirs\u00ea Be\u015f\u00ea Peywendiyan y\u00ea Navenda Rojava ya L\u00eakol\u00een\u00ean Stratej\u00eek D. Luqman Ebdullah diyar kir ku s\u00eestema navend\u00ee ji bo S\u00fbriy\u00ea nabe, S\u00fbriy\u00ea ji gelek netewan p\u00eak t\u00ea \u00fb ev s\u00eestem demokrasiy\u00ea nagire nav xwe; ji bo w\u00ea s\u00eestema nenavend\u00eeb\u00fbna siyas\u00ee s\u00eestema her\u00ee guncav ku pirsgir\u00eak\u00ean S\u00fbriy\u00ea p\u00ea \u00e7areser bibin. Derbar\u00ea nenavend\u00eeb\u00fbna \u00eedar\u00ee \u00fb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":226837,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-226836","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nuce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/226836","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=226836"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/226836\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":226840,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/226836\/revisions\/226840"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/226837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=226836"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=226836"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=226836"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}