{"id":224960,"date":"2025-06-17T08:36:15","date_gmt":"2025-06-17T06:36:15","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=224960"},"modified":"2025-06-17T08:36:15","modified_gmt":"2025-06-17T06:36:15","slug":"oligarsiya-irane-di-roja-me-ya-iro-de-bi-israile-re-li-ser-rojhilata-navin-ketiye-nava-sereki-hegemonik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=224960","title":{"rendered":"\u2018Ol\u00eegar\u015fiya \u00ceran\u00ea di roja me ya \u00eero de bi \u00cesra\u00eel\u00ea re li ser Rojhilata Nav\u00een ketiye nava \u015ferek\u00ee hegemon\u00eek\u2019"},"content":{"rendered":"<h5>R\u00ea\u00fbresma dewlet\u00ea ya \u00ceran\u00ea m\u00eena Komara Tirkiy\u00ea bi h\u00easan\u00ee m\u00een\u00eemal\u00eezeb\u00fby\u00een\u00ea qeb\u00fbl nake. \u015eahtiya \u00ceran\u00ea ya di dema modern de j\u00ee ji Komar\u00ea b\u00eahtir li dij\u00ee m\u00een\u00eemal\u00eezekirin\u00ea li ber xwe da. \u015eore\u015fa \u00ceslam\u00ee ya \u00ceran\u00ea ya 1979\u2019an li dij\u00ee s\u00eestema tewazun\u00ea \u00fb m\u00een\u00eemal\u00eezma dewleta netewe ya bi awayek\u00ee xweser li Rojhilata Nav\u00een s\u00eenor dan\u00een, helwesteke gir\u00eeng b\u00fb. Ji destp\u00eak\u00ea ve li dij\u00ee hegemonya \u00cesra\u00eel\u00ea hegemonya xwe ferz kir. Komara Tirkiy\u00ea \u00fb dewlet\u00ean netewe y\u00ean Ereb rewab\u00fbna s\u00eestema dewleta netewe nas kirin ku bi v\u00ea \u00cesra\u00eel p\u00eakan b\u00fb, l\u00ea \u015eore\u015fa \u00ceslam\u00ee ya \u00ceran\u00ea tev\u00ee ku gotin \u00fb gav\u00ean w\u00ea y\u00ean hevdu nagirin hene j\u00ee statuya hatiye diyarkirin \u00fb x\u00eazkirin nas nekiriye, hewl daye hegemonya dijber p\u00eak b\u00eene. Tengezariya \u00ceran \u00fb \u00cesra\u00eel\u00ea ya ku roja me ya \u00eero em \u00e7avd\u00eariya w\u00ea dikin, bi ten\u00ea di navbera du dewlet\u00ean netewe de n\u00eene, di navbera du s\u00eestem\u00ean h\u00eaz\u00ea y\u00ean li pey hegemonyay\u00ea di\u00e7in, derdikeve hol\u00ea.<\/h5>\n<h5>Ji ber ku \u00ceran duyem\u00een h\u00eaz e ku li pey hegemonyay\u00ea di\u00e7e \u00fb dixwaze bibe hegemon, div\u00ea mirov ji n\u00eaz ve li rew\u015fa \u00ceran\u00ea tema\u015fe bike. \u00c7awa ku me di cild\u00ean beriya v\u00ea y\u00ean par\u00eaznamey\u00ea de qala w\u00ea kirib\u00fb, r\u00ea\u00fbresma dewleta \u00ceran\u00ea ji dema Konfederasyona Med (B.Z. 1000-550) t\u00ea. Med \u00fb Kurdan \u00e7andeke wekhev parve kirine. Zerde\u015ft\u00ee \u00fb M\u00eetra\u00eezm du \u00e7avkaniy\u00ean gir\u00eeng in ku v\u00ea \u00e7and\u00ea di d\u00eerok\u00ea de radigih\u00eenin. Dewleta p\u00ea\u015f\u00ee ya \u00ceran\u00ee \u00cemparatoriya Pers bi temam\u00ee li ser \u015fopa Konfederasyona Med hatiye avakirin. Bi awayek\u00ee, qonaxeke \u00eemparatoriy\u00ea ye, Kurd j\u00ee t\u00eade bi rola sereke rab\u00fbne. Di gavav\u00eatina ji serdema destp\u00eak\u00ea ya koletiy\u00ea ber bi serdema ant\u00eek a koletiy\u00ea de (B.Z. 1000-500) bi roleke bingeh\u00een radibe. Heb\u00fbna koledariya ant\u00eek a Grek \u00fb Romay\u00ea bi saya belavb\u00fbna Pers-Medan e. Serdema Helen\u00eest\u00eek a bi feth\u00ean Skender dest p\u00ea kir (300 B.Z.-300 P.Z.), di navbera \u00e7anda Rojhilat \u00fb Rojava de sentezeke afir\u00eener \u00eefade dike. Roma \u00fb Partan, Roma (B\u00eezans) \u00fb Sasaniyan (100 B.Z.-630 P.Z.) bi sedsalan li ser hegemonya dinyay\u00ea \u015fer kirin \u00fb van \u015fer\u00ean wan r\u00ea li ber p\u00eax\u00eertengiyeke mezin vekir. Di encama van \u015fer\u00ean wan de \u00ceslamiyet weke h\u00eazeke hegemon\u00eek derket hol\u00ea. R\u00ea\u00fbresma dewleta \u00ceran\u00ea ji feth\u00ean \u00ceslam\u00ee heta bi avab\u00fbna Xanedaniya Safew\u00ee (650-1500) di demeke bi qas\u00ee hezar sal\u00ee de ji aliy\u00ea Xanedaniy\u00ean Ereb, Tirk \u00fb Moxol ve ku bi \u00e7anda xwe re xer\u00eeb ketib\u00fbn, hat tems\u00eelkirin. \u015e\u00ee\u00eet\u00ee bi Xanedaniya Safew\u00ee re b\u00fbye \u00eedeolojiya dewlet\u00ea. H\u00eem\u00ean \u00cerana modern di v\u00ea dem\u00ea de hatine dan\u00een. Bi \u00cemparatoriya Osman\u00ee re li ser erd\u00ean Kurdistan\u00ea \u015fer\u00ean hegemon\u00eek me\u015fandin \u00fb ev j\u00ee bi Peymana Qesr-\u00ee \u015e\u00eer\u00een\u00ea ya 1639\u2019an bi encam b\u00fbye. Kurdistan di gavav\u00eatina serdema modern de cara p\u00ea\u015f\u00ee bi v\u00ea peyman\u00ea b\u00fb du par\u00e7e. Ji ber v\u00ea peyman\u00ea p\u00eakhatina dewleteke modern li Kurdistan\u00ea derbeke gir\u00eeng xwariye. Li cem begtiy\u00ean Kurdan pol\u00eet\u00eekaya jiyana hevpar a bi h\u00eaz\u00ean hegemon\u00eek re li ser bingeh\u00ea xweseriya hundir t\u00eara xwe cih girtiye.<\/h5>\n<h5>Dewleta \u00ceran\u00ea ya \u00e7end xanedan guhertin, pi\u015ft\u00ee \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea y\u00ea Yekem\u00een m\u00eena Komara Tirkiy\u00ea \u00fb \u015eahtiya Afgan di \u00e7ar\u00e7oveya hesab\u00ean hegemon\u00eek \u00ean Ingilistan\u00ea de weke dewleteke netewe ya modern ji n\u00fb ve hat avakirin. \u00c7awa ku bi M. Kemal re li hev kirin, di berd\u00eala \u00ceraneke m\u00een\u00eemal de desthilatdar\u00ee dan Riza \u015eah. Ingil\u00eestan\u00ea di v\u00ea dem\u00ea de Komara Tirkiy\u00ea, \u00ceran \u00fb \u015eahtiya Afgan a m\u00een\u00eem\u00eeze kir\u00ee, ji bo R\u00fbsya Sovyet\u00ea di Ba\u015f\u00fbr re nikaribe dakeve li ser riya w\u00ea weke dewlet\u00ean netewe y\u00ean bi rola tampon radibin h\u00fbnandin \u00fb ava kirin. W\u00ea ev qad\u00ean navbihur\u00ee nekirin rej\u00eem\u00ean klas\u00eek \u00ean m\u00eatingeh \u00fb ev ne ji b\u00eah\u00eazb\u00fbna w\u00ea b\u00fb, ji ber ku fikar\u00ean w\u00ea heb\u00fbn R\u00fbsya Sovyet\u00ea belav bibe. Pol\u00eet\u00eekaya dewlet\u00ean tampon s\u00eestemeke Ingil\u00eez e ku ji ser\u00ea sedsala 19. ve heta roja me ya \u00eero bi awayek\u00ee gi\u015ft\u00ee serket\u00ee hatiye p\u00eakan\u00een. Xanedaniya Riza \u015eah bernameyeke modern\u00eetey\u00ea ya wel\u00ea me\u015fand ku r\u00ea\u00fbresma \u00e7anda \u00ceran\u00ea da aliyek\u00ee \u00fb teql\u00eeda Rojava kir. Hewl dan w\u00ea weke rej\u00eemeke peyk a p\u00ea\u015f\u00ee Ingilistan, pa\u015f\u00ea DYE \u00fb heta ya \u00cesra\u00eel\u00ea li ser piyan bigirin. Reng\u00ea dewleta peyk a dewlet\u00ean netewe li Rojhilata Nav\u00een bi awayek\u00ee her\u00ee e\u015fkere bi Xanedaniya Pehlew\u00ee hatiye n\u00ee\u015fandan. Ev dewlet\u00ean bi h\u00eaza esker \u00fb pol\u00eas li ser piyan hatin girtin, keng\u00ee h\u00eaza hegemon\u00eek desteka xwe ji wan ki\u015fand di rojek\u00ea de hilwe\u015fiyan. Dawiya Xanedaniya Pehlew\u00ee j\u00ee bi v\u00ee away\u00ee hatiye.<\/h5>\n<h5>\u015eore\u015fa \u00ceslam\u00ee ya \u00ceran\u00ea sala 1979\u2019an bi qas\u00ee ku siyas\u00ee b\u00fb, ewqas\u00ee j\u00ee \u015fore\u015feke \u00e7and\u00ee b\u00fb. Ev \u015fore\u015f\u00ea h\u00eaza xwe bi ten\u00ea ji r\u00eaxistiniya ulemay\u00ean \u015e\u00ee\u00ee wernegirt; berevaj\u00ee h\u00eaza xwe ya bingeh\u00een ji \u00e7anda civak\u00ee ya gel\u00ea \u00ceran\u00ea girt ku reh\u00ean w\u00ea xwe berdidin k\u00fbrahiya d\u00eerok\u00ea. \u015eore\u015f di destp\u00eak\u00ea de m\u00eena \u015eore\u015f\u00ean Frans\u00ee, R\u00fbs \u00fb Anatolyay\u00ea xwed\u00ee naverokeke netewey\u00ee \u00fb demokrat\u00eek b\u00fb. Xwe disipart hevgirtineke berfireh a h\u00eaz\u00ean netewey\u00ee \u00fb demokrat\u00eek. Ev hevgirtina netewey\u00ee \u00fb demokrat\u00eek a ji pi\u015ftgiriya komin\u00eestan, ummetgir\u00ean \u015e\u00ee\u00ee \u00fb di ser\u00ee de Kurd ji be\u015f\u00ean din \u00ean gel\u00ean welatpar\u00eaz \u00ean \u00ceran\u00ee p\u00eakhat\u00ee, xwediy\u00ean rast\u00ee y\u00ean serketin\u00ea b\u00fbn. L\u00ea bel\u00ea ulemaya \u015e\u00ee\u00ee \u00fb zumreya bazirgan a \u00e7\u00eena nav\u00een ku ji aliy\u00ea d\u00eerok\u00ee \u00fb civak\u00ee ve di war\u00ea r\u00ea\u00fbresma r\u00eaveberiy\u00ea de bi h\u00eaz b\u00fbn, di demeke kin de hegemonya xwe ava kirin. Hevgirtiy\u00ean xwe y\u00ean din bi awayek\u00ee b\u00earehm pelixandin. Di Komara Tirkiy\u00ea ya sal\u00ean 1920\u2019\u00ee de p\u00eavajoyeke bi heman reng\u00ee p\u00eak hatib\u00fb. Her\u00e7iqas\u00ee ulemaya \u015e\u00ee\u00ee bingeh\u00ea \u015fore\u015f\u00ea y\u00ea neteweya demokrat\u00eek berevaj\u00ee bike j\u00ee ji aliy\u00ea naverok\u00ea ve bi modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest re li hev nedikir. Ol\u00eegar\u015fiya \u015e\u00ee\u00ee xwest v\u00ea daneheva ant\u00ee-kap\u00eetal\u00eest a maneya xwe ya d\u00eerok\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee gelek\u00ee mezin b\u00fb, ji bo heb\u00fbna xwe rewa bike, li dij\u00ee h\u00eaz\u00ean hegemon\u00eek \u00ean s\u00eestem\u00ea weke qertek\u00ea bi kar b\u00eene. H\u00ea j\u00ee hewl dide li ser v\u00ee bingeh\u00ee bi kar b\u00eene. Bi tevah\u00ee hewldana ol\u00eegar\u015fiya \u00ceran\u00ea ew e, dixwaze v\u00ee bingeh\u00ea ant\u00ee-modern\u00eest (ant\u00ee-kap\u00eetal\u00eest) li dij\u00ee h\u00eaz\u00ean hegemon\u00eek \u00ean Rojava weke s\u00eelehek\u00ea bi kar b\u00eene di tewazuna dewleta netewe ya Rojhilata Nav\u00een de li statuyeke bi r\u00fbmet \u00fb er\u00eakir\u00ee cih bigire. Weke modern\u00eeteyeke cuda, ji aliy\u00ea cewher\u00ee ve ti nakokiya w\u00ea bi modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest re tineye. Nakokiya w\u00ea ya bi s\u00eestem\u00ea re ew e, m\u00eena dewlet\u00ean netewe y\u00ean Ereb \u00fb qonax\u00ean yekem\u00een \u00fb duyem\u00een \u00ean Komara Tirkiy\u00ea bi hesab\u00ean takt\u00eek dixwaze ji s\u00eestem\u00ea para her\u00ee z\u00eade bi dest bixe, were er\u00eakirin \u00fb destekkirin, di berd\u00eala v\u00ea de j\u00ee bi heman reng\u00ee w\u00ea r\u00ea bide wan ku j\u00ea s\u00fbd\u00ea werbigirin \u00fb bi v\u00ee away\u00ee heman encaman bi dest bixe. Di r\u00ea\u00fbresma \u00ceran\u00ea de cih\u00ea bazar\u00ea gir\u00eeng \u00fb bi h\u00eaz e. Li vir j\u00ee awayek\u00ee t\u00eep\u00eek \u00ea bazirganiya bazar\u00ea heye. Li \u00ceran\u00ea j\u00ee nakok\u00ee tam di v\u00ea nuqtey\u00ea de dest p\u00ea dike. R\u00ea\u00fbresma \u00e7and\u00ee ya bi h\u00eaz ol\u00eegar\u015fiyeke \u015e\u00eea ya bi modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest re lihevkir\u00ee qeb\u00fbl nake. Lewma nakokiya li \u00ceran\u00ea hertim \u015fens\u00ea w\u00ea heye veguhere t\u00eako\u015f\u00eeneke di navbera du modern\u00eetey\u00ean alternat\u00eef de. \u00c7awa ku li cem dewlet\u00ean netewe y\u00ean Tirk \u00fb Ereb hat d\u00eetin, ew \u00ea bi h\u00easan\u00ee tesfiye nebe.<\/h5>\n<h5>Her\u00e7iqas\u00ee bi giran\u00ee di asta devjeniy\u00ea de be j\u00ee ol\u00eegar\u015fiya \u00ceran\u00ea di roja me ya \u00eero de bi \u00cesra\u00eel\u00ea re li ser Rojhilata Nav\u00een ketiye nava \u015ferek\u00ee hegemon\u00eek. Nexasim xebat\u00ean xwe y\u00ean nukleer\u00ee bi v\u00ea armanc\u00ea hewl dide weke qerta duyem\u00een bi kar b\u00eene. R\u00ea\u00fbresma \u015e\u00eeatiy\u00ea di d\u00eerok\u00ea de j\u00ee dawa hegemonyay\u00ea kiriye. \u00ceraneke hegemon\u00eek a hezar salan li pi\u015ft xwe weke s\u00eeleh\u00ea digire, l\u00ea di \u015fert \u00fb merc\u00ean modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest de ewqas\u00ee j\u00ee bi h\u00eaz n\u00eene, h\u00eaza xwe mezin dib\u00eene. Di v\u00ea serdem\u00ea de ku s\u00eestem her\u00ee z\u00eade global\u00eeze dibe, eger ber\u00ea xwe nede terc\u00eeha modern\u00eeteya bikok, \u015fens\u00ea serketin\u00ea y\u00ea ol\u00eegar\u015fiya \u015e\u00eea ya \u00ceran\u00ea gelek\u00ee k\u00eam e. Xwe di\u015fib\u00eene welat\u00ean BRIC (Brasil, Russia, India, China) \u00fb lewma hesab\u00ean w\u00ea y\u00ean p\u00eakan\u00eena blokek\u00ea j\u00ee hene. Bi Komara Duyem\u00een a AKP\u2019\u00ea re li ser bingeh\u00ea ant\u00ee-PKK\u2019tiy\u00ea hevgirtina hewl dide p\u00eak b\u00eene dixwaze bi S\u00fbr\u00ee berfireh bike. Ev hesab\u00ean w\u00ea hem\u00fb q\u00eemeteke xwe tineye. M\u00eena dewlet\u00ean netewe y\u00ean din, li p\u00ea\u015fiya dewleta netewe ya \u00ceran\u00ea j\u00ee ji bo \u00e7areserkirina pirsgir\u00eakan du r\u00ea hene. Ya yek\u00ea, div\u00ea m\u00eena rej\u00eema \u015eahtiy\u00ea bi s\u00eestem\u00ea re li hev bike. Ya rast\u00ee, ol\u00eegar\u015fiya \u015e\u00eea ji v\u00ea re amade ye. L\u00ea s\u00eestem w\u00ea bi hal\u00ea w\u00ea y\u00ea hey\u00ee qeb\u00fbl nake. L\u00ea hevd\u00eetin\u00ean ji bo lihevkirin\u00ea t\u00eane me\u015fandin yan bi riyeke a\u015ftiyane yan j\u00ee bi riya \u015fer w\u00ea li gor\u00ee h\u00eaz\u00ean hegemon\u00eek \u00ean kap\u00eetal\u00eest bi encam bibin. Ya diduyan, qutb\u00fbneke rad\u00eekal a ji s\u00eestem\u00ea ye. L\u00ea ev r\u00ea j\u00ee bi sedema ku hem ol\u00eegar\u015fiya \u015e\u00eea \u00fb hem j\u00ee h\u00eaz\u00ean hegemon\u00eek \u00ean Rojava (di ser\u00ee de \u00cesra\u00eel\u00ea) b\u00ea\u00e7areser\u00ee \u00fb b\u00eah\u00eaz dih\u00eale, biv\u00eanev\u00ea \u00e7areseriya modern\u00eeteya demokrat\u00eek \u00ea bikeve dewrey\u00ea.<\/h5>\n<h5><strong>Ji par\u00eaznameya R\u00eaber Abdullah Ocalan a p\u00eancem\u00een<\/strong><\/h5>\n<h5><strong>Be\u015fa heftem\u00een &#8211; DEWLETPAR\u00caZIYA NETEWEYA \u00ceRANA \u015e\u00ceA \u00fb ROLA W\u00ca YA LI ROJHILATA NAV\u00ceN<\/strong><\/h5>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u00ea\u00fbresma dewlet\u00ea ya \u00ceran\u00ea m\u00eena Komara Tirkiy\u00ea bi h\u00easan\u00ee m\u00een\u00eemal\u00eezeb\u00fby\u00een\u00ea qeb\u00fbl nake. \u015eahtiya \u00ceran\u00ea ya di dema modern de j\u00ee ji Komar\u00ea b\u00eahtir li dij\u00ee m\u00een\u00eemal\u00eezekirin\u00ea li ber xwe da. \u015eore\u015fa \u00ceslam\u00ee ya \u00ceran\u00ea ya 1979\u2019an li dij\u00ee s\u00eestema tewazun\u00ea \u00fb m\u00een\u00eemal\u00eezma dewleta netewe ya bi awayek\u00ee xweser li Rojhilata Nav\u00een s\u00eenor dan\u00een, helwesteke gir\u00eeng [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":224961,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-224960","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rojev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=224960"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":224962,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224960\/revisions\/224962"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/224961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=224960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=224960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=224960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}