{"id":224319,"date":"2025-05-22T10:13:17","date_gmt":"2025-05-22T08:13:17","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=224319"},"modified":"2025-05-22T10:13:17","modified_gmt":"2025-05-22T08:13:17","slug":"neteweya-demokratik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=224319","title":{"rendered":"Neteweya Demokrat\u00eek"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ji raman\u00ea R\u00eaber Apo<\/strong><\/p>\n<p>T\u00eako\u015f\u00eena neteweya bi armanca dewlet\u00ea \u00fb dewleta bi armanca netewe, faktora sereke ya rastiya xw\u00eenrij a serdem\u00ea ye. \u00c7avkaniya sereke ya pirsgir\u00eak\u00ean serdema modern\u00eetey\u00ea ew e, netewe bi desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet\u00ea ve kirin. Em wexta ku pirsgir\u00eak\u00ean serdema modern\u00eetey\u00ea bi pirsgir\u00eak\u00ean \u00e7avkaniya xwe dewlet\u00ean xanedan \u00fb d\u00eektator in, bidin ber hev, cudahiya her\u00ee mezin a di navbera wan de dewleta netewe ye. Dewleta netewe ya yek ji mijara her\u00ee tevl\u00eehev a zanista civak\u00ee ye, bi away\u00ea xuya dike, m\u00eena \u00e7oyek\u00ee bi s\u00eahr p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dikin ku bi tevah\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean nehemdem \u00fb li dij\u00ee modern\u00eetey\u00ea ne, ji hev derdixe. L\u00ea bi xwe j\u00ee pirsgir\u00eaka civak\u00ee ya ku yek e, dike hezar. Sedema v\u00ea yek\u00ea j\u00ee ew e, w\u00ea mekan\u00eezma \u00fb \u00e7erxa desthilatdariy\u00ea heta bi m\u00fbrehk\u00ean civakan belav kiriye. Desthilatdar\u00ee bi xwe pirsgir\u00eakan \u00e7\u00eadike; ji ber karekter\u00ea w\u00ea y\u00ea potansiyel \u00ea di \u015f\u00eawey\u00ea zor\u00ea y\u00ea sermayey\u00ea de bi r\u00eaxistin b\u00fbye, weke zordest\u00ee \u00fb m\u00eatinkar\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee \u00e7\u00eadike. Civaka netewe ya homojen armanca dewleta netewe ye, \u00fb bi desthilatdariy\u00ea welatiy\u00ean (qa\u015fo bi huq\u00fbq\u00ea) wekhev \u00ean sexte y\u00ean bi \u015f\u00eeddet\u00ea barkir\u00ee \u00fb lihev\u00e7\u00eakir\u00ee y\u00ean ku hem\u00fb endam\u00ean wan bi birrek\u00ea hatine birr\u00een \u00fb m\u00eena diran\u00ean \u015feh kirine wekhev, \u00e7\u00eadike. Ev welat\u00ee bi gotina qan\u00fbn\u00ea wekhev in, l\u00ea di her qada jiyan\u00ea de weke ferd \u00fb heb\u00fbneke kolekt\u00eef heta tu b\u00eaj\u00ee ji wekheviy\u00ea d\u00fbr in.<\/p>\n<p>Modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest wexta xwe weke dewleta netewe bi r\u00eaxistin dike, ji r\u00eaxistinkirina bi away\u00ea yekdestdariya ekonom\u00eek z\u00eadetir bi roleke zordest \u00fb m\u00eatinkar radibe. Marks\u00eezm\u00ea \u00fb bi gi\u015ft\u00ee sosyolojiy\u00ea t\u00eakiliya dewleta netewe bi zordest\u00ee \u00fb m\u00eatinkariy\u00ea re ba\u015f ned\u00eetine yan j\u00ee dewleta netewe weke saziyeke joravah\u00ee ya gelek\u00ee ji r\u00eaz\u00ea p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f kirine \u00fb ev yek j\u00ee k\u00eamas\u00ee \u00fb berevaj\u00eekirineke bingeh\u00een e. Dema ku anal\u00eeza \u00e7\u00een \u00fb sermayeya madd\u00ee ji dewleta netewe serbixwe b\u00ea kirin, w\u00ea weke gotin\u00ean gulover \u00ean ji encameke civak\u00ee \u015fu\u015ft\u00ee \u00fb muceredkir\u00ee y\u00ean her\u00ee b\u00eatahm \u00fb b\u00eaber b\u00eane hesibandin. Di bin\u00ea serneketina sosyal\u00eezma p\u00eakhat\u00ee de ev muceredkirin heye; ya rast\u00ee di v\u00ea serneketina w\u00ea de encam\u00ean bi v\u00ea muceredkirin\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee bi bandor b\u00fbne.<\/p>\n<p>Netewe weke t\u00eag\u00een, ew \u015f\u00eawey\u00ea civak\u00ea y\u00ea klan, qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eer\u00ean xizm e ku pi\u015ft\u00ee away\u00ea qewm, gel an j\u00ee millet t\u00ea, \u00fb xwe her\u00ee z\u00eade li ser wekhevb\u00fbna ziman \u00fb \u00e7and\u00ea karekter\u00eeze dike. Ji lewra civak\u00ean netewey\u00ee, li gor\u00ee civak\u00ean qeb\u00eele \u00fb qewman b\u00eahtir xwed\u00ee hecmek\u00ee berfireh in, \u00fb b\u00eahtir c\u00fbrbic\u00fbriyan digirin nava xwe, lewma ji kom\u00ean mirovan \u00ean bi t\u00eakiliy\u00ean sist bi hev ve gir\u00eaday\u00ee p\u00eak t\u00ean. Civaka netewey\u00ee z\u00eadetir diyardeyeke serdema me ye. Eger mirov w\u00ea bi awayek\u00ee gi\u015ft\u00ee bide naskirin, mirov dikare bib\u00eaje ew koma kes\u00ean xwed\u00ee z\u00eahniyeteke hevpar in. Ango diyardeyek e ku bi awayek\u00ee z\u00eahn\u00ee heye. Lewma heb\u00fbneke mucered \u00fb xeyal\u00ee ye. Em ji v\u00ea re dikarin neteweya bi \u00e7and\u00ea p\u00eanasekir\u00ee j\u00ee bib\u00eajin. Ji aliy\u00ea civaknasiy\u00ea ve danas\u00eena rast j\u00ee ev e. Tev\u00ee cudahiya \u00e7\u00een, cins, reng, etn\u00ees\u00eete \u00fb heta koka cuda ya netewey\u00ee j\u00ee keng\u00ee bi awayek\u00ee gi\u015ft\u00ee c\u00eehana \u00e7and \u00fb z\u00eahniyeteke hevpar p\u00eak hat, ev yek ji bo neteweb\u00fbn\u00ea q\u00eem dike. Ji bo v\u00ea danas\u00eena gi\u015ft\u00ee ya netewe b\u00eahtir sof\u00eest\u00eek bikin t\u00eag\u00een\u00ean weke neteweya dewlet\u00ea, neteweya huq\u00fbq\u00ea, neteweya ekonomiy\u00ea \u00fb neteweya esker\u00ee (art\u00ea\u015f-millet) \u00e7\u00eadikin \u00fb ev neteweperestok kategoriy\u00ean cuda ne, neteweya gi\u015ft\u00ee bi h\u00eaz dikin. Mirov dikare ji van re neteweya h\u00eaz \u00fb zor\u00ea j\u00ee bib\u00eaje. Yek ji armanc\u00ean bingeh\u00een \u00ean modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest p\u00eakan\u00eena neteweya bi h\u00eaz e. Ji ber ku neteweya bi h\u00eaz di war\u00ea sermayey\u00ea de dibe xwed\u00ee \u00eemtiyaz, dibe xwed\u00ee bazara berfireh, derfet\u00ean m\u00eatinger\u00ee \u00fb emperyal\u00eezm\u00ea. Lewma gelek\u00ee gir\u00eeng e, div\u00ea mirov van netewey\u00ean bi h\u00eazkir\u00ee weke modela bi ten\u00ea ya netewe neb\u00eene, heta div\u00ea mirov wan weke netewey\u00ean \u015foven \u00ean bi h\u00eaz \u00fb netewey\u00ean di xizmeta sermayey\u00ea de bib\u00eene. Jixwe ji ber van xislet\u00ean xwe \u00e7avkaniya pirsgir\u00eakan in. Modela netewe ya ji \u00e7and\u00ea netewe \u00e7\u00eake, l\u00ea zordest\u00ee \u00fb m\u00eatinkariy\u00ea bi gem bike \u00fb nexwaze, modela netewe ya demokrat\u00eek e. Neteweya demokrat\u00eek, neteweya her\u00ee z\u00eade n\u00eaz\u00ee wekhev\u00ee \u00fb azadiy\u00ea ye. Li gor\u00ee v\u00ea p\u00eanasey\u00ea, ji bo civak\u00ean l\u00eager\u00eena wan a azad\u00ee \u00fb wekheviy\u00ea heye, ev t\u00eagihi\u015ftina netewe ya her\u00ee di cih de ye.<\/p>\n<p>Modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest \u00fb sosyolojiya ji w\u00ea \u00eelham\u00ea digire, li ser kategoriya neteweya demokrat\u00eek nasekinin. Ev j\u00ee ji \u015f\u00eawey\u00ea avab\u00fbn \u00fb hegemonya w\u00ea ya \u00eedeoloj\u00eek e. Neteweya demokrat\u00eek bi ten\u00ea q\u00eema xwe bi hevpariya z\u00eahniyet \u00fb \u00e7and\u00ea nayne, bi tevah\u00ee endam\u00ean xwe li saziy\u00ean xweser \u00ean demokrat\u00eek digih\u00eene hev \u00fb r\u00eave dibe. Ev xisleta w\u00ea ya diyarker e. \u015e\u00eawaz\u00ea r\u00eaveberiya demokrat\u00eek \u00fb xweser ji bo neteweb\u00fbna demokrat\u00eek \u015fert\u00ea p\u00ea\u015f\u00ee ye. Bi v\u00ee aliy\u00ea xwe alternat\u00eefa dewleta netewe ye. Li \u015f\u00fbna r\u00eaveberiya dewlet\u00ea, r\u00eaveberiya demokrat\u00eek derfetek\u00ee mezin \u00ea azad\u00ee \u00fb wekheviy\u00ea ye. Sosyolojiya l\u00eeberal, netewey\u00ea yan bi dewleteke avab\u00fby\u00ee re yan j\u00ee bi tevgerek\u00ea re ku armanca w\u00ea avakirina dewlet\u00ea ye, wekhev dib\u00eene. Sosyal\u00eezma p\u00eakhat\u00ee j\u00ee xwed\u00ee l\u00eager\u00eeneke bi v\u00ee reng\u00ee b\u00fb \u00fb ev j\u00ee h\u00eaza \u00eedeolojiya l\u00eeberal n\u00ee\u015fan dide. Modern\u00eeteya alternat\u00eef a neteweya demokrat\u00eek modern\u00eeteya demokrat\u00eek e. Ekonomiya ji yekdestdariy\u00ea rizgarb\u00fby\u00ee, ekolojiya bi haw\u00eerdor\u00ea re lihevkir\u00ee, teknolojiya dost\u00ea xweza \u00fb mirov\u00ee, bingeh\u00ea saz\u00eeb\u00fbna modern\u00eeteya demokrat\u00eek e, ango bingeh\u00ea saz\u00eeb\u00fbna neteweya demokrat\u00eek e.<\/p>\n<p>Ji bo civak\u00ean netewey\u00ee weke \u015fert\u00ean p\u00ea\u015f\u00ee diyardeya welatek \u00fb bazareke hevpar destn\u00ee\u015fan dikin, l\u00ea ev weke h\u00eaman\u00ean madd\u00ee nabe ku weke xislet\u00ean diyarker \u00ean netewe b\u00eane hesibandin. Di v\u00ee war\u00ee de m\u00eenak Cih\u00fb ne; demeke dir\u00eaj tim\u00ee b\u00eawelat man, l\u00ea di d\u00eerok\u00ea de tim\u00ee weke neteweyeke bi h\u00eaz li guher \u00fb go\u015fey\u00ean dewlemend \u00ean dinyay\u00ea man, tev\u00ee ku bazareke wan a netewey\u00ee tineb\u00fb ji wan hat ku li bazar\u00ean dinyay\u00ea bibin neteweya tekane ya her\u00ee bi h\u00eaz. B\u00eaguman welat \u00fb bazar ji wan navg\u00eenan in ku dewlet-netewey\u00ea bi h\u00eaz dikin. Ji bo welat \u00fb bazar\u00ea \u015fer\u00ean her\u00ee z\u00eade \u00fb xw\u00eenrij \u00ean d\u00eerok\u00ea hatine kirin. Welat weke milk, bazar j\u00ee weke qada kar\u00ea gelek\u00ee bi nirx in. T\u00eagihi\u015ftina neteweya demokrat\u00eek a welat \u00fb bazar\u00ea cih\u00ea ye. Neteweya demokrat\u00eek welat bi nirx \u00fb h\u00eaja qeb\u00fbl dike, ji ber ku ji bo \u00e7and \u00fb z\u00eahniyeta netewe derfeteke mezin e; \u00e7and \u00fb z\u00eahniyeteke di b\u00eera w\u00ea de nebe n\u00eene. L\u00ea div\u00ea mirov ji b\u00eer neke ku t\u00eag\u00eena welat-ni\u015ftiman a modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest fet\u00ee\u015fe kiriye \u00fb xistiye p\u00ea\u015fiya civak\u00ea bi armanca kar\u00ea ye. D\u00eesa gir\u00eeng e ku mirov welat z\u00eade mezin neke, nenepix\u00eene. T\u00eagihi\u015ftina \u201cHer ti\u015ft ji bo welat\u201d \u00e7avkaniya xwe t\u00eagihi\u015ftineke neteweya fa\u015f\u00eest e. Ya manedartir ew e, mirov her ti\u015ft\u00ee ji bo civakeke azad \u00fb neteweyeke demokrat\u00eek bike. Div\u00ea mirov v\u00ea j\u00ee negih\u00eene asta perestin\u00ea. Ya esas \u00fb bingeh ew e, div\u00ea mirov jiyan\u00ea bi nirx \u00fb q\u00eemet bike. Welat ji bo jiyana ferd \u00fb netewe bi ten\u00ea navg\u00eenek e, naxwe \u00eedeal n\u00eene.<\/p>\n<p>Neteweya dewlet li pey p\u00eakan\u00eena civakeke homojen e, l\u00ea neteweya demokrat\u00eek bi giran\u00ee ji kolekt\u00eev\u00eetey\u00ean cuda p\u00eak t\u00ea. Ji ber ku cudatiyan dewlemend\u00ee dib\u00eene \u00fb qeb\u00fbl dike. Jixwe jiyan bi xwe bi cudatiy\u00ea p\u00eakan e. Dewleta netewe ya ferz dike ku welatiyan bike tek t\u00eep \u00ean m\u00eena ji tornayek\u00ea derketine, bi v\u00ee aliy\u00ea xwe bi jiyan\u00ea re j\u00ee li hev nake, berevaj\u00ee ye. Armanca w\u00ea ya daw\u00ee afirandina mirov\u00ean robot e. Bi v\u00ea xisleta xwe j\u00ee ber bi h\u00ee\u00e7t\u00ee \u00fb neti\u015ftiy\u00ea ve di\u00e7e. Welat\u00ee \u00fb endam\u00ea neteweya demokrat\u00eek cuda ye \u00fb v\u00ea cudab\u00fbna xwe ji kom\u00ean cuda digire. Heb\u00fbna qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran j\u00ee ji bo neteweya demokrat\u00eek dewlemendiyek e.<\/p>\n<p>B\u00eaguman ziman bi qas\u00ee \u00e7and\u00ea ji bo netewe ne gir\u00eeng e, \u00fb \u015fertek\u00ee mecb\u00fbr\u00ee j\u00ee n\u00eene. Mirov dikarin xwed\u00ee ziman\u00ean cih\u00ea bin \u00fb ji yek netewey\u00ee bin. \u00c7awa ku ji her neteweyek\u00ee re dewletek hewce nake, ji her netewey\u00ee re j\u00ee zimanek an j\u00ee devokek hewce nake. Tev\u00ee ku p\u00eadiv\u00ee bi zimanek\u00ee netewey\u00ee heye j\u00ee \u015fertek\u00ee biv\u00eanev\u00ea n\u00eene. Mirov dikare ziman \u00fb zaravay\u00ean cuda \u00fb cih\u00ea ji bo neteweyek\u00ee demokrat\u00eek dewlemend\u00ee bihesib\u00eene. L\u00ea bel\u00ea dewleta netewe bi awayek\u00ee hi\u015fk tek ziman\u00ee ferz dike \u00fb v\u00ea dike bingeh. Pirrziman\u00ee \u00fb jixwe pirrziman\u00ean ferm\u00ee bi h\u00easan\u00ee qeb\u00fbl nake. Bi v\u00ee aliy\u00ea xwe hewl dide ji cih\u00eawaziya neteweya serdest s\u00fbd\u00ea werbigire.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ji raman\u00ea R\u00eaber Apo T\u00eako\u015f\u00eena neteweya bi armanca dewlet\u00ea \u00fb dewleta bi armanca netewe, faktora sereke ya rastiya xw\u00eenrij a serdem\u00ea ye. \u00c7avkaniya sereke ya pirsgir\u00eak\u00ean serdema modern\u00eetey\u00ea ew e, netewe bi desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet\u00ea ve kirin. Em wexta ku pirsgir\u00eak\u00ean serdema modern\u00eetey\u00ea bi pirsgir\u00eak\u00ean \u00e7avkaniya xwe dewlet\u00ean xanedan \u00fb d\u00eektator in, bidin ber hev, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":224320,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[231],"tags":[],"class_list":["post-224319","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polotika"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=224319"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":224321,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224319\/revisions\/224321"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/224320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=224319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=224319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=224319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}