{"id":222611,"date":"2025-04-02T08:25:49","date_gmt":"2025-04-02T06:25:49","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=222611"},"modified":"2025-04-02T08:25:49","modified_gmt":"2025-04-02T06:25:49","slug":"derik-minaka-jiyana-hevbes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=222611","title":{"rendered":"D\u00earik; M\u00eenaka jiyana hevbe\u015f"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ay\u015fa Sil\u00eaman\/ D\u00earik<\/strong><\/p>\n<p><strong>Niv\u00eeskar\u00ea kurd Melevan Res\u00fbl <\/strong><strong>diyar kir ku bajar\u00ea D\u00earik\u00ea m\u00eenaka xwe\u015fik\u00fbb\u00fbn \u00fb jiyanan hevbe\u015f ya Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea ye. Herwiha Melevan da zan\u00een ku D\u00earik\u00ea dewlemendiya \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya her\u00eam\u00ea vedib\u00eaje.<\/strong><\/p>\n<p>Di derbar\u00ea d\u00eeroka avab\u00fbna bajar\u00ea D\u00earik, xwe\u015fkb\u00fbn \u00fb dewlemndiya \u00e7and\u00ee \u00fb hevgirtina gel\u00ean baj\u00ear, niv\u00eeskar \u00fb rojnamevan\u00ea kurd Melevan Res\u00fbl bersiva pirs\u00ean Rojnameya me da, hevpeyv\u00een wiha b\u00fb:<\/p>\n<p><strong>\u00a0Nav\u00ea bajar\u00ea D\u00earik\u00ea ji kur hatiye \u00fb d\u00eeroka avab\u00fbna w\u00ea vedgere \u00e7i sal\u00ea?<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-222613 alignright\" src=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/\u0627\u0644\u062a\u0642\u0627\u0637-4-300x291.png\" alt=\"\" width=\"239\" height=\"232\" srcset=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/\u0627\u0644\u062a\u0642\u0627\u0637-4-300x291.png 300w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/\u0627\u0644\u062a\u0642\u0627\u0637-4-768x745.png 768w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/\u0627\u0644\u062a\u0642\u0627\u0637-4-750x728.png 750w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/\u0627\u0644\u062a\u0642\u0627\u0637-4.png 803w\" sizes=\"auto, (max-width: 239px) 100vw, 239px\" \/><\/strong><\/p>\n<p>Nav\u00ea D\u00earik\u00ea hevedudan\u00ee ye ji D\u00ear \u00fb Yek p\u00eak t\u00ea, yan\u00ee d\u00eareke xirstiyanan t\u00eade hey. Di her\u00eama me de gelek nav bi v\u00ee reng\u00ee hene. D\u00earika Hemko li Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea ye, D\u00earika Berav\u00ea \u00fb D\u00earika \u00c7iyay\u00ea Maz\u00ee heye ev hem\u00fb ji d\u00ear\u00ea t\u00ea, cih\u00ea perestgeh\u00ea. L\u00ea dema ku em vegerin li d\u00eerok\u00ea, ev d\u00ear \u00e7\u00eerokeke w\u00ea heye, ev d\u00ear wek xirbeyek b\u00fb \u00e7end caran hatib\u00fb avakirin \u00fb careke din xira dib\u00fb. Her wiha hin dib\u00eajin nav\u00ea D\u00earik l\u00ea hat kirin ji ber ku du r\u00ea l\u00ea hene. Di heman dem\u00ea de \u00e7ima nav l\u00ea hatiye kirin D\u00earika Hemko, d\u00ear ya xiristiyaniya ye \u00fb hemko navek\u00ee misilmanaye ev yek \u00e7awa hevd\u00fb digre. Dema ber\u00ea de d\u00ear wek xirbeyek\u00ee b\u00fb \u00fb li k\u00ealeka w\u00ea kaniyek heb\u00fb r\u00eancber \u00fb gavanan sewal\u00ea xwe tan\u00een li ser w\u00ea kaniy\u00ea, li w\u00ea xirbey\u00ea \u00e7end dar heb\u00fbn, gavan\u00ea ku li w\u00ea xirbey\u00ea dima nav\u00ee w\u00ee Hemko b\u00fb lewma kirin D\u00earika Hemko.<\/p>\n<p>Avakirina D\u00earik wek bajar, xirbeyek b\u00fb \u00fb destp\u00eak\u00ea gund\u00ea Girzerk ava b\u00fb, l\u00ea niha ev gund j\u00ee b\u00fbye taxek ji D\u00earik\u00ea. Dema \u015fer\u00ea Firensiyan \u00fb Bir\u00eetaniyan de, Imbiratoriya Osman\u00ee hildiwe\u015fe, \u00ead\u00ee Ferens\u00ee derbas\u00ee van cihan dibin \u00fb ji bo xwe navend ava kirin. Heya niha j\u00ee navl\u00eakirina Zex\u00eere vedgere cih\u00ea le\u015fker\u00ee, hin bi hin hatin heya gihan bajar\u00ea D\u00earik\u00ea, li vir wargehek\u00ee le\u015fker\u00ee ava kirin j\u00ea re Qijle t\u00ea gotin. Di sala 1931\u2019an de dest bi avakirina bajar kirin \u00fb weke navendek\u00ea bi kar an\u00een nav\u00ea Qeza Dicle li D\u00earik\u00ea kirib\u00fbn. Destp\u00eaka avab\u00fbn\u00ea ji Qijl\u00ea dest p\u00ea kiriye ku ji kevir\u00ea re\u015f hatiye avakirin, bajar\u00ea D\u00earik\u00ea bi axa asor \u00fb kevir\u00ea xwe y\u00ea re\u015f t\u00ea nas\u00een. Bi v\u00ee reng\u00ee dest bi avakirina bargeh\u00ean r\u00eaveberiya s\u00eestema bajarvaniy\u00ea kirin. D\u00earik gelek kolan\u00ean w\u00ea y\u00ean kevin \u00fb teng hene \u00fb ev yek vedgera dema ber\u00ea. Kes\u00ean ku ber\u00ea xwe dan D\u00earik\u00ea kes\u00ean karmend \u00fb bazirgan b\u00fbn \u00fb \u00ead\u00ee D\u00earik b\u00fb navenda bazirgan\u00ee, le\u015fker\u00ee, xwendin \u00fb r\u00eaveberiya kar \u00fb xebat\u00ean gel. Kes\u00ean welat\u00ee y\u00ean ku ji fermana Osmaniyan bazdan \u00fb ber\u00ea xwe dan bajar \u00fb bajar ava kirin kes\u00ean siryan, ermen, kildan \u00fb biqas\u00ee wan kurd j\u00ee heb\u00fbn \u00fb di v\u00ea herem\u00ea de belavb\u00fbn, him li gundan \u00fb him j\u00ee li baj\u00ear. L\u00ea y\u00ea ku D\u00earik ava kir kurd \u00fb siryan b\u00fb, h\u00ead\u00ee h\u00ead\u00ee ji xirbeyek\u00ee ber bi bajar ve birin. Dema dewleta S\u00fbr\u00ee hat avakirin \u00ead\u00ee s\u00eestema dewletb\u00fbn\u00ea cih\u00ea xwe girt di bajar de.<\/p>\n<p><strong>\u00a0D\u00earik bi \u00e7i t\u00ea naskirin \u00fb \u00e7end netew cih\u00ea xwe t\u00ea de digrin?<\/strong><\/p>\n<p>D\u00earik bi pir netew\u00ean xwe t\u00ea naskirin \u00fb t\u00eade kurd, ermen, siryan, kildan \u00fb di dema dawiy\u00ea de j\u00ee \u00e7end malbat\u00ean \u015ferab\u00ee j\u00ee hatin \u00fb l\u00ea bi cih b\u00fbn. L\u00ea s\u00eestema Baas erebkirina her\u00eam\u00ea kire armanc \u00fb xwestin kevne\u015fopiy\u00ean kurd\u00ee ji hol\u00ea rakin \u00fb y\u00ean ereb\u00ee li \u015f\u00fbna wan bi cih bikin. Lewma kembera re\u015f avakirin \u00fb 32 gund\u00ean ereb\u00ean mexm\u00fbr\u00ee di v\u00ea her\u00eam\u00ea de ava kirin. Ji D\u00earik\u00ea heya Am\u00fbd\u00ea zeviy\u00ean cotkaran b\u00fbn \u00fb ji wan standin \u00fb dan ereban \u00fb li vir bi cih kirin. Guher\u00een \u00fb veguher\u00eena demograf\u00eek ya ku hat \u00e7\u00eakirin li ser du qonaxan b\u00fb, yek di dema Cemal Ebdulnasir de b\u00fb \u00fb di sala 1967\u2019an de hat \u00e7\u00eakirin. Di heman dem\u00ea de j\u00ee dema yek\u00eet\u00ee di navbera S\u00fbr\u00ee \u00fb Misir de hat \u00e7\u00eakirin di w\u00ea dem\u00ea de pirojeya erebkirina her\u00eam\u00ea dest p\u00ea kir. Gund\u00ea Zih\u00eeriy\u00ea \u00fb Elehmediy\u00ea yek ji pirojeya wan b\u00fb ku kes\u00ean Misr\u00ee li van herdu gundan bi cih bike. L\u00ea ev piroje ne\u00e7\u00fb ser\u00ee ji ber ku yek\u00eetiya di navbera S\u00fbr\u00ee \u00fb Misir de hilwe\u015fiya. R\u00eajeya kurdan ji sed\u00ee 70\u2019\u00ee ye di bajar\u00ea D\u00earik\u00ea de, pi\u015ft\u00ee kir\u00eeza S\u00fbr\u00ee j\u00ee gelek penaber li vir bi cih b\u00fbn.<\/p>\n<p><strong>\u00a0Bajar\u00ea D\u00earik\u00ea di mil\u00ea demograf\u00ee \u00fb xwezaya xwe de bi \u00e7i navdar e?<\/strong><\/p>\n<p>D\u00earik bi xweza \u00fb cih\u00ea xwe y\u00ea istrat\u00eej\u00eek navdar e. Ew li ser s\u00eenor\u00ea s\u00ea dewleta ye, Iraq, Tirk\u00ee \u00fb S\u00fbriy\u00ea. \u00a0Di heman dem\u00ea de \u00e7em\u00ea Dicle j\u00ee t\u00eare derbas dibe, gelek \u00e7\u00eerok\u00ean v\u00ee \u00e7em\u00ee hene ku destan li ser hatine \u00e7\u00eakirin \u00fb qehreman\u00ee hatiye kirin. Ji aliy\u00ea d\u00eerok\u00ee ve j\u00ee gelek\u00ee kevnar e, gir gelek t\u00eade hene, nav\u00ea piraniya gundewar\u00ean w\u00ea girin wek; Gir zerik, Girz\u00ear\u00een \u00fb hwd, ev gir vedgerin dem\u00ea m\u00eetaniyan, a\u015f\u00fbr\u00ee, gildan\u00ee \u00fb someriyan de ku hatine avakirin. Her\u00eama Mezopotamiya gelek\u00ee kevn e, gelek \u015faristan\u00ee t\u00eade hatine \u00e7\u00eakirin. Her wiha di mil\u00ea xwezay\u00ea de di D\u00earik\u00ea de \u00e7em\u00ea Dicle heye, pira Bafid \u00fb Qijle. Di mil\u00ea demograf\u00ee de \u00e7iyay\u00ea B\u00eax\u00ear li Rojhilate dikeve li ser s\u00eenor\u00ea Rojava, \u00e7iyay\u00ea C\u00fbd\u00ee di bajar de t\u00ea xuyan\u00ee kirin \u00fb \u00e7iyay\u00ea Qere\u00e7ox j\u00ee l\u00ea heye. Gelek \u00e7em \u00fb bendav li v\u00ea her\u00eam\u00ea hene, wek bendava Ba\u015fot\u00ea, Borz\u00ea \u00fb Sefan. Ava vir \u015f\u00ear\u00eene him ji bo vexwarin\u00ea him j\u00ee ji bo \u00e7andiniy\u00ea ba\u015f e. Gel ji tevah\u00ee S\u00fbr\u00ee di buharan de ber\u00ea xwe didin v\u00ea her\u00eam\u00ea, ji ber ku him dar, ax \u00fb kevir\u00ean w\u00ea y\u00ean re\u015f balk\u00ea\u015fin. Ev kevir j\u00ea re y\u00ean bazilt\u00ee t\u00ean gotin ev yek dih\u00eale taybetmendiyeke her\u00eam\u00ea ya c\u00fbda hebe. Piraniya xelk\u00ean her\u00eam\u00ea bi \u00e7andin\u00ee \u00fb bazirganiy\u00ea ve mij\u00fbl dibin, di heman dem\u00ea de betrola ku li v\u00ea her\u00eam\u00ea derdikeve qal\u00eeteya w\u00ea gelek\u00ee ba\u015fe. Xelk\u00ean D\u00earik\u00ea civakb\u00fbn li cem wan heye dema \u015fahiyek \u00fb \u015f\u00eenek \u00e7\u00eadibe hem\u00fb li hev kom dibin \u00fb bi w\u00ee rih\u00ea kom\u00eenal tev digerin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ay\u015fa Sil\u00eaman\/ D\u00earik Niv\u00eeskar\u00ea kurd Melevan Res\u00fbl diyar kir ku bajar\u00ea D\u00earik\u00ea m\u00eenaka xwe\u015fik\u00fbb\u00fbn \u00fb jiyanan hevbe\u015f ya Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea ye. Herwiha Melevan da zan\u00een ku D\u00earik\u00ea dewlemendiya \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya her\u00eam\u00ea vedib\u00eaje. Di derbar\u00ea d\u00eeroka avab\u00fbna bajar\u00ea D\u00earik, xwe\u015fkb\u00fbn \u00fb dewlemndiya \u00e7and\u00ee \u00fb hevgirtina gel\u00ean baj\u00ear, niv\u00eeskar \u00fb rojnamevan\u00ea kurd Melevan Res\u00fbl bersiva [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":222612,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-222611","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/222611","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=222611"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/222611\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":222614,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/222611\/revisions\/222614"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/222612"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=222611"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=222611"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=222611"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}