{"id":18397,"date":"2019-04-24T11:49:50","date_gmt":"2019-04-24T11:49:50","guid":{"rendered":"http:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=18397"},"modified":"2019-04-24T11:49:50","modified_gmt":"2019-04-24T11:49:50","slug":"islama-siyasi-u-demokrasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=18397","title":{"rendered":"\u00ceslama siyas\u00ee \u00fb Demokras\u00ee"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Mihemed \u015eAH\u00ceN<\/em> <\/strong><\/p>\n<p>Li ser erdn\u00eegariya c\u00eehan\u00ea n\u00eazik\u00ee \u015f\u00east dewlet\u00ean misilman hene. Mixabin ev \u015f\u00east dewlet j\u00ee di nava dewlet\u00ean k\u00eam demokrat de cih digrin \u00fb hem\u00fb bi desthilatdariy\u00ean otokrat\u00eek t\u00ean bir\u00eaveberin.<\/p>\n<p>Di van dewletan de gelek caran \u00eeslama siyas\u00ee bi \u00eedaya avakirina pergaleke demokrat\u00eek, bi \u00eedaya serwerkirina heq, hiq\u00fbq \u00fb edalet\u00ea hatiye ser kar. L\u00ea tu yek j\u00ee bi \u00eedaya xwe ve gir\u00eaday\u00ee nemaye \u00fb demokras\u00ee xurt nekiriye. Pi\u015ft\u00ee bidestxistina desthilatdariy\u00ea hem\u00fbyan pi\u015fta xwe daye demokrasiy\u00ea \u00fb ketine nava hewldana avakirina otokrat\u00eezma xwe ya heq hiq\u00fbq \u00fb edalet nenas.<\/p>\n<p>Di v\u00ee war\u00ee de gelek m\u00eenak hene, l\u00ea ez dixwazim qala m\u00eenak\u00ean her\u00ee zind\u00ee \u00fb berbi\u00e7av \u00ceran \u00fb Tirkiy\u00ea bikim.<\/p>\n<p><strong>\u00ceran,<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 1953\u2019an de saziya istixbarata Emer\u00eekay\u00ea CIA\u2019y\u00ea li dijber desthilatdariya partiya marks\u00eest T\u00dbDEH\u2019\u00ea derbe p\u00eak an\u00ee \u00fb \u015eah Riza Pehlew\u00ee an\u00ee ser kar. Pehlew\u00ee di bin xizmeta Emer\u00eekay\u00ea de b\u00fb. Xizaniya gel j\u00eare ne xem b\u00fb. Dewlemendiy\u00ean \u00ceran\u00ea y\u00ean ser erd \u00fb bin erd hem\u00fb xistin bin xizmeta pergala kapital\u00eest a ku Emer\u00eeka j\u00eare p\u00ea\u015feng\u00ee dike.<\/p>\n<p>Di heman dem\u00ee de hewldan\u00ean tasfiyekirina muxal\u00eef\u00ean \u00e7epgir j\u00ee destp\u00ea kir. Rojbiroj zext \u00fb zordariy\u00ean xwe y\u00ean b\u00eap\u00eevan z\u00eade dikir. Girtin, ku\u015ftin, qetl\u00eeam \u00fb mi\u015fext\u00ee bib\u00fbn kirayr\u00ean ji r\u00eaz\u00ea.<\/p>\n<p>B\u00ea guman berxwedan j\u00ee heb\u00fb. Y\u00ean ku li dijber Pehlew\u00ee li ber xwe didan di bin p\u00ea\u015fengiya T\u00dbDEH\u2019\u00ea de hem\u00fb \u00e7epgir\u00ean \u00ceran\u00ea b\u00fbn. Bi berxwedan\u00ean xwe y\u00ean d\u00fbvdir\u00eaj \u00ean baj\u00earan \u00fb bi \u015fer\u00ea xwey\u00ean ger\u00eela desthilatdariya Pehlew\u00ee an\u00eeb\u00fbn ber t\u00eak\u00e7\u00fbn\u00ea.<\/p>\n<p>\u00ceslama Siayas\u00ee ya ku dibin p\u00ea\u015fengiya Humeyn\u00ee de xwe bir\u00eaxistin kirib\u00fb w\u00ea j\u00ee li dijber Pehlew\u00ee li berxwe dida. T\u00eako\u015f\u00eena \u00eeslama siyas\u00ee j\u00ee weke ya \u00e7epgiran ant\u00eeemperyal\u00eest b\u00fb. Ji ber ku hez\u00eake wan a mezin tune b\u00fb \u00e7epgiran ew li dijber xwe weke xeternak ned\u00eetib\u00fbn \u00fb bi wan re dinava hevkariy\u00ea de b\u00fbn. Humeyn\u00ee weke r\u00eaber\u00ea eniya muxal\u00eef a ant\u00eeemperyal\u00eest derket p\u00ea\u015f.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee t\u00eako\u015f\u00eena ger\u00eelay\u00ean Marks\u00eest a dehan salan \u00fb berxwedana civakan a berd\u00eal giran di 16\u2019\u00ea \u00e7ile ya 1979\u2019an de Pehlew\u00ee bi tev\u00ee malbata xwe ve rev\u00ee \u00e7\u00fb Emer\u00eekay\u00ea. Di 1\u2019\u00ea Sibata 1979\u2019an de Humeyn\u00ee ji Fransay\u00ea vegeriya \u00ceran\u00ea \u00fb \u015fore\u015fa ku civak\u00ean \u00ceran\u00ea li bend\u00ea b\u00fb p\u00eak hat.<\/p>\n<p>\u00c7epgir \u00fb demokrat\u00ean ku bi berd\u00eal\u00ean giran ji bo \u015fore\u015f\u00ea li berxwe dab\u00fbn gelek sivik n\u00eazik\u00ea \u00ceslama Siyays\u00ee bib\u00fbn \u00fb despotiya Humeyn\u00ee qet hesab nekirib\u00fbn. Di nava xefleteke mezin de li benda avab\u00fbna pergaleke demokrat\u00eek b\u00fbn.<\/p>\n<p>Humeyn\u00ee di peyama xwe ya Newroz\u00ea ya 21\u2019\u00ea adara 1980\u2019an de r\u00fbpo\u015fa xwe ya demokras\u00ee par\u00eaz dan\u00ee erd\u00ea bi awayeke zelal got \u201cdi pergala \u00eesalm\u00ee ya n\u00fb de ji bo entelektuel\u00ean \u00e7epgir maf\u00ea jiyan\u00ea tune ye\u201d \u00fb peyama tasfiyekirina \u00e7epgiran da.<\/p>\n<p>Ji bo tasfiyekirina \u00e7epgir \u00fb muxal\u00eefan \u015fer\u00ea \u00ceran \u00fb Iraq\u00ea y\u00ea sala 1980\u2019yan weke \u201clutfa xweda\u201d gih\u00ee\u015ft hewara Humeyn\u00ee. Bi hinceta \u015fer hem\u00fb maf\u00ean civak\u00ee hatin binp\u00eakirin. Di zext \u00fb zordariy\u00ean xwey\u00ean dijber muxal\u00eefan de p\u00eevan nasnekirin. Di bin zext \u00fb zordariyan de referand\u00fbma er\u00eakirina pergala \u00eeslam\u00ee p\u00eakan\u00een \u00fb bi gel dan er\u00eakirin.<\/p>\n<p>Muxal\u00eef\u00ean \u00e7epgir bib\u00eabextiyeke mezin re r\u00fbbir\u00fb mab\u00fbn. \u015eore\u015fa ku bi dest\u00ea wan p\u00eak hatib\u00fb weke cinawir li wan vegeriya b\u00fb. Careke din ku\u015ftin, mi\u015fext\u00ee \u00fb zindan bib\u00fbn para wan. Di nava 4-5 sal\u00ee de \u00e7epgir\u00ean ku bi t\u00eako\u015f\u00eena xwe r\u00ea li \u015fore\u015f\u00ea vekirib\u00fbn hem\u00fb hatin tasfiyekirin. Bi deh hezaran muxal\u00eef hatin qetilkirin, bi deh hezaran di z\u00eendanande riz\u00eeyan, bi sed hezaran muxal\u00eef derketin dervey\u00ea welat. \u00cero li \u00ceran\u00ea yek saz\u00ee \u00fb r\u00eaxistineke \u00e7epgir \u00fb muxal\u00eef tune ye.<\/p>\n<p><strong>Tirkiye,<\/strong><\/p>\n<p>Li \u00ceran\u00ea zilm \u00fb zordariya Pehlew\u00ee heb\u00fb li Tirkiy\u00ea j\u00ee zilm \u00fb zordariya hi\u015fmendiya Kemal\u00eest heb\u00fb. \u00c7epgir \u00fb \u00ceslam\u00eest\u00ean Tirkiy\u00ea j\u00ee di bin zilm \u00fb zordariya hi\u015fmendiya kemal\u00eest de b\u00eazar bib\u00fbn. Erdogan bi \u00eedaya tunekirina zilm \u00fb zordariya hi\u015fmendiya kemal\u00eest \u00fb avakirina pergaleke demokrat\u00eek derket p\u00ea\u015f. Be\u015fek \u00e7epgiran, hem\u00fb l\u00eeberal \u00fb demokratan baweriya xwe bi demokrat\u00eekb\u00fbna Erdogan an\u00een \u00fb pi\u015ftgiriya w\u00ee kirin. Bi saya pi\u015ftgiriya wan di sala 2002\u2019yan de di bin p\u00ea\u015fengiya Erdogan de \u00ceslama Siyas\u00ee b\u00fb desthilatdar.<\/p>\n<p>Di \u00e7end sal\u00ean ewil\u00een\u00ean ku h\u00eaj pergala dewlet\u00ea bi temam\u00ee zeft nekirb\u00fb Erdogan her tim qala demokrasiy\u00ea dikir. L\u00ea her ku desthilatdariya xwe xurt dikir ewqas\u00ee ji demokrasiy\u00ea d\u00fbr diket. W\u00ea p\u00eavajoy\u00ea hetan\u00ee hewla derbey\u00ea ya ku di 15\u2019\u00ea t\u00eerimeha 2016\u2019an de weke \u201clutfa xweda\u201d ji Erdogan re hat berdewam kir.<\/p>\n<p>Keysperest her tim li benda keys\u00ea ne. Hewla derbey\u00ea ji bo tasfiyekirina muxal\u00eefan \u00fb avakirina desthilatdariya otokrat\u00eek fersendeke mezin b\u00fb. Erdogan\u00ea keysperest hetan\u00ee dawiy\u00ea ev fersend ji bo xwe bikar an\u00ee. Keysperestiya xwe bi serkeftina referand\u00fbma 16\u2019\u00ea avr\u00eal a 2017\u2019an tac\u00eedar kir. Pi\u015ft\u00ee ku di w\u00ea referand\u00fbm\u00ea de dest\u00fbra bingeh\u00een hat guhertin \u00fb desthilatdariya Erdogan a yek kes\u00ee m\u00eesoger b\u00fb \u00ead\u00ee p\u00eadiviya w\u00ee bi demokrasiy\u00ea nema.<\/p>\n<p>Saz\u00ee \u00fb r\u00eaxistin\u00ean muxal\u00eef hem\u00fb yek bi yek hatin tasfiyekirin, bi sedhezaran muxal\u00eef av\u00eatin z\u00eendanan. \u00a0Rew\u015fenb\u00eer\u00ean \u00e7epgir, demokrat \u00fb l\u00eeberal\u00ean ku bi pi\u015ftgiriya xwe r\u00ea li desthilatdariya Erdogan vekirib\u00fbn an di z\u00eendanan de ne, yan j\u00ee reviyane dervey\u00ea wel\u00eat.<\/p>\n<p>Helwest\u00ean hikumeta AKP\u2019\u00ea y\u00ean pi\u015ft\u00ee hilbijartin\u00ean 31\u2019\u00ea adar\u00ea n\u00ee\u015fan didin ku \u00ead\u00ee hilbijartin b\u00eawate ne \u00fb dibe ku hilbijartin \u00a0careke din qet p\u00eakneyin.<\/p>\n<p>\u00car\u00ee\u015fa ku li dij\u00ee Kili\u00e7daroglu p\u00eak hat jibo dahat\u00fbya Tirkiy\u00ea \u00fb ji bo f\u00eamkirina asta fa\u015f\u00eezma AKP-MHP\u2019\u00ea daney\u00ean gelek gir\u00eeng di xwe de dihew\u00eene. Peyameke gelek gir\u00eeng dide me. Heke civak\u00ean Tirkiy\u00ea li hember fa\u015fizma AKP-MHP\u2019\u00ea b\u00eadeng bim\u00eenin w\u00ea firqa Tirkiy\u00ea \u00fb \u00ceran\u00ea jihev\u00fbdu nem\u00eene.<\/p>\n<p>Di \u015fexs\u00ea Erdogan de careke din m\u00eesoger b\u00fb ku \u00eeslama siyas\u00ee \u00fb demokras\u00ee tu car\u00ee bihevre name\u015fin. Ji bo \u00eeslama siyas\u00ee demokras\u00ee ten\u00ea am\u00fbreke bidestxistina desthilatdariy\u00ea ye.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mihemed \u015eAH\u00ceN Li ser erdn\u00eegariya c\u00eehan\u00ea n\u00eazik\u00ee \u015f\u00east dewlet\u00ean misilman hene. Mixabin ev \u015f\u00east dewlet j\u00ee di nava dewlet\u00ean k\u00eam demokrat de cih digrin \u00fb hem\u00fb bi desthilatdariy\u00ean otokrat\u00eek t\u00ean bir\u00eaveberin. Di van dewletan de gelek caran \u00eeslama siyas\u00ee bi \u00eedaya avakirina pergaleke demokrat\u00eek, bi \u00eedaya serwerkirina heq, hiq\u00fbq \u00fb edalet\u00ea hatiye ser kar. L\u00ea [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17720,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-18397","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18397","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18397"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18397\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18398,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18397\/revisions\/18398"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18397"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18397"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18397"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}