{"id":219123,"date":"2025-01-05T08:54:49","date_gmt":"2025-01-05T06:54:49","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=219123"},"modified":"2025-01-05T08:54:49","modified_gmt":"2025-01-05T06:54:49","slug":"heverka-coltrane-u-felsefeya-muzike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=219123","title":{"rendered":"\u2018Hev\u00earka Coltrane\u2019 \u00fb felsefeya muz\u00eek\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p><strong>Muz\u00eek ku xwed\u00ee bingeheke k\u00fbr e, ten\u00ea bi notayan nay\u00ea \u015f\u00eerovekirin. Her wiha ew bi geometr\u00ee \u00fb b\u00eerkariy\u00ea j\u00ee t\u00ea \u015f\u00eerovekirin. Hinek muz\u00eekjen ji bo t\u00eakiliya muz\u00eek\u00ea ya bi b\u00eerkariy\u00ea re n\u00ee\u015fan bidin li bingeha muz\u00eek\u00ea kolane \u00fb bi v\u00ee away\u00ee encam\u00ean balk\u00ea\u015f derketine hol\u00ea. Hev\u00earka Coltrane j\u00ee yek ji van encam\u00ean balk\u00ea\u015f e ku bala mirov dibe ser felsefeya muz\u00eek\u00ea.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Roger Feder\u00eeco<\/strong><\/p>\n<p>Qada muz\u00eek\u00ea j\u00ee weke huner\u00ean din xwed\u00ee gelek ezm\u00fbn \u00fb ceribandinan e. Muz\u00eek ten\u00ea ne ew deng in ku em dibih\u00eesin \u00fb p\u00ea hestiyar dibin. Her wiha ten\u00ea ne notasyon\u00ean xav in j\u00ee. Ji v\u00ee ti\u015ft\u00ee w\u00eadatir muz\u00eek xwed\u00ee raman \u00fb felsefeyek\u00ea ye. Gava mirov \u00e7av bi xebat\u00ean hin muz\u00eekjenan \u00fb l\u00eah\u00fbrb\u00fbn\u00ean wan \u00ean li ser muz\u00eek\u00ea dikeve mirov v\u00ea yek\u00ea ba\u015ftir fam dike. Ji m\u00eaj ve t\u00eakiliya di navbera b\u00eerkar\u00ee (matemat\u00eek) \u00fb muz\u00eek\u00ea de t\u00ea zan\u00een. Gelek zanyar \u00fb muz\u00eekjen di v\u00ee war\u00ee de fikr \u00fb nih\u00ear\u00een\u00ean xwe bi awayek\u00ee \u015f\u00eanber ango bi niv\u00eesk\u00ee an\u00eene ziman \u00fb behsa v\u00ee ti\u015ft\u00ee kirine. Weke nim\u00fbne P\u00eesagor li ser v\u00ea t\u00eakliy\u00ea dib\u00eaje; \u201cDi zim\u00eeniya t\u00ealan de geometr\u00ee \u00fb di navbera giloveran de j\u00ee muz\u00eekek heye.\u201d<\/p>\n<p>John Coltrane ku ew yek ji hostay\u00ean Caz\u00ea ye \u00fb weke bestekar \u00fb \u015fef\u00ea orkestray\u00ea j\u00ee t\u00ea zan\u00een, bi xebata xwe ya \u201c5 hev\u00eark (\u00e7ember)\u201d n\u00ee\u015fan da ku ew j\u00ee di r\u00eaya P\u00eesagor\u00ee de di\u00e7e \u00fb di v\u00ee war\u00ee de eyn\u00ee weke w\u00ee difikire. Ev xebata John Coltrane ku di\u015fibe diyagramek\u00ea ew \u00ea di war\u00ea muz\u00eek\u00ea de bi nav\u00ean \u201cHev\u00earka Coltrane\u201d \u00fb \u201cHev\u00earka ton\u00ea (tonalite) ya Coltrane\u201d j\u00ee bihata zan\u00een.<\/p>\n<p><strong>B\u00fbye \u00eelhama \u2018geometriya muz\u00eek\u00ea\u2019<\/strong><\/p>\n<p>John Coltrane di sala 1967\u2019an de hin x\u00eaz\u00ean geometr\u00eek \u00e7\u00eakir \u00fb van x\u00eaz\u00ean xwe n\u00ee\u015fan\u00ee heval\u00ea xwe y\u00ea seqsefonc\u00ee y\u00ea bi nav\u00ea Yusef Lateef da ku ew di heman dem\u00ea de profesorek b\u00fb. X\u00eaz\u00ean Coltrane di\u015fibiyan saetek\u00ea, saeteke ku notay\u00ean muz\u00eek\u00ea bi navber\u00ean wekhev digihandin hev \u00fb bi desen\u00ean gilover\u00ee hatib\u00fb \u00e7\u00eakirin. A rast ev weke diyagramek\u00ea hatib\u00fb s\u00eawirandin \u00fb pa\u015f\u00ea ev diyagram bi nav\u00ea Coltrane hate bib\u00eeran\u00een. Ev d\u00eeyagrama ku bi nav\u00ea \u201cHev\u00earka Coltrane\u201d t\u00ea zan\u00een t\u00eakiliya di navbera muz\u00eek \u00fb matmat\u00eek\u00ea de radixe ber \u00e7avan. Coltrane v\u00ea yek\u00ea bi awayek\u00ee d\u00eetbar\u00ee n\u00ee\u015fan daye, yan\u00ee w\u00ee bi v\u00ee away\u00ee razberiya muz\u00eek\u00ea wek\u00ee ti\u015ftek\u00ee \u015f\u00eanber n\u00ee\u015fan daye. Ev xebata w\u00ee di war\u00ea \u201cgeometriya muz\u00eek\u00ea\u201d de b\u00fbye \u00eelhama gelek xebat\u00ean d\u00eetir.<\/p>\n<p><strong>T\u00eakiliya muz\u00eek \u00fb b\u00eerkariy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>John Coltrane bi d\u00eeyagrama xwe ya geometr\u00eek ango \u201cHev\u00earka Coltrane\u201d 12 ton\u00ean n\u00eevco y\u00ean \u201cgam\u00ean kromat\u00eek\u201d tesw\u00eer dike. Yan\u00ee w\u00ee di v\u00ea d\u00eeyagram\u00ea de van yekan \u015firove kiriye. Mirov dikare bib\u00eaje ku w\u00ee bi v\u00ea d\u00eeyagram\u00ea nex\u015fer\u00eayek\u00ea j\u00ee derxistiye. Nex\u015fer\u00eaya notasyon \u00fb ton\u00ean ne diyar ku dikarin ji gelek h\u00ealan ve bi awayek\u00ee cuda werin nirxandin. R\u00eagez\u00ean ku w\u00ee diyar kirine an j\u00ee \u015firove kirine di tewriya muz\u00eek\u00ea de ne ew ti\u015ft in ku nay\u00ean zan\u00een l\u00ea John Coltrane b\u00ea x\u00eaz \u00fb gewmetriy\u00ea \u015firoveyeke xweser p\u00ea\u015f xistiye di v\u00ee war\u00ee de \u00fb n\u00ee\u015fan daye ku di bingeha muz\u00eek\u00ea de gewmetr\u00ee, felsefe \u00fb b\u00eerkar\u00ee heye.<\/p>\n<p><strong>Kompozisyon\u00ean neh\u00ean\u00ee \u00fb pergala muz\u00eek\u00ea ya \u00eelah\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Li gor l\u00eakoler \u00fb zanyaran gava John Coltrane bi v\u00ea d\u00eeyagram\u00ea daketiye ji xebat\u00ean Albert Einstein \u00fb muz\u00eeka H\u00eend\u00fbyan \u00eelham\u00ea girtiye \u00fb pi\u015ft\u00ee l\u00eah\u00fbrb\u00fbneke k\u00fbr \u201cHev\u00earka Coltrane\u201d s\u00eawirandiye. Ev diyagram her \u00e7end li ser teoriya muz\u00eek\u00ea hatibe s\u00eawirandin j\u00ee h\u00ealeke kompoz\u00eesyonan a neh\u00ean\u00ee (m\u00eest\u00eek) j\u00ee heye. X\u00eaz\u00ean li ser gilover\u00ean bi hevdu ve gir\u00eaday\u00ee desen\u00ean st\u00earkan ava kirine \u00fb bi v\u00ee away\u00ee huner \u00fb teoriya muz\u00eek\u00ea b\u00fbne di h\u00eamay\u00ean ku hevdu temam dikin \u00fb h\u00eaz\u00ea didin hevdu. Arun Ghosh ku ew klarnetvanek\u00ee bi ser xwe re b\u00fb, Hev\u00earka Coltrane bi v\u00ee away\u00ee \u015firove dikir; \u201cPergaleke muz\u00eek\u00ea ya ku bi ti\u015ft\u00ean \u00eelah\u00ee re t\u00eakil\u00ee dat\u00eene.\u201d \u00fb digot ev d\u00eeygarama Coltrane n\u00eaz\u00ee taybetmendiy\u00ean d\u00een\u00ea \u00ceslam\u00ea ye.<\/p>\n<p><strong>T\u00eakiliya \u2018k\u00fbant\u00fbm\u2019 \u00fb teoriya muz\u00eek\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li h\u00ealek\u00ea \u015f\u00eerovey\u00ean bi v\u00ee reng\u00ee heb\u00fbn li ser \u201cHev\u00earka Coltrane\u201d l\u00ea li h\u00eala din j\u00ee l\u00eah\u00fbrb\u00fbna Coltrane ya di war\u00ea fizik \u00fb zanist\u00ea de n\u00ee\u015fan dide ev diyagram. Stephon Alexander ku fiz\u00eeknasek b\u00fb \u00fb di heman dem\u00ea de li seqsefon\u00ea dixist pirt\u00fbkeke bi nav\u00ea \u201cThe Jazz of Physics\u201d dinivis\u00eene \u00fb di v\u00ea pirt\u00fbk\u00ea de ji bo John Coltrane dib\u00eaje; \u201cR\u00eagez\u00ean ku Coltrane li ser sekiniye \u00fb xebitiye \u2018teoriya k\u00fbant\u00fbm\u2019 a Einsetin \u00ee\u015faret dikin. W\u00ee bi v\u00ea teoriy\u00ea xwe mot\u00eeve kiriye.\u201d Her wiha t\u00ea zan\u00een ku Coltrane ji heval\u00ea xwe y\u00ea muz\u00eekjen Dav\u00eed Amram re behsa \u201cteoriya k\u00fbant\u00fbm\u201d a Einstein kiriye \u00fb gotiye ku ew dixwaze di muz\u00eek\u00ea de ti\u015ftek\u00ee bi v\u00ee reng\u00ee p\u00eak b\u00eene. Wek\u00ee din w\u00ee bi \u00e7end kes\u00ean din re j\u00ee ev mesele n\u00eeqa\u015f kirine \u00fb behsa t\u00eakiliya teoriya muz\u00eek\u00ea \u00fb k\u00fbant\u00fbm\u00ea kiriye.<\/p>\n<p><strong>Manewiyat \u00fb muz\u00eek<\/strong><\/p>\n<p>John Coltrane bi v\u00ea d\u00eeyagram an j\u00ee xebata xwe t\u00eakiliya di navbera m\u00fbz\u00eek, manew\u00eeyat, geometr\u00ee \u00fb b\u00eerkariy\u00ea de pirr xwe\u015fik rave kiriye \u00fb n\u00ee\u015fan daye ku muz\u00eek xwed\u00ee reh\u00ean k\u00fbr \u00fb d\u00fbr in. Her wiha ew n\u00ee\u015fan dide ku muz\u00eek xwed\u00ee raman \u00fb felsefe ye j\u00ee. John Coltrane ji bo muz\u00eeka xwe wiha digot; \u201cMuz\u00eeka min, \u00eefadeya manewiyat\u00ea ye; bawer\u00ee, zan\u00een \u00fb heb\u00fbna min e.\u201d<\/p>\n<p><strong>John Coltrane k\u00ee ye?<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 1926\u2019an de li Bak\u00fbr\u00ea Corol\u00eena hate dinyay\u00ea. Pirr xwe\u015fik li seqsefon\u00ea dixist \u00fb di v\u00ee war\u00ee de tekane b\u00fb. Di war\u00ea caz\u00ea de yek ji \u015firovekar\u00ean her\u00ee j\u00eahat\u00ee \u00fb serket\u00ee t\u00ea zan\u00een. Her wiha w\u00ee di v\u00ee war\u00ee de gelek ti\u015ft\u00ean n\u00fb j\u00ee ceribandiye \u00fb li teoriya muz\u00eek\u00ea kolaye. Demek dir\u00eaj li seqsefon\u00ea dixe \u00fb pa\u015f\u00ea weke tenor j\u00ee dixebite. Bi muz\u00eekjen Miles Davis re weke tenor dixebite. Ew li Emer\u00eeka \u00fb li dinyay\u00ea weke \u201cf\u00eeg\u00fbr\u00ea caza avangard\u201d t\u00ea qeb\u00fblkirin.<\/p>\n<p>Di sala 1967\u2019an de gava 40 sal\u00ee ye jiyana xwe ji dest dide \u00fb ji v\u00ea dinyay\u00ea ko\u00e7 dike. Pi\u015ft\u00ee ku di dimire \u015f\u00fbnde, di sala 1992\u2019an de Xelata Grammy werdigire.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Muz\u00eek ku xwed\u00ee bingeheke k\u00fbr e, ten\u00ea bi notayan nay\u00ea \u015f\u00eerovekirin. Her wiha ew bi geometr\u00ee \u00fb b\u00eerkariy\u00ea j\u00ee t\u00ea \u015f\u00eerovekirin. Hinek muz\u00eekjen ji bo t\u00eakiliya muz\u00eek\u00ea ya bi b\u00eerkariy\u00ea re n\u00ee\u015fan bidin li bingeha muz\u00eek\u00ea kolane \u00fb bi v\u00ee away\u00ee encam\u00ean balk\u00ea\u015f derketine hol\u00ea. Hev\u00earka Coltrane j\u00ee yek ji van encam\u00ean balk\u00ea\u015f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":219124,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[230],"tags":[],"class_list":["post-219123","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cand-u-huner"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/219123","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=219123"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/219123\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":219125,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/219123\/revisions\/219125"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/219124"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=219123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=219123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=219123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}