{"id":224166,"date":"2025-05-18T09:21:09","date_gmt":"2025-05-18T07:21:09","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=224166"},"modified":"2025-05-18T09:22:16","modified_gmt":"2025-05-18T07:22:16","slug":"109-sal-di-ser-peymana-sykes-picot-re-derbas-dibin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=224166","title":{"rendered":"109 sal di ser Peymana Sykes-Picot re\u00a0 derbas\u00a0 dibin"},"content":{"rendered":"<p><strong>L\u00eeloz His\u00ean\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p>Hevpeymana Syeks Picot bandoreke mezin bi gi\u015ft\u00ee li gel\u00ean her\u00eam\u00ea kir, gel\u00ea kurd ji gel\u00ean ku her\u00ee z\u00eadetir \u00ea\u015f ki\u015fand \u00fb heta niha bandora peymana kolonyal\u00eest di hem\u00fb war\u00ean jiyan\u00ee abor\u00ee, siyas\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee de berdewam e.<\/p>\n<p>Peymana Sykes Picot peymaneke ve\u015fart\u00ee b\u00fb \u00fb di sala 1916\u2019an di navbera \u00cengiltere \u00fb Fransay\u00ea de p\u00eak hat, li gor\u00ee peyman\u00ea Rojhilata Nav\u00een hate par\u00e7ekirin pi\u015ft\u00ee hilwi\u015fandina dewleta Osman\u00ee. Di encam\u00ea de gel\u00ea Kurdistan\u00ea di navbera \u00e7ar dewlet\u00ean netewperest; S\u00fbriy\u00ea, \u00cerqa, Tirkiy\u00ea \u00fb \u00ceran de hate dabe\u015fkirin, ku hem\u00fb siyaset\u00ean as\u00eem\u00eelasyon \u00fb tunekirina nasname \u00fb \u00e7and\u00ea ji h\u00eala van dewletan ve li ser gel\u00ea kurd hate ferz kirin.<\/p>\n<p><strong>Koka peyman\u00ea <\/strong><\/p>\n<p>Dan\u00fbstendin ji bo p\u00eakan\u00eena v\u00ea peyman\u00ea di Mijdara sala 1915\u2018an bi awayek\u00ee ve\u015fart\u00ee destp\u00ea kir \u00fb di Gulana sala 1916\u2019an hate \u00eemze kirin. Hevpeyman bi nav\u00ea d\u00eeblomasiy\u00ea Frans\u00ee Fran\u00e7ois Georges-Picot \u00fb siyasetmedar\u00ea \u00cengiltere Mark Sykes hate bi nav kirin, di hevpeyman\u00ea de her\u00eam\u00ean di bin kontrola Fransa \u00fb \u00cengiltere de hatin destn\u00ee\u015fankirin: Fransay\u00ea par\u00e7eyeke mezin ji welat\u00ea \u015eam\u00ea, rojavay\u00ea Enadol \u00fb her\u00eama M\u00fbsil\u00ea kontrol kir, di heman dem\u00ea de rojavay\u00ea welat\u00ean di navbera her du \u00e7eman de di nav de Bexda \u00fb Busra kontrol kir \u00fb giha\u015ftin kendava Ereb\u00ee.<\/p>\n<p>Xal\u00ean peyman\u00ea bi awayek\u00ee ve\u015fart\u00ee heta sala 1917\u2019an man, heya\u00a0 ku bel\u015fefiy\u00ean R\u00fbsyay\u00ea xal\u00ean w\u00ea\u00a0 a\u015fkere kirin. Di encama\u00a0 v\u00ea peyman\u00ea de Kurdan navbera\u00a0 \u00e7ar welat\u00ean dagirker\u00a0 de\u00a0 belav\u00a0 dike \u00fb r\u00fbbir\u00fby\u00ee zor\u00a0 \u00fb\u00a0 zordariy\u00ea dibe.<\/p>\n<p><strong>Xal\u00ean peymana Sykes Picot<\/strong><\/p>\n<p>Peymana Sykes Picot her\u00eam\u00ean Osman\u00ee di Rojhilata Nav\u00een de navbera\u00a0 Fransa \u00fb \u00cengiltere de dabe\u015f kir.<\/p>\n<p>N\u00eevgirava Erebistan\u00ea di navbera \u00cengiltere \u00fb Fransay\u00ea de dihat dabe\u015fkirin.<\/p>\n<p>Lubnan \u00fb S\u00fbriye d\u00ea ji Fransay\u00ea re bimaya.<\/p>\n<p>Bexda, Kuw\u00eat, Urd\u00fbn, \u00c7ola S\u00eenay\u00ea \u00fb ba\u015f\u00fbr\u00ea Mezopotamyay\u00ea tev j\u00ee d\u00ea ji \u00cengilterey\u00ea re bimaya.<\/p>\n<p>\u00cengilistan\u00ea li Deryaya Sp\u00ee j\u00ee d\u00ea dest daniya ser bendergeh\u00ean Heyfa \u00fb Akrey\u00ea.<\/p>\n<p>\u00ceskender\u00fbn d\u00ea wek\u00ee l\u00eemaneke xweser bimaya.<\/p>\n<p>Li Filistina ku h\u00ea di dema Ebdulham\u00eed\u00ea 2\u2019em de hin par\u00e7ey\u00ean w\u00ea firotib\u00fbn cih\u00fbyan j\u00ee d\u00ea bi r\u00eaveberiyeke navnetewey\u00ee bihata bir\u00eavebirin.<\/p>\n<p>Kurdistan j\u00ee di navbera her s\u00ea dewlet\u00ean aliy\u00ean peyman\u00ea de d\u00ea bihata dabe\u015fkirin.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee lihevkirinan bakur\u00ea Kurdistan\u00ea d\u00ea ji R\u00fbsyay\u00ea re bimaya.<\/p>\n<p>Hin her\u00eam\u00ean rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea \u00fb rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea d\u00ea ji Fransay\u00ea re bimana.<\/p>\n<p>Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea d\u00ea bi piran\u00ee ji \u00cengilterey\u00ea re bimaya.<\/p>\n<p><strong>Bandora peyamana Sykes Picot li ser gel\u00ea kurd<\/strong><\/p>\n<p><strong>Par\u00e7ekirina erdn\u00eegar\u00ee<\/strong>: Her\u00eam\u00ean ku gel\u00ea Kurd t\u00ea de dij\u00ee di navbera Tirkiy\u00ea, S\u00fbriy\u00ea, \u00ceraq \u00fb \u00ceran de hate par\u00e7ekirin, b\u00eay\u00ee ku yek\u00eetiya wan a ent\u00eek\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee ber \u00e7avan b\u00ea girtin. Ev par\u00e7ekirina edrn\u00eegar\u00ee hi\u015ft ku civaka kurd di navbera s\u00eenor\u00ean navdewlet\u00ee de ji hev qut bibe.<\/p>\n<p><strong>Nenaskirina netewperweriya kurd<\/strong>: Peyman\u00ea behsa Kurdan an maf\u00ean wan \u00ean diyarkirina \u00e7aren\u00fbs\u00ea nekir, \u00fb Kurd b\u00ea dewletek netewey\u00ee hi\u015ft, tev\u00ee soz\u00ean ber\u00ea y\u00ean hin serok\u00ean Kurd \u00ean li ser \u00eeht\u00eemala bidestxistina r\u00eavebriyek xweser an serxweb\u00fbn\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Mandateriy\u00ean n\u00fb:<\/strong> Pi\u015ft\u00ee \u015fer\u00ea c\u00eehan\u00ea y\u00ea yekem\u00een, her\u00eam\u00ean kurd\u00ee ketin bin mandateriy\u00ean \u00cengilterey\u00ea \u00fb Frans\u00ee, v\u00ea yek\u00ea hi\u015ft ku berxwedaniya kurd\u00ee li dij\u00ee van h\u00eaz\u00ean kolonyal\u00eest derkeve p\u00ea\u015f \u00fb hewildan\u00ean n\u00fb ji bo r\u00eaveberiya xweser p\u00eak b\u00eenin.<\/p>\n<p><strong>Bandor li ser siyaseta Kurdan:<\/strong> Peyman\u00ea rew\u015fa siyas\u00ee ya Kurdan h\u00een aloztir kir \u00fb b\u00fb sedema z\u00eadeb\u00fbna rage\u015fiy\u00ea di navbera wan \u00fb dewlet\u00ean ku her\u00eam\u00ean kurdan\u00a0 dagir dikin. Ev yek j\u00ee b\u00fb sedema derketina gelek tevger\u00ean serxweb\u00fbna Kurd li Iraq, S\u00fbriy\u00ea \u00fb Tirkiyey\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Peyman\u00ean Pa\u015f\u00ea:<\/strong> Peyman\u00ea r\u00ea li ber peyman\u00ean pa\u015f\u00ea vekir, weke Peymana Sevr\u00ea, ku soza avakirina dewleteke serbixwe ya Kurd\u00ee da, Peymana Lozan\u00ea ku ew soz betal kir \u00fb s\u00eenor\u00ean Tirkiyeya n\u00fbjen pi\u015ftrast kir \u00fb h\u00eaviy\u00ean Kurdan ji bo dewleteke serbixwe t\u00eak bir.<\/p>\n<p>Peymana Sykes-Picot xaleke gir\u00eeng a veguher\u00eener di d\u00eeroka Rojhilata Nav\u00een de n\u00ee\u015fan da, ku di encam\u00ea de erd \u00fb civak, di nav de Kurd j\u00ee, bi awayek\u00ee keyf\u00ee hatin dabe\u015fkirin. Gel\u00ea Kurd xwe di navbera \u00e7end dewlet\u00ean netewey\u00ee y\u00ean n\u00fb de par\u00e7ekir\u00ee d\u00eet b\u00eay\u00ee ku maf\u00ean w\u00ee \u00ea netewey\u00ee an \u00e7and\u00ee b\u00ean naskirin, ev yek b\u00fb sedema bi dehsalan \u015fer \u00fb t\u00eako\u015f\u00een\u00ean ji bo xweser\u00ee \u00fb maf\u00ean netewey\u00ee bidest bixin.<\/p>\n<p>Ji bo h\u00eaviy\u00ean xwe p\u00eak b\u00eenin kurd ber\u00ea xwe dan Kongreya Silih, di Sibata sala 1919\u2018an li Par\u00ees\u00ea hate lidarxistin, hewildan hate kirin ku deng\u00ea xwe big\u00eenin \u00fb maf\u00ean rewa bidest bixin, nemaze pi\u015ft\u00ee daxuyaniy\u00ean serok\u00ea Emer\u00eekay\u00ea Woodrow Wilson \u00ean maf\u00ea gelan di diyarkirina \u00e7aren\u00fbsa xwe\u00a0 de.<\/p>\n<p><strong>Hem\u00fb peyman mehk\u00fbm\u00ea t\u00eak\u00e7\u00fbn\u00ea ne<\/strong><\/p>\n<p>Peymana Sykes-P\u00eecot\u00ea p\u00eak nehat. Di 1917\u2019an de li R\u00fbsyay\u00ea \u015eore\u015fa Oktober\u00ea p\u00eak hat, bel\u015fef\u00eek b\u00fbn desthilatdar \u00fb R\u00fbsya ji peyman\u00ea veki\u015fiya. Kom\u00een\u00eestan di ar\u015f\u00eev\u00ean dewlet\u00ea de nex\u015feyeke peyman\u00ea d\u00eetin. Hevr\u00eay\u00ea Len\u00een, Leon Tro\u00e7k\u00ee d\u00ea nim\u00fbneyeke v\u00ea peyman\u00ea di 24\u2019\u00ea mijdara 1917\u2019an de, di rojnameya \u00cezvestiyay\u00ea de bi raya gi\u015ft\u00ee re parve bikira.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku \u00eemperatoriya Osman\u00ee r\u00fbxiya \u00fb \u00cengilterey\u00ea dest dan\u00ee ser Iraq \u00fb Filist\u00een\u00ea ew j\u00ee ji peyman\u00ea veki\u015fiya.<\/p>\n<p>Peymana Sykes \u2013 Picot li gor berjewendiy\u00ean h\u00eaz\u00ean serdest s\u00eenor\u00ean n\u00fb damezirand. Di w\u00ea p\u00eavajoy\u00ea de daxwaz\u00ee \u00fb h\u00eaviy\u00ean gel\u00ea kurd hatin pi\u015ftguhkirin \u00fb axa Kurdistan\u00ea bi ferm\u00ee di nava 4 dewletan de hate per\u00e7ekirin. Bi per\u00e7ekirin\u00ea re gir\u00eaday\u00ee, civak, e\u015f\u00eer, malbat \u00fb h\u00eaviy\u00ean gel\u00ea kurd j\u00ee hatin per\u00e7ekirin.<\/p>\n<p>Peymana Sykes-Picot r\u00ea li ber peymana S\u00eavr\u00ea \u00fb Lozan\u00ea vekir. Ev peyman b\u00fbb\u00fb r\u00ea\u00fbresma dagirkirina Kurdistan\u00ea. Kurdistan b\u00fb \u00e7ar\u00a0 par\u00e7e. L\u00ea Sykes-Picot wek\u00ee sp\u00ealeyek\u00ea tim li beramber\u00ee t\u00eako\u015f\u00eena kurdan derdiket hol\u00ea. Kurdan bi \u015eore\u015fa Rojava re carek din n\u00ee\u015fan kirin ku ev peymaneke t\u00eak\u00e7\u00fby\u00ee ye \u00fb hem\u00fb peyman\u00ean dagirkeriy\u00ea y\u00ean li ser Kurdistan\u00ea ne\u00e7ar\u00ee t\u00eak\u00e7\u00fbn\u00ea ne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00eeloz His\u00ean\/Qami\u015flo Hevpeymana Syeks Picot bandoreke mezin bi gi\u015ft\u00ee li gel\u00ean her\u00eam\u00ea kir, gel\u00ea kurd ji gel\u00ean ku her\u00ee z\u00eadetir \u00ea\u015f ki\u015fand \u00fb heta niha bandora peymana kolonyal\u00eest di hem\u00fb war\u00ean jiyan\u00ee abor\u00ee, siyas\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee de berdewam e. Peymana Sykes Picot peymaneke ve\u015fart\u00ee b\u00fb \u00fb di sala 1916\u2019an di navbera \u00cengiltere \u00fb Fransay\u00ea de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":224167,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-224166","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rojev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224166","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=224166"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224166\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":224168,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224166\/revisions\/224168"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/224167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=224166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=224166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=224166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}