{"id":222501,"date":"2025-03-30T08:56:49","date_gmt":"2025-03-30T06:56:49","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=222501"},"modified":"2025-03-30T08:56:49","modified_gmt":"2025-03-30T06:56:49","slug":"kevnesopiya-sati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=222501","title":{"rendered":"Kevne\u015fopiya Sat\u00ee"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan <\/strong><\/p>\n<p><strong>R\u00eaber Apo di peyama xwe ya 8\u2019\u00ea Adar\u00ea a \u00a0di \u00e7ar\u00e7oveya\u00a0 banga A\u015fit\u00ee \u00fb Civaka Demokrat\u00eek de \u00a0ku ji jinan re\u00a0 \u015fandib\u00fb, bal\u00ea dik\u015f\u00eene ser teko\u015f\u00eenan jinan a ji bo azadiy\u00ea. \u00a0Herwiha R\u00eaber Apo bahsa \u00e7anda &#8220;Sat\u00ee&#8217; j\u00ee dike. Sedema w\u00ea j\u00ee ew dixwaze feraseta\u00a0 ku koletiy\u00ea li ser jin\u00ea ferz dike, \u00e7awa ev feraset \u015f\u00een b\u00fbye \u00fb di hem\u00fb qad\u00ean jiyan\u00ea de beden, giyan \u00fb raman\u00ean jinan wek\u00ee mak\u00eeney\u00ea dib\u00eene, n\u00ee\u015fan bide.<\/strong><\/p>\n<p><strong>R\u00eaber Apo di hevd\u00eetina bi endama heyeta \u00cemraliy\u00ea Perv\u00een B\u00fbldan re xwestib\u00fb ku kevne\u015fopiya sat\u00ee l\u00eakol\u00een bike, heman dem\u00ea de di nameya 8\u2019\u00ea Adar\u00ea a ku ji bo jinan \u015fandib\u00fb de j\u00ee behsa kevne\u015fopiya sat\u00ee dike. Kevne\u015fopiya Sat\u00ee mijarek ku jin bi gi\u015ft\u00ee l\u00eakol\u00een bikin bi naverok \u00fb encam\u00ean xwe ji aliy\u00ea teko\u015f\u00eena jin\u00ea ve xwed\u00ee gir\u00eengiyeke mezin e. \u00a0R\u00eaber Apo \u00e7avkaniya ku m\u00eetolojiya h\u00eend\u00fb p\u00ea xwed\u00ee dibe wiha vegotib\u00fb&#8221; H\u00eend\u00fb teolojiyek pir r\u00eang\u00ee p\u00eak t\u00eenin, xweday\u00ean mezin y\u00ean ku mirov nikare bih\u00eajm\u00eare p\u00eak t\u00eenin. Di m\u00eeteolojiy\u00ean wan de bondora k\u00fbr a S\u00fbmeran t\u00ea d\u00eetin teolojiy\u00ean wan ji ber ku koka xwe ji derva dist\u00eenin \u00fb ji qab\u00eeliyeta mirovan b\u00ea parin hi\u015f\u00ea mirovan tevl\u00eehev dikin. Vegotin\u00ean m\u00eetoloj\u00eek \u00ean ku destp\u00eak\u00ea bi away\u00ea vegotin\u00ee t\u00ean ragihandin, bi dem\u00ea re vediguherin daraz\u00ean civak\u00ee, kevne\u015fopiyan, pergala hiq\u00fbq\u00ee ya m\u00ear\u00ea serdest \u00fb bi p\u00ea\u015fketina avayiya dewlet\u00ea re, veguheriye yasayan \u00fb heb\u00fbna xwe bidest xistiye. Kurteya \u00e7\u00eerokek dir\u00eaj, di domandina heb\u00fbna s\u00eestema koletiy\u00ea ya ku \u00eero li ser jiyana me hem\u00fbyan bandora xwe n\u00ee\u015fan dide.<\/strong><\/p>\n<p><strong>M\u00eet, Xweda, zindiy\u00ean n\u00eev xweday\u00ee, derbar\u00ea leheng, ajal \u00fb b\u00fbyer\u00ean sir\u00fb\u015ft\u00ea y\u00ean di p\u00ea\u015fketina civak\u00ea de rolek gir\u00eeng l\u00eestine de, agah\u00ee dane, yan j\u00ee bi r\u00eaya wan hinek daxuyan\u00ee hatine day\u00een. Bi v\u00ea yek\u00ea re ji ber ku m\u00eetan bang li qadeke ku s\u00eenor\u00ean aqil \u00fb mentiq\u00ea derbas dike kirin e, ji bo ku ba\u015ftir b\u00ea famkirin \u00fb ragihandin, ji aliy\u00ea\u00a0 mirovan ve bi awayek dramat\u00eek hatine p\u00ea\u015fk\u00ea\u015fkirin.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Per\u00e7iqandina jinan bi awayek\u00ee \u00eedeoloj\u00eek<\/strong><\/p>\n<p><strong>Lewma j\u00ee mirov, hem ji ber ku zindiyek ku m\u00eetan ava dike wek \u201cm\u00eetojen\u00eek\u201d hem j\u00ee ji ber ku objeya m\u00eetan e, wek zindiyek \u201cm\u00eetoloj\u00eek\u201d t\u00ea pejirandin. M\u00eet ji mirovan re derbar\u00ea zindiy\u00ean sersir\u00fb\u015ft\u00ee, koka gerd\u00fbn\u00ea, alema fiz\u00eek\u00ee \u00fb metafiz\u00eek\u00ee de agahiyan p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dikin. Di heman dem\u00ea de hi\u015fmendiya civak\u00ee, n\u00ear\u00eena \u00e7and\u00ee, kevne\u015fopiyan \u00fb ferasetek jiyan\u00ea dide qezenckirin. Pev\u00e7\u00fbna di navbera s\u00eestema ku civak\u00eeb\u00fbna li dora jin\u00ea bip\u00ea\u015f ket hilwe\u015fandiye \u00fb nirx\u00ean jin-day\u00eek\u00ea de derketiye hol\u00ea, wek \u015eer\u00ean Xweda-xwedawend hatiye p\u00eanasekirin. Van \u00e7\u00eerokan veguherandine vegotin\u00ean m\u00eetoloj\u00eek \u00ean li ser ku\u015ftina xwedawendan \u00fb bi\u00e7\u00fbkxistina wan. <\/strong><strong>Di v\u00ea h\u00eal\u00ea de per\u00e7iqandina jinan a di jiyana civak\u00ee de, bi away\u00ea \u00eedeoloj\u00eek hatiye avakirin.<\/strong><strong> Ferd, bi r\u00eaya van m\u00eetan bi civaka ku t\u00ea de dij\u00ee re yekpare b\u00fbye \u00fb f\u00ear b\u00fbye ku ew\u00ea \u00e7awa bij\u00ee \u00fb \u00e7awa tevbigere.\u00a0 Bi v\u00ee away\u00ee, ehlaqa ku di civaka xwezay\u00ee de heb\u00fbna xwe p\u00eak aniye, di nav dem\u00ea de guheriye \u00fb ketiye xizmeta feraseta bavsalar.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Her civakek, xwed\u00ee m\u00eet\u00ean ku bi zimanek cewher\u00ee y\u00ea m\u00eetoloj\u00eek \u00fb w\u00eajey\u00ee hatiye vegotin\u00a0e. Her \u00e7\u00eerokek ayd\u00ea dewra Xwedayan \u00fb Xwedawendan, rastiya ku jinan \u00fb civak\u00ea ki\u015fandiye nav xwe, radixe ber \u00e7avan. Heq\u00eeqeta bingeh\u00een a di vir de j\u00ee, her \u00e7\u00eerokek m\u00eetoloj\u00eek a ku hatiye vegotin, her \u00e7iqas bi nav \u00fb versiyon\u00ean cuda li her\u00eam\u00ean din \u00ean erdn\u00eegariya dinyay\u00ea b\u00ean jiy\u00een j\u00ee, di h\u00eala civak\u00ee de rola ku ji bo jin\u00ea hatiye diyarkirin \u00fb mijara ku ew xistin\u00ea, neguheriye. Yan\u00ee \u00e7\u00eerok\u00ean m\u00eetoloj\u00eek, xwed\u00ee \u00e7awaniyek gerd\u00fbn\u00ee (global) in \u00fb ji bo ku em p\u00ea\u015fketina pergala bavsalariy\u00ea fam bikin, gelek saloxan p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike.<\/strong><\/p>\n<p><strong>kevne\u015fopiya sat\u00ee<\/strong><\/p>\n<p><strong>Sat\u00ee, peyveke bingeh\u00een;\u00a0 Wateya jina dilpak \u00fb dilsoz e. Li gor\u00ee \u00e7anda kevne\u015fop\u00ee ya Hindistan\u00ea \u00fb Hindu\u00eezm\u00ea, jina ku hevj\u00een\u00ea w\u00ea wefat dike;\u00a0 B\u00eabext\u00ee, feq\u00eer\u00ee \u00fb bextre\u015fiy\u00ea t\u00eene .\u00a0 Jina ku pi\u015ft\u00ee wefata hevj\u00een\u00ea xwe dibe sembola bext\u00ea xerab, xerab\u00ee \u00fb gunehkariy\u00ea, ne\u00e7ar e ku xwe red bike (xwe li ke\u015f\u00ee\u015fxaney\u00ea bigire, xwe ji dinyay\u00ea qut bike) an j\u00ee li gor\u00ee kevne\u015fopiya sat\u00ee tevbigere \u00fb bi m\u00ear\u00ea xwe y\u00ea mir\u00ee re bi sax\u00ee bi\u015fewit\u00eene.\u00a0 Jina ku naxwaze bi m\u00ear\u00ea xwe y\u00ea mir\u00ee re were \u015fewitandin, nikare ji n\u00fb ve bizewice.\u00a0 Jiyana xwe ya may\u00ee bi jiyaneke b\u00ea\u00e7are \u00fb belengaz\u00ee derbas dike, ji her cure k\u00eaf\u00ea d\u00fbr dim\u00eene.\u00a0 Di Hindu\u00eezma kevne\u015fop\u00ee de, mirina hevj\u00een cezayek e ji bo guneh\u00ean ber\u00ea y\u00ean jin\u00ea ye. Rih\u00ea jina ku bi m\u00ear\u00ea xwe y\u00ea mir\u00ee re xwe p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f\u00ee mirin\u00ea neke, d\u00ea di la\u015f\u00ea kastek j\u00ear\u00een de, di la\u015f\u00ea heywanek de c\u00eeh bigire, an j\u00ee d\u00ea di jiyana xwe ya p\u00ea\u015f de wek\u00ee jinek \u00e7\u00eabibe.\u00a0 Li gor\u00ee baweriya kevne\u015fop\u00ee ya Hindu, vegera li c\u00eehan\u00ea wek\u00ee jinek wek\u00ee nifirek mezin t\u00ea d\u00eetin. Di dawiya meras\u00eema Sat\u00ee de, jina \u015fewit\u00ee t\u00ea p\u00eerozkirin \u00fb qada ku meras\u00eema Sat\u00ee l\u00ea t\u00ea lidarxistin, wek\u00ee qada p\u00eeroz t\u00ea d\u00eetin.\u00a0 T\u00ea bawerkirin ku y\u00ean ku serdana v\u00ea her\u00eama p\u00eeroz dikin hec\u00ee ne. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Kes\u00ean ku ji bo rakirina kevne\u015fopiya sat\u00ee ku binp\u00eakirina maf\u00ean mirovan e ku ji sala 400\u2019\u00ee a zay\u00een\u00ea vedigere, \u00e7alak\u00ee li dar xistin.\u00a0 Ev \u00e7alak\u00ee p\u00ea\u015f\u00ee ji aliy\u00ea tirk\u00ean ku demeke dir\u00eaj li Hindistan\u00ea serdest b\u00fbn, hatin destp\u00eakirin.\u00a0 Di heyama ku Hindistan ketib\u00fb bin desthilatdariya Br\u00eetanyay\u00ea de, di sala 1826\u2019an de li her\u00eam\u00ea di bin serweriya \u015e\u00eerketa Hindistana Rojhilat de prat\u00eeka sati hate qedexekirin \u00fb di sala 1856\u2019an de qan\u00fbnek ku dest\u00fbr dide jina ku hej\u00een\u00ea w\u00ea wefat bibe bizewice hate derxistin.\u00a0 Di sala 1861\u2019an de, prat\u00eeka sati li seranser\u00ea Hindistan\u00ea hate qedexekirin. Pi\u015ft\u00ee ku Hindistan di sala 1947\u2019an \u00a0de serbixwe b\u00fb, ew p\u00eakan\u00eena sati neqan\u00fbn\u00ee d\u00eet.\u00a0 Mahatma Gand\u00ee, r\u00eaber\u00ea giyan\u00ee \u00fb par\u00eazvan\u00ea maf\u00ean mirovan \u00ea Hindistan\u00ea j\u00ee ji bo ji hol\u00ea rakirina kevne\u015fopiya sati \u00e7alak\u00ee li dar xist.\u00a0 \u00cero, kevne\u015fopiya sati h\u00een j\u00ee berdewam e. <\/strong><\/p>\n<p><strong>La\u015f\u00ean ku di agir de di\u015fewitin <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u015eewitandina Sat\u00ee bi agir, xwe fedakirin an j\u00ee fedakariya w\u00ea ya bi zor\u00ea j\u00ee bi baweriya p\u00eeroziya agir ve gir\u00eaday\u00ee ye. Ev \u00e7\u00eerok, di\u015fibihe efsaneya Hz. Birah\u00eem ku ji ber ku p\u00fbt\u00ean Nemr\u00fbd \u015fikandiye \u00fb ev agir dibe Bal\u00eekl\u00ee Gola Rihay\u00ea. Bi heman away\u00ee, veguhertina par\u00e7ey\u00ean la\u015f\u00ea Sat\u00ee bo perestgehan \u00fb derketina \u00e7avkaniy\u00ean ava p\u00eeroz \u00ean gir\u00eaday\u00ee van perestgehan j\u00ee vegotineke m\u00eetoloj\u00eek e. B\u00ea guman, ji bil\u00ee ku ji v\u00ea wekheviy\u00ea wateyek\u00ea werbigirin, giran\u00ee li ser wekheviya efsaneya av\u00eatina agir heye.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Dibe ku ev \u00e7\u00eerok j\u00ee veb\u00eaje ka meriv\u00ean ku li cem jinan radiwestin, \u00e7awa ji h\u00eala \u015eaman \u00fb xwedayan ve hatine organ\u00eeze kirin \u00fb pi\u015ftre ji jinan hatine veqetandin. T\u00ea zan\u00een ku bi p\u00ea\u015fketina civakb\u00fbna yekem\u00een re jin \u00fb m\u00ear di \u00e7ar\u00e7oveya feraseta jiyana hevpar a azad de hevkar\u00ee ava kirin \u00fb ev demeke dir\u00eaj jiyan kirin.\u00a0 M\u00eeta Sat\u00ee bi serdem\u00ean ku zihniyeta baviksalar\u00ee dixwest xwe weke serdest bi cih bike re t\u00eakildar e. Ji wir, ev \u00e7\u00eeroka m\u00eetoloj\u00eek pa\u015f\u00ea vediguhere \u00e7\u00eeroka Sat\u00ee, ku xwe ji bo m\u00ear\u00ea xwe dike qurban. Z\u00eehniyeta baviksalar\u00ee bi p\u00ea\u015fk\u00ea\u015fkirina v\u00ea efsaney\u00ea weke p\u00eaw\u00eestiyeke civak\u00ee, dibe ku \u00e7\u00eeroka or\u00eej\u00eenal berovaj\u00ee kiriye \u00fb li gor\u00ee berjewendiy\u00ean xwe ji n\u00fb ve \u015f\u00eerove bike.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan R\u00eaber Apo di peyama xwe ya 8\u2019\u00ea Adar\u00ea a \u00a0di \u00e7ar\u00e7oveya\u00a0 banga A\u015fit\u00ee \u00fb Civaka Demokrat\u00eek de \u00a0ku ji jinan re\u00a0 \u015fandib\u00fb, bal\u00ea dik\u015f\u00eene ser teko\u015f\u00eenan jinan a ji bo azadiy\u00ea. \u00a0Herwiha R\u00eaber Apo bahsa \u00e7anda &#8220;Sat\u00ee&#8217; j\u00ee dike. Sedema w\u00ea j\u00ee ew dixwaze feraseta\u00a0 ku koletiy\u00ea li ser jin\u00ea ferz dike, \u00e7awa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":222502,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-222501","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/222501","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=222501"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/222501\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":222503,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/222501\/revisions\/222503"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/222502"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=222501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=222501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=222501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}