{"id":226570,"date":"2025-08-09T12:27:04","date_gmt":"2025-08-09T10:27:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=226570"},"modified":"2025-08-09T12:27:04","modified_gmt":"2025-08-09T10:27:04","slug":"bi-armancgirtina-jin-u-ciwanan-dixwazin-civake-puc-bikin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=226570","title":{"rendered":"Bi armancgirtina jin \u00fb ciwanan dixwazin civak\u00ea p\u00fb\u00e7 bikin"},"content":{"rendered":"<p><strong>Esma Mistefa\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Bikaran\u00eena jin \u00fb ciwanan ji madey\u00ean hi\u015fbir re b\u00fbye terz\u00ea sermayey\u00ea \u00fb b\u00eay\u00ee ku ciwan bikevin ferqa v\u00ea siyaset\u00ea, j\u00eare dibin am\u00fbr; valederxistina v\u00ee \u015fer\u00ea taybet \u00fb der\u00fbn\u00ee j\u00ee, encax bi riya perwerde, t\u00eagihi\u015ftin \u00fb xweparastin\u00ea p\u00eak were. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Bandora bikaran\u00eena Madey\u00ean Hi\u015fbir di civak\u00ea de<\/strong><\/p>\n<p>Pirsgir\u00eaka madey\u00ean hi\u015fbir pirsgir\u00eakek gir\u00eeng e ku li seranser\u00ee c\u00eehan\u00ea gir\u00eengiyek z\u00eade bi dest dixe, ji ber bandora w\u00ea ya k\u00fbr li ser civakan \u00fb tenduristiya kesan. Madey\u00ean hi\u015fbir gelek bandor\u00ean ney\u00een\u00ee \u00e7\u00eadikin, bandor\u00ea li tenduristiya la\u015f\u00ee \u00fb der\u00fbn\u00ee dikin \u00fb dibin sedema pirsgir\u00eak\u00ean tenduristiy\u00ea y\u00ean kron\u00eek \u00ean wek\u00ee depresyon, fikar (Qeleq) \u00fb nexwe\u015fiy\u00ean dil. Bikaran\u00eena madey\u00ean hi\u015fber bi z\u00eadeb\u00fbna metirsiya nexwe\u015fiy\u00ean vegirt\u00ee y\u00ean wek\u00ee HIV \u00fb hepat\u00eet, bi taybet di nav ciwanan de.<\/p>\n<p>Herwiha, bikaran\u00eena madey\u00ean hi\u015fber dibe sedema hilwe\u015f\u00eena malbatan \u00fb r\u00eajey\u00ean s\u00fbc z\u00eade dike, ji ber ku tiryak carinan ji bo f\u00eenansekirina adet\u00ean xwe li pereyan digerin \u00fb ev yek dibe sedema z\u00eadeb\u00fbna diz\u00ee \u00fb s\u00fbc\u00ean din. Ev diyarde di heman dem\u00ea de dibe sedema t\u00eakbirina t\u00eakiliy\u00ean civak\u00ee \u00fb z\u00eadeb\u00fbna zext\u00ean abor\u00ee li ser kesan \u00fb malbatan.<\/p>\n<p>L\u00eakol\u00een n\u00ee\u015fan didin ku l\u00ea\u00e7\u00fbn\u00ean (Tekel\u00eef) abor\u00ee y\u00ean bikaran\u00eena madey\u00ean hi\u015fber bar\u00ea tenduristiy\u00ea, z\u00eadeb\u00fbna l\u00ea\u00e7\u00fbn\u00ean li ser bernamey\u00ean l\u00eaner\u00een\u00ean civak\u00ee \u00fb k\u00eamb\u00fbna hilber\u00een\u00ea vedihew\u00eene. \u00c7areserkirina van pirsgir\u00eakan bersiveke berfireh ji hem\u00fb aliy\u00ean peywend\u00eedar di nav de hik\u00fbmet, r\u00eaxistin\u00ean civaka siv\u00eel \u00fb sektora taybet, hewce dike.<\/p>\n<p>Ev l\u00eakol\u00een bandor\u00ean civak\u00ee \u00fb abor\u00ee y\u00ean \u00eestismara madey\u00ean hi\u015fbir vedikole \u00fb anal\u00eezek berfireh li ser bingeha l\u00eakol\u00een \u00fb xwendin\u00ean hey\u00ee p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike. Her wiha p\u00ea\u015fniyar\u00ean prat\u00eek\u00ee ji bo ba\u015ftirkirina stratejiy\u00ean p\u00ea\u015f\u00eel\u00eagirtin \u00fb dermankirin\u00ea di nav de xurtkirina hevkariya di navbera saziy\u00ean c\u00fbrbec\u00fbr de \u00fb p\u00ea\u015fxistina bernamey\u00ean perwerdeh\u00ee \u00fb hi\u015fyariy\u00ea y\u00ean bi bandor, dihew\u00eene.<\/p>\n<p>T\u00ea zan\u00een ku madey\u00ean hi\u015fbir wek\u00ee madey\u00ean xwezay\u00ee an sentet\u00eek t\u00eane p\u00eanasekirin ku k\u00eemyaya mej\u00ee diguher\u00eenin. Ew bi bandor\u00ean c\u00fbrbec\u00fbr bandor\u00ea li tenduristiya la\u015f\u00ee \u00fb ps\u00eekoloj\u00eek dike, di nav de hest\u00ean \u00e7alakiy\u00ea, an j\u00ee b\u00eahal\u00ee \u00fb rihetb\u00fbn\u00ea. Bikaran\u00eena berdewam a van madeyan dibe sedema kontrola tevah\u00ee ya li ser pergala demar\u00ee (C\u00eehaz el Esab\u00ee) ya kes. Ew dibe sedem ku la\u015f f\u00ear\u00ee w\u00ea bibe ku wek\u00ee tiryakb\u00fbn t\u00ea zan\u00een, her wiha dibe sedema tevliheviy\u00ean tenduristiy\u00ea y\u00ean cid\u00ee \u00fb reftar\u00ean xirab ji bo kes \u00fb civak\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Bi gi\u015ft\u00ee bandora bikaran\u00eena Madey\u00ean Hi\u015fbir li ser ciwanan? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Ji aliy\u00ea civak\u00ea ve: <\/strong>Dema ku ciwan dest bi bikaran\u00eena madey\u00ean hi\u015fbir dikin, yekem ti\u015ft \u00e7embera civak\u00ee ya derdora xwe diguher\u00eene. Ew ber\u00ea xwe dide kes\u00ean ku v\u00ea yek\u00ea bikart\u00eenin her wiha ew xwe ji heval\u00ean xwe d\u00fbr dixe \u00fb ber bi ten\u00eat\u00ee \u00fb \u00eezolasyon\u00ea ve di\u00e7e. Kes bi malbata xwe re j\u00ee diguhere.<\/p>\n<p><strong>Ji aliy\u00ea der\u00fbn\u00ee ve:<\/strong> Ciwanek bi xwezay\u00ee guher\u00een\u00ean der\u00fbn\u00ee dij\u00ee, l\u00ea heb\u00fbna madey\u00ean hi\u015fber di r\u00fbt\u00eena w\u00ee ya rojane de kontrolkirina w\u00ea dijwartir dike. Ev yek dibe sedema pa\u015fguhkirina xwe him di aliy\u00ea der\u00fbn\u00ee de him j\u00ee f\u00eez\u00eek\u00ee \u00fb her wiha tesl\u00eemb\u00fbna ji rew\u015f\u00ean dijwar re \u00fb \u00e7areserkirina wan bi meyla ji madey\u00ean hi\u015fbir re.<\/p>\n<p><strong>Ji aliy\u00ea daray\u00ee ve:<\/strong> Bi gi\u015ft\u00ee madey\u00ean pir buha ne, l\u00ea ji bo care yekem\u00een kes bixin xefk\u00ea \u00fb di bikaran\u00eena wan de as\u00ea bikin, b\u00ea buha didin. L\u00ea bi berdewamiy\u00ea re mirov hewcedike ku tiryak\u00ea z\u00eade bike, ev j\u00ee div\u00ea perey\u00ean z\u00eade bide. Bi v\u00ea yek\u00ea de bazirgan\u00ean narkot\u00eek\u00ea ango madey\u00ean hi\u015fbir dih\u00eale ku ciwanan ji h\u00eala daray\u00ee ve \u00eestismar bikin.<\/p>\n<p><strong>Ji h\u00eala rew\u015fenb\u00eer\u00ee ve:<\/strong> Ciwan\u00ee qonaxek ji avakirina rew\u015fenb\u00eer\u00ee \u00fb kesayet\u00ee ye ku t\u00ea de p\u00eakhatin \u00fb k\u00fbrb\u00fbna kesayetiy\u00ea di hundur\u00ea mirov de h\u00een bi cih neb\u00fbye \u00fb van madeyan bikar b\u00eene ne ten\u00ea dibe sedema hilwe\u015fandin \u00fb t\u00eak\u00e7\u00fbna \u015faney\u00ean mej\u00ee \u00fb derengxistina f\u00earb\u00fbn\u00ea, l\u00ea di heman dem\u00ea de wan ber bi ramana ney\u00een\u00ee \u00fb ji r\u00ea derketin\u00ea ve dibe.<\/p>\n<p><strong>Ji aliy\u00ea Exlaq\u00ee ve:<\/strong> Dema bikaran\u00eena madey\u00ean hi\u015fbir, aliy\u00ea mentiq\u00ee \u00fb aqilane y\u00ea mirov bi tevah\u00ee tune ye \u00fb haydariya w\u00ee ya ji ti\u015ft\u00ean li dora w\u00ee k\u00eam dibe. Her wiha, mirov di bin bandora van madeyan de f\u00eam nake ka \u00e7i rast e \u00fb \u00e7i \u015fa\u015f e.<\/p>\n<p><strong>Ji aliy\u00ea qan\u00fbn\u00ee ve:<\/strong> Bikarh\u00eaner\u00ean madey\u00ean hi\u015fber \u00ean di bin temen\u00ea 15 sal\u00ee de div\u00ea li navend\u00ean tenduristiy\u00ea werin ragirtin ku li wir l\u00ean\u00ear\u00eena giran \u00fb \u00e7avd\u00eariya tevger\u00ee \u00fb pi\u015ftgiriya dermankirina tiryak\u00ea werdigirin. Bi heman away\u00ee, ciwan\u00ean di navbera 15-18 sal\u00ee de li navend\u00ean ragirtina ciwanan t\u00eane ragirtin, ku ev bandor\u00ea li tomar\u00ean wan \u00ean siv\u00eel dike \u00fb wan ji gelek derfet\u00ean p\u00ea\u015feroj\u00ea b\u00eapar dih\u00eale.<\/p>\n<p>Ev hem\u00fb ji bil\u00ee bandor\u00ean w\u00ea y\u00ean tendurist\u00ee y\u00ean ku me an\u00eena ziman.<\/p>\n<p><strong>Bandora Madey\u00ean Hi\u015fbir li ser jinan<\/strong><\/p>\n<p>Dema ku em behsa tiryakb\u00fbna jinan dikin, div\u00ea civak p\u00ea\u015f\u00ee zanibe ku ew nexwe\u015fiyeke ku sedem\u00ean w\u00ea m\u00eena her nexwe\u015fiyeke din in, ne ku b\u00eaexlaqiyeke an n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean neba\u015f \u00ean ke\u00e7 an jinek\u00ea ye. Jin j\u00ee weke her kes\u00ee dikeve bin zext\u00ean p\u00eeskoloj\u00eek \u00fb civak\u00ee \u00fb ber\u00ea xwe dide madey\u00ean hi\u015fbir. Div\u00ea jin bi b\u00fbyer\u00ean civak\u00ee \u00fb kesayet\u00ee y\u00ean ku ber\u00ea w\u00ea didin bikaran\u00eena van madeyan bandor nebe \u00fb nekeve xefka van diyardeyan. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, dermankirina tiryak\u00ea jinan ti\u015ftek\u00ee xwezay\u00ee ye, ji ber ku m\u00eena dermankirina her nexwe\u015fiyek\u00ea, div\u00ea d\u00ea \u00fb bav ji ber v\u00ea yek\u00ea \u015ferm nekin.<\/p>\n<p><strong>Bandora bikaran\u00eena madey\u00ean hi\u015fbir li ser tenduristiya la\u015f\u00ee ya jinan <\/strong><\/p>\n<p>Lawazkirina s\u00eestema parastin\u00ea, Pirsgir\u00eak\u00ean dil \u00fb damaran- Vere\u015f\u00een \u00fb nexwe\u015fiy\u00ean made- Z\u00eadeb\u00fbna bar\u00ea li ser kezeb\u00ea- Zirara mej\u00ee \u00fb demaran- Nexwe\u015fiya kezeba nefes\u00ea- Guhertin\u00ean avah\u00eesaziy\u00ea di la\u015f de- Meyla nexwe\u015fiy\u00ean bi xw\u00een\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee<strong>.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Gelo<\/strong> <strong>jin ji m\u00earan b\u00eatir ji Madey\u00ean Hi\u015fber bandor dibin?<\/strong><\/p>\n<p>T\u00ea zan\u00een ku bandor\u00ean tiryak\u00ea li ser jinan ji m\u00earan girantir e. Konseya Navnetewey\u00ee ya Kontrolkirina Madey\u00ean Hi\u015fbir (INCB) n\u00ee\u015fan daye ku gava jinek dest bi wergirtina madey\u00ean hi\u015fbir an j\u00ee madey\u00ean ku dikarin bibin sedema tiryak\u00ea dike, \u00eeht\u00eemala ku ew bi awayek\u00ee e\u015fkere tiryak\u00ea bibe \u00fb z\u00eadeb\u00fbna pikaran\u00eena madey\u00ea bil\u00eaztir bike ji m\u00earan mezintir e.<\/p>\n<p>Her \u00e7end avahiya anatom\u00eek (Te\u015fr\u00eehiy\u00ea) a organ\u00ean navxwey\u00ee y\u00ean la\u015f\u00ea m\u00ear \u00fb jinan di\u015fibin hev j\u00ee, L\u00ea bel\u00ea, la\u015f\u00ea jin\u00ea dibe ku ji madey\u00ean hi\u015fber b\u00eatir hesas be \u00fb n\u00ee\u015fan\u00ean tiryak\u00ea dikarin zelaltir xuya bibin. Her wiha, s\u00eestema hormonal a di la\u015f\u00ea jin\u00ea de tevl\u00eehevtir \u00fb guherbartir e, ev j\u00ee dibe sedem ku bikaran\u00eena madey\u00ean hi\u015fber bi awayek\u00ee w\u00earanker mudaxeley\u00ee kar\u00ea hormonal bike.<\/p>\n<p><strong>26\u2019\u00ea P\u00fb\u015fbera 2024\u2019an de raporek ji aliy\u00ea Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ea ve hate belavkirin \u00fb naveroka rapor\u00ea j\u00ee wehab\u00fb <\/strong><\/p>\n<p>Raporek ji aliy\u00ea Of\u00eesa Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee ya li dij\u00ee Tiryak \u00fb S\u00fbc ve hat we\u015fandin e\u015fkere kir ku li c\u00eehan\u00ea n\u00eaz\u00eek\u00ee 300 milyon kes tiryak\u00ea bi kar t\u00eenin \u00fb r\u00eajeya bazirganiya wan j\u00ee z\u00eade dibe.<\/p>\n<p><strong>Li hember van siyasetan t\u00eagihi\u015ftina jin \u00fb ciwanan<\/strong><\/p>\n<p>Tesb\u00eet\u00ean me di jor de li ser bikaran\u00eena madey\u00ean hi\u015fbir \u00fb bandora w\u00ea li ser tenduristiya mirov, him di aliy\u00ea piskeoloj\u00eek, exlaq\u00ee, civak\u00ee \u00fb f\u00eez\u00eek\u00ee ve, ten\u00ea li ser katagoriyek\u00ee taybet ji civak\u00ea nay\u00ea p\u00eakan\u00een \u00fb p\u00ea\u015fxistin, hema b\u00eaje tevah\u00ee civak ketiya xefka van madeyan \u00fb bi kar t\u00eenin.<\/p>\n<p>Bi taybet em \u00ea bal\u00ea bik\u015f\u00eenin li ser ciwanan \u00fb jin\u00ean ciwan, ji ber her\u00ee z\u00eade ku di civak\u00ea de p\u00ea bandor dibin \u00fb bikart\u00eenin ciwan in. Ev yek bi gelemper\u00ee di tevah\u00ee c\u00eehan\u00ea de hatiye p\u00ea\u015fxistin. Gelo ev yek bi \u00e7i siyaset\u00ea t\u00ea kirin \u00fb belavkirin, div\u00ea em di ferqa v\u00ea yek\u00ea de bin. Ger \u00eero h\u00eaz\u00ean hegomon\u00eek \u00fb modern\u00eeteya kap\u00eetal ji bo xwe c\u00eehan\u00ea li ser tiliy\u00ean xwe tevdiger\u00eene \u00fb kontrol dike, w\u00ea dem\u00ea belavb\u00fbna diyardey\u00ean bi v\u00ee away\u00ee di nava civak\u00ea de ne ti\u015ftek\u00ee ji r\u00eaz\u00ea ye.<\/p>\n<p>H\u00eaz\u00ean sermayedar, h\u00eaza ciwanan hedefdigre, em \u00ea neb\u00eajin ku tirsa wan ji v\u00ea katagoriy\u00ea n\u00eene, ji ber di c\u00eehan\u00ea de h\u00eaza her\u00ee herikbar \u00fb di xolek \u00fb saniy\u00ea de dikare xwe biguhere, ti\u015ftek\u00ee p\u00ea\u015fbixe, anal\u00eezek \u00fb diyalekt\u00eekek di ser\u00ea w\u00ee\/w\u00ea de p\u00ea\u015fbikeve, ew j\u00ee ciwan in. Ger h\u00eaza ciwanan bikeve nava l\u00eakol\u00een, anal\u00eez \u00fb fikrandina ku ka li derdor \u00e7i t\u00ea qewmandin, w\u00ea dem\u00ea ev \u00ea bibe trajediya her\u00ee mezin ji sermayey\u00ea re. Ketina ferqa li derdor di aliy\u00ea siyaset, pergal, civak\u00ee, ekonom\u00ee, \u015fer \u00fb pev\u00e7\u00fbn\u00ean t\u00ean r\u00fbdan \u00fb hwd. W\u00ea r\u00ea nede ku pergala hey\u00ee bigih\u00eene v\u00ea ast\u00ea. Weke ku tu rastiya wan rax\u00eena ber \u00e7avan \u00fb fikirek\u00ee demokrat\u00eek derx\u00eene hol\u00ea \u00fb p\u00ea li hember kap\u00eetal\u00eezm\u00ea \u015fer bik\u00ee. \u00c7awa ku felsefeya R\u00eaber Abdullah Ocalan di serdema 21\u2019em\u00een de derxistiye hol\u00ea.<\/p>\n<p>Belavkirina madey\u00ean hi\u015fbir j\u00ee b\u00fbye h\u00easantir\u00een r\u00eabaz\u00ean hedefgirtina h\u00eaza herikbar a jin\u00ean ciwan \u00fb ciwanan. \u00c7awa ku ji xwe re h\u00eaza ciwantiy\u00ea metirs\u00ee dib\u00eenin \u00fb di heman dem\u00ea de jin\u00ean ciwan j\u00ee wiha digrin dest. Li ser jin h\u00ea siyaset\u00ean xirabtir didin me\u015fandin. Li hember van r\u00eabazan div\u00ea yekem\u00een ti\u015fta ku b\u00ea kirin, jin\u00ean ciwan \u00fb ciwan bikevin ferqa siyaseta pergala serwer \u00fb bikaran\u00eena wan ji h\u00eaza ciwantiy\u00ea re. Helbet p\u00eakan\u00eena v\u00ea bi awayek\u00ee ji r\u00eaz\u00ea ne gengaze. Di destp\u00eak\u00ea de div\u00ea em xwe nas bikin, perwerde bikin, asoy\u00ean xwe y\u00ean dervey\u00ee p\u00eevan\u00ean ku pergal\u00ea ji me re dan\u00eene avabikin \u00fb bilindbikin. Di v\u00ea derbar\u00ea de yekane kes\u00ea ku ev diyardey\u00ean civak\u00ee, siyaseta hey\u00ee, r\u00eabaz\u00ea xwegihandina van rastiyan \u00fb \u00e7areserkirina w\u00ea R\u00eaber Apo di b\u00eerdoziya xwe de bi berfireh\u00ee aniye ziman.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esma Mistefa\/Qami\u015flo Bikaran\u00eena jin \u00fb ciwanan ji madey\u00ean hi\u015fbir re b\u00fbye terz\u00ea sermayey\u00ea \u00fb b\u00eay\u00ee ku ciwan bikevin ferqa v\u00ea siyaset\u00ea, j\u00eare dibin am\u00fbr; valederxistina v\u00ee \u015fer\u00ea taybet \u00fb der\u00fbn\u00ee j\u00ee, encax bi riya perwerde, t\u00eagihi\u015ftin \u00fb xweparastin\u00ea p\u00eak were. Bandora bikaran\u00eena Madey\u00ean Hi\u015fbir di civak\u00ea de Pirsgir\u00eaka madey\u00ean hi\u015fbir pirsgir\u00eakek gir\u00eeng e ku li [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":226571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-226570","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nuce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/226570","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=226570"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/226570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":226572,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/226570\/revisions\/226572"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/226571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=226570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=226570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=226570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}