{"id":225015,"date":"2025-06-18T08:31:34","date_gmt":"2025-06-18T06:31:34","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=225015"},"modified":"2025-06-18T08:31:34","modified_gmt":"2025-06-18T06:31:34","slug":"17e-pusbere-roja-cihani-ya-tekosina-li-diji-colbuyin-u-zuhabune","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=225015","title":{"rendered":"17\u2019\u00ea P\u00fb\u015fber\u00ea Roja C\u00eehan\u00ee ya T\u00eako\u015f\u00eena Li Dij\u00ee \u00c7olb\u00fby\u00een \u00fb Zuhab\u00fbn\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan\/Qami\u015flo <\/strong><\/p>\n<p><strong>C\u00eehan r\u00fbbir\u00fby\u00ea metirsiya \u00e7olb\u00fby\u00een \u00fb zuhab\u00fbn\u00ea ye, lewra ji bo ku c\u00eehan bi v\u00ea metirsiy\u00ea agahdar be, di sala 1994\u2019an de, Komeleya Gi\u015ft\u00ee ya Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee 17\u2019\u00ea P\u00fb\u015fber\u00ea wek\u00ee Roja C\u00eehan\u00ee ya T\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee \u00c7olb\u00fby\u00een \u00fb Zuhab\u00fbn\u00ea ragihand. L\u00ea kiryar\u00ean mirovan \u00ean domdar \u00fb neparastina wan ji j\u00eengeh\u00ea re, r\u00eajeya asta \u00e7olb\u00fbn \u00fb zuhab\u00fbn\u00ea z\u00eade dike. <\/strong><\/p>\n<p>C\u00eehan ji aliy\u00ea felaket\u00ean xwezay\u00ee y\u00ean lezg\u00een ve t\u00ea tehd\u00eedkirin. \u00c7olb\u00fbn yek ji wan pirsgir\u00eakan e ku tevahiya c\u00eehan\u00ea p\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb ye \u00fb ji bo k\u00eamkirin an rawestandina bandor\u00ean w\u00ea, \u00e7alakiy\u00ean lezg\u00een \u00fb hevgirt\u00ee hewce dike.<\/p>\n<p>Di sala 1994\u2019an de, Komeleya Gi\u015ft\u00ee ya Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee 17\u2019\u00ea Hez\u00eeran\u00ea wek\u00ee Roja C\u00eehan\u00ee ya T\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee \u00c7olb\u00fby\u00een \u00fb Zuhab\u00fbn\u00ea (Hi\u015fkesaliy\u00ea) ragihand, da ku bal\u00ea bik\u015f\u00eene li ser pirsgir\u00eaka \u00e7olb\u00fbn \u00fb hi\u015fkesaliy\u00ea. \u00a0Ev roj wek\u00ee hi\u015fyar\u00ee li ser xeterey\u00ean hey\u00ee \u00fb p\u00eaw\u00eestiya t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee w\u00ea ye. \u00c7olb\u00fbn ji ber gelek faktoran \u00e7\u00eadibe, di nav de guher\u00eena avheway\u00ea \u00fb \u00e7alakiy\u00ean mirovan \u00ean wek\u00ee \u00e7andiniya z\u00eade an j\u00ee bir\u00eena dar\u00ean daristanan.<\/p>\n<p>\u00c7olb\u00fbn pirsgir\u00eakek c\u00eehan\u00ee ye ku bandor\u00ean w\u00ea y\u00ean cid\u00ee li ser biyoloj\u00eek, aramiya civak\u00ee \u00fb abor\u00ee li seranser\u00ea c\u00eehan\u00ea hene. Zeviy\u00ean hi\u015fk jixwe nazik in, \u00fb dema ku ew xirab dibin, bandora wan li ser mirovan, ajalan \u00fb j\u00eengeh\u00ea dibe.<\/p>\n<p><strong>Sedem\u00ean \u00e7olb\u00fbn\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Sedema p\u00ea\u015fketina biyabanan xerab\u00fbna berdewam a ekos\u00eestem\u00ean erd\u00ean hi\u015fk ji ber \u00e7alakiy\u00ean mirovan e, di nav de \u00e7andiniya nedomdar, z\u00eade \u00e7\u00earandin, bir\u00eena daran \u00fb guher\u00eena avheway\u00ea. Herwiha dema ku \u00e7olb\u00fbn \u00e7\u00eadibe, dar \u00fb nebat\u00ean ku bi ax\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ne t\u00eane rakirin.<\/p>\n<p><strong>Hin c\u00fbrey\u00ean \u00e7olb\u00fbn\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>C\u00fbrey\u00ean \u00e7olb\u00fbna erd\u00ea ev in: \u00c7olb\u00fbna ji ber ba, av, \u015forb\u00fbna ax\u00ea \u00fb hwd\u2026 Li gor\u00ee van c\u00fbrey\u00ean c\u00fbda, \u00e7olb\u00fbna erd\u00ea bi \u015fikl\u00ea xirab\u00fbna erd\u00ean \u00e7andiniy\u00ea \u00fb daristanan \u00e7\u00eadibe.<\/p>\n<p><strong>Cudahiya di navbera \u00e7olb\u00fbn \u00fb \u00e7olkirin\u00ea de<\/strong><\/p>\n<p>Ji ber germah\u00ee \u00fb hi\u015fkb\u00fbna z\u00eade, \u00e7ol bi heb\u00fbna hin giyay\u00ean \u00e7ol\u00ea y\u00ean ji koma xerof\u00eetan (Nebatat cafe) \u00fb heywan\u00ean ku li hember germ\u00ea ne, t\u00ea xuyan\u00eekirin. \u00a0\u00c7olb\u00fbn, di forma xwe ya her\u00ee h\u00easan de, windab\u00fbna nebatan li dever\u00ean ku ber\u00ea hatine \u00e7andin, wek m\u00eenak bir\u00eena daristanan ji ber sedem\u00ean c\u00fbrbec\u00fbr, wek agir\u00ean ji ber mirovan an k\u00eemyaya ax\u00ea.<\/p>\n<p><strong>C\u00fbdahiya di navbera ziwab\u00fbn \u00fb \u00e7olb\u00fbn\u00ea de<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7olb\u00fbn wek\u00ee hilwe\u015f\u00eena erd\u00ea li dever\u00ean hi\u015fk, n\u00eev-hi\u015fk, hi\u015fk \u00fb bin-\u015fil ji ber gelek faktoran, di nav de guher\u00eena avheway\u00ea \u00fb \u00e7alakiy\u00ean mirovan, t\u00ea p\u00eanasekirin. Ev hilwe\u015f\u00een bandor\u00ea li potansiyela hilber\u00eener, abor\u00ee \u00fb biyoloj\u00eek\u00ee ya van axan dike. Li seranser\u00ea c\u00eehan\u00ea, salane 12 milyon hektar erd t\u00ea hilwe\u015fandin.<\/p>\n<p><strong>Qonax\u00ean \u00e7olb\u00fbn\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>1- \u00c7olb\u00fbna seretay\u00ee ya sivik: Ew bi xuyakirina n\u00ee\u015fan\u00ean xirab\u00fbna j\u00eengeh\u00ea ya her\u00eam\u00ee dest p\u00ea dike ku bi guher\u00eenek hejmar\u00ee \u00fb kal\u00eetey\u00ee ya pa\u015fver\u00fb di p\u00eakhatey\u00ean p\u00ea\u00e7a nebatan \u00fb ax\u00ea de t\u00ea tems\u00eelkirin.<\/p>\n<p>2- \u00c7olb\u00fbna nerm: Ew qonaxek nerm a xirab\u00fbna j\u00eengeh\u00ea tems\u00eel dike ku t\u00ea de dikare were gotin ku k\u00eamasiyek di hilber\u00eena nebatan de heye ku digih\u00eeje bi qas\u00ee ji sed\u00ee 25 ji enerjiya Erd\u00ea. Ev qonaxek kr\u00eet\u00eek e ji ber ku derengxistina w\u00ea dibe sedema xirab\u00fbna b\u00eatir.<\/p>\n<p><strong>R\u00eajeya \u00e7olb\u00fbn\u00ea li c\u00eehan\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>T\u00ea texm\u00eenkirin ku bi qas\u00ee %10-20 erd\u00ean hi\u015fk jixwe xirab b\u00fbne, tevahiya r\u00fbbera ku ji \u00e7olb\u00fbn\u00ea bandor b\u00fbye di navbera 6 \u00fb 12 milyon k\u00eelometre\u00e7argo\u015fe de ye, bi qas\u00ee %1-6 nif\u00fbsa erd\u00ean hi\u015fk li dever\u00ean ku ji \u00e7olb\u00fbn\u00ea diki\u015f\u00eenin dij\u00een \u00fb milyarek kes ji ber \u00e7olb\u00fbna b\u00eatir di bin gef\u00ea de ne.<\/p>\n<p><strong>Hin ji r\u00eabaz\u00ean ji bo rawestandina \u00e7olb\u00fbn\u00ea \u00fb \u015fer\u00ea li dij\u00ee hi\u015fkesaliy\u00ea ew j\u00ee wiha ne:<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u00c7andiniya domdar.<\/p>\n<p>&#8211; Parastina ax\u00ea.<\/p>\n<p>&#8211; Vegerandina ekos\u00eestem\u00ean ava \u015fir\u00een.<\/p>\n<p>&#8211; N\u00fbjenkirina dever\u00ean berav \u00fb deryay\u00ee.<\/p>\n<p>&#8211; Vegerandina xwezay\u00ea ji bo bajaran.<\/p>\n<p><strong>R\u00eesk\u00ean \u00e7olb\u00fbn \u00fb hi\u015fkesaliy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Windab\u00fbna C\u00fbrbec\u00fbriya Biyoloj\u00eek: \u00c7olb\u00fbn dibe sedema k\u00eamb\u00fbna c\u00fbrbec\u00fbriya biyoloj\u00eek \u00fb k\u00eamb\u00fbna nebat \u00fb ajalan.<\/p>\n<p>Xerab\u00fbna \u00c7avkaniy\u00ean Av\u00ea: \u00c7olb\u00fbn dibe sedema k\u00eamb\u00fbna ava bin\u00ea erd\u00ea \u00fb zuwab\u00fbna b\u00eer \u00fb kaniyan, bandorek ney\u00een\u00ee li ser nif\u00fbsa ku bi van \u00e7avkaniyan ve gir\u00eaday\u00ee ye dike.<\/p>\n<p><strong>Bandora \u00e7olb\u00fbn\u00ea li ser jiyana mirovan<\/strong><\/p>\n<p>Bandor\u00ean \u00e7olb\u00fbn\u00ea di guhertin\u00ean di nebatan de diyar in, ji ber ku nebat\u00ean dagirker cih\u00ea nebat\u00ean xwecih\u00ee digirin, bandor\u00ea li ajal\u00ean \u00e7\u00earandin\u00ea dikin \u00fb jiyana \u00e7\u00eargehan ji bo xwed\u00eederketina jiyana kov\u00ee qels dikin. \u00c7olb\u00fbn herwiha dibe sedema k\u00eamb\u00fbna ava bin\u00ea erd\u00ea \u00fb z\u00eadeb\u00fbna bahoz\u00ean toz\u00ea ku bandorek ney\u00een\u00ee li ser tenduristiya mirovan dike.<\/p>\n<p><strong>R\u00eabaz\u00ean t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee \u00e7olb\u00fbn\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Rawestandina bir\u00eena daran, \u015fewitandina daristanan \u00fb paqijkirina erd\u00ean \u00e7andiniy\u00ea. Rawestandina z\u00eade\u00e7\u00earandin\u00ea \u00fb r\u00eaxistina cih\u00ean \u00e7\u00earandin\u00ea. R\u00eaxistina r\u00eaveber\u00ee \u00fb l\u00ean\u00ear\u00eena ax\u00ea. Destp\u00eakirina kampanyay\u00ean hi\u015fyarkirin\u00ea ji bo nif\u00fbs\u00ea li ser \u00e7olb\u00fbn, parastina ax\u00ea, r\u00eaveberiya erd\u00ean \u00e7andiniy\u00ea, dab\u00eenkirin \u00fb parastina \u00e7avkaniy\u00ean av\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Diyardeya hi\u015fkesaliy\u00ea ya li Her\u00eama Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea;<\/strong><\/p>\n<p>Zuhab\u00fbna \u00e7eman; Asta ava \u00e7em\u00ean Firat, Xab\u00fbr \u00fb bendav\u00ean her\u00eam\u00ea ji ber bir\u00eena av\u00ea ji aliy\u00ea dewleta Tirk a dagirker ve, k\u00eam b\u00fbye.Herwiha ji ber guhertina avheway\u00ea \u00fb pol\u00eet\u00eekay\u00ean qutkirina av\u00ea, ji s\u00eayan yek\u00ea r\u00fbbera her\u00eama Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea r\u00fb bi r\u00fby\u00ee zuhab\u00fbn \u00fb karesat\u00ean xwezay\u00ee ye.<\/p>\n<p><strong>Gefa \u00e7olb\u00fby\u00een\u00ea li ser S\u00fbriy\u00ea heye<\/strong><\/p>\n<p>Heway\u00ea S\u00fbriy\u00ea bi gi\u015ft\u00ee n\u00eevzuha ye. Li gor\u00ee l\u00eakol\u00eenan, ji r\u00fbbera S\u00fbriy\u00ea ku 187 hezar k\u00eelometre\u00e7argo\u015fe ye, z\u00eadetir\u00ee n\u00eev\u00ea w\u00ea di bin gafa \u00e7olb\u00fby\u00een\u00ea de ye. Di heman dem\u00ea de li gor\u00ee l\u00eakol\u00eenan li Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriy\u00ea n\u00eaz\u00ee 15 hezar hektar erd b\u00fbye \u00e7ol \u00fb ji sed\u00ee n\u00eaz\u00ee 85 hektar di bin gefa \u00e7olb\u00fby\u00een\u00ea de ye. Herwiha sal bi sal r\u00eajeya qada \u00e7olb\u00fby\u00een\u00ea li her\u00eam\u00ea li gor\u00ee sal\u00ean beriya xwe z\u00eade dibe. Sedem\u00ean v\u00ea z\u00eadeb\u00fbn\u00ea j\u00ee ew e ku li ser pirsgir\u00eak\u00ean j\u00eengeh\u00ea nay\u00ean kontirolkirin \u00fb r\u00ea li hember\u00ee v\u00ea yek\u00ea nay\u00ea girtin.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee l\u00eakol\u00eenan, li kantona D\u00eara Zor, Reqa, Tebqa \u00fb bajar\u00ea Hesek\u00ea \u00e7olb\u00fby\u00een b\u00eatir e. Ev \u00e7olb\u00fby\u00een j\u00ee \u00ead\u00ee dever\u00ean bakur \u00fb nav\u00een j\u00ee dide ber xwe.<\/p>\n<p><strong>Sedem\u00ean \u00e7olb\u00fby\u00een\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Guhertina avheway\u00ea, z\u00eadeb\u00fbna p\u00eal\u00ean zuhab\u00fbn\u00ea, z\u00eadeb\u00fbna \u015forb\u00fbn, herwiha belavb\u00fbna q\u00fbm\u00ea li ser qad\u00ean \u00e7andiniy\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Mirov j\u00ee dibin sedem\u00ean \u00e7olb\u00fby\u00een\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>Kiryar\u00ean b\u00eaplan \u00ean ku pergala j\u00eengeh\u00ea \u00fb taybetmendiy\u00ean ax\u00ea di ber \u00e7avan nagirin, \u00e7\u00earandina z\u00eade ya b\u00easer\u00fbber, kolandina erd\u00ean \u00e7andniy\u00ea, bir\u00eena daran \u00fb jihol\u00earakirina daristanan, bandor\u00ean \u015fer \u00fb operasyon\u00ean le\u015fker\u00ee \u00ean li S\u00fbriy\u00ea, herwiha qutkirina ava \u00e7eman, sedem\u00ean z\u00eadeb\u00fbna diyardeya \u00e7olb\u00fby\u00een\u00ea ye.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan\/Qami\u015flo C\u00eehan r\u00fbbir\u00fby\u00ea metirsiya \u00e7olb\u00fby\u00een \u00fb zuhab\u00fbn\u00ea ye, lewra ji bo ku c\u00eehan bi v\u00ea metirsiy\u00ea agahdar be, di sala 1994\u2019an de, Komeleya Gi\u015ft\u00ee ya Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee 17\u2019\u00ea P\u00fb\u015fber\u00ea wek\u00ee Roja C\u00eehan\u00ee ya T\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee \u00c7olb\u00fby\u00een \u00fb Zuhab\u00fbn\u00ea ragihand. L\u00ea kiryar\u00ean mirovan \u00ean domdar \u00fb neparastina wan ji j\u00eengeh\u00ea re, r\u00eajeya asta \u00e7olb\u00fbn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":225016,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-225015","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/225015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=225015"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/225015\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":225017,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/225015\/revisions\/225017"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/225016"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=225015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=225015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=225015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}